Author Archives: admin

91 – Si e ka sjell Migjenin ne letersine shqipe Ismail Kadare?

 

(cfare ka ndryshuar Kadareja ne kete panorame Historike te Mendimit Letrar shqiptar dhe cfare perfaqeson Migjeni ne Letersine Shqipe?)

Veprimtaria e shkrimtarit Kadare ne Shqiperi pergjate epokes komuniste mbyllet kete vit (1991) me botimin e studimit: “Ardhja e Migjenit ne letersine shqipe”, me pretendimin se eshte shkruar me 1988-1989. Kjo veper merr vlera te vecanta po te krahasohet me paralelen e vet te ribotuar ne serine e “Onufrit” me 2009 (vell. 19, f. 129-218) dhe me 2015: “Uragani i nderprere”. Une kam marre per baze botimin e pare te Shtepise Botuese “8 Nentori”, 1991, per te cilen autori pretendon se “shquhej per dogmatizmin e saj te skajshem. Kjo ka kushtezuar ndoshta edhe me fort nje pjese te kufizimeve te ketij teksti, qe gjithsesi ishte veshtire te shmangeshin” (“Onufri”, vell. 19, f. 131). Nga ana tjeter Kadare sqaron se “Nje vit pas ikjes se autorit ne France, teksti i sproves, i mbetur ne zyrat e shtepise botuese “8 Nentori”, u botua prej kesaj shtepie pa kurrfare leje te autorit, pa asnje sqarim dhe jashte cdo mbikqyrje te tij. Redaktimi i botimit, sic e deshmon botimi, ka qene Arshin Xhezo, kryeredaktor i gazetes me politike shqiptare “Zeri i popullit”.” (po aty, f. 132; bot. 2015, f. x). Por Kadare nuk thote se recensentet e kesaj vepre, te asaj kohe, kane qene Nasi Lera dhe Pirro Misha, ndersa redaktore letrare ka qene Nini Ihsani. Akoma me pertej, Kadare nuk e thote se botimi me i pare i kesaj vepre, ne menyre te pavarur, ishte bere ne Kosove-Prishtine nga Shtepia Botuese Rilindja, 1990, me titull: “Migjeni ose uragani i nderprere” dhe kishte 84 faqe (Jorina Kryeziu (Shkreta), Kadare, Bibliografi, Vepra I, f. 59). Por e keqja me e madhe e kesaj pune qendron ne nje fakt tjeter mjaft kuptimplote: studimi i Kadarese mbi Migjenin ishte botuar per here te pare me 1988 si parathenie ne vepren e Migjenit me titullin e botuar ne Kosove, te botuar nga Shtepia Botuese “Naim Frasheri”, dhe ne permbledhjen bibliografike te Jorina Kryeziu-t (Shkreta) nuk ekzistonte. Perse ka dashur ta fshehe Kadareja kete botim? A nuk do te thote kjo se vepra e Kadarese mbi Migjenin eshte botuar kater here dhe botimi i pare ndryshon tej mases me botimet e mevonshme?

Sqarimi i vitit 2015 ka dhe nje shtese sqaruese te lidhur me ndryshimet e mundeshme te vete ribotimeve. Sipas Kadarese: “Kjo e drejte e autorit, pjese themelore e se drejtes universale, nuk mund te preket nga askush dhe ne asnje rrethane. Eshte autori qe e ka bere gabimin, eshte ai qe e shpall publikisht ate, dhe eshte perseri ai dhe askush tjeter, qe perpiqet ta ndreqe. / Ketij parimi i permbahet ky botim i fundit i sproves per Migjenin. Sic ndodh shpesh ne raste te tilla, ky nuk eshte kurrsesi nje rishikim i plote i tekstit. Perkundrazi retushet jane teper te rralla e te kursyera. Si te tilla ato jane te pamjaftueshme per te shmangur keqkuptimet. Jane heqje radhesh dhe dhe paragrafesh dhe asnjehere shtese. Nder dhjete kapitujt e kesaj sprove, retushet (heqje radhesh) kane vetem dy prej tyre: i pesti dhe i gjashti, gjithsejt rreth dyzet radhe. Pjesa tjeter e tekstit eshte e njejte me ate te vitit 1989.” (f. viii). A ka deklarate me te paster mbi menyren se si duhet kuptuar, qofte dhe vetem, kjo veper e Kadarese dhe cfare perfaqeson ajo ne mendimin letrar shqiptar?

Krahasimi midis tyre i tri botimeve (1991, 2009, 2015) do te tregoje tendencen botekuptimore te shkrimtarit Kadare per vete profesionin e tij. Kjo gje zbulohet fare lehte ne shenimin e botimit te 2009 (te cilin botimi i vitit 2015 ne kapakun fundor e konsideron parathenie) dhe ne ate te 2015-es, qe shkrimtari ka vendosur ne hyrje te sproves me rastin e ribotimeve perkatese. Nga shenimi i vitit 2009, me rastin e ribotimit te kesaj sprove, ne serine e veprave te plota nga “Onufri”, mora kete pjese:

“Pas viteve ’90, ne kohen e demokracise, kunder Migjenit, kinse ne emer te antikomunizmit, u perdor dhe ende vazhdon te perdoret nje gjuhe mizore, qe nuk i le asgje mangut tradites staliniste.

Kesaj tradite iu shtua zakoni i keq shqiptar, sipas te cilit rikthimi ne Panteonin e letrave i nje shkrimtari te madh, shoqerohej nga debimi prej Panteonit i nje tjetri shkrimtari te madh. Keshtu u vune ne skajimin me te mbrapsht te mundur Fishta me Migjenin, thua se nuk mund te rrinin te dy atje ku te dy e kishin vendin ne kete bote: pikerisht ne Panteon.

Historia e trishte, bashke me te keqkuptimi dramatik, ende vazhdon ne kohen e ribotimit, pas njezet vitesh, te kesaj sprove.

                                                      Tirane, fundvere 2009”

Fakti qe nuk jep shembullin konkret dhe autorin e pretendimit, le dyshime qe kjo mund te jete nje sajese e shkrimtarit per te realizuar rihabilitimin, nga ana e tij, te At Gjergj Fishtes sipas menyres karadejane. Por problemi eshte i shtruar nga fillimi deri ne fund me tendence ne qofte se do te shtrohet problemi se cfare perfaqeson At Gjergj Fishta dhe cfare perfaqeson Migjeni ne mendimin letrar shqiptar. Kadareja nuk ka qene i afte ta zbertheje kete raport (kete gje nuk mund ta beje asnje nga kritiket e letrave ketu ne Shqiperi, pasi asnjeri prej tyre nuk e njeh teorine e Letersise ne planin aplikativ historik dhe vete rastin shqiptar per kete problem; kjo gje eshte e ndaluar akoma ketu ne Shqiperi) per gjene me te thjeshte fare: ne asnje veper te Kadarese nuk ekziston praktika e lindjes se mendimit letrar shqiptar, duke pershire edhe kete veper ku ai pretendon se e ka zbuluar. Asnje teoricien i mendimit letrar, te pakten shqiptar, nuk ka paraqitur platformen ligjore te lindjes se mendimit letrar ne jeten e Njeriut ne Toke e, rrjedhimisht, pa percaktuar me perpara se cfare perfaqeson At Gjergj Fishta ne jeten shoqerore te shqiptareve, nuk mund te percaktojme permasen e Panteonit sipas ideve te Kadarese. Ne realitet ky eshte thelbi i te gjithe kesaj sprove dhe kjo veper e Kadarese nuk mund ta kaloje klasen per te qene nje veper me sherbese ndaj Kombit Shqiptar. Qellimi per te perjetesuar produktin e diktatures komuniste, pa treguar me perpara se cfare roli ka luajtur Millosh Gjergj Nikolla ne mendimin letrar shqiptar, tregon se kjo sprove e Kadarese eshte krejtesisht e pavlefshme dhe nuk mund ta perligje dot qenien e kesaj lloj letersie si jo te mjere per aresye se letersia nuk eshte e detyruar te shpjegoje (pretendimi i Kadarese ne intervisten dhene gazetares Rudina Xhunga ne emisionin “Shqip”, dt. 16 shkurt 2015; publikuar ne librin e saj: Edhe nje Shqip, 31 intervista, f. 15). Atehere, perse ekziston mendimi letrar ne Historine e Njerezimit? Per te mbuluar manipulimin qe i eshte bere historise se tij, apo per te mbuluar te 54 vitet e jetes ne mes te shqiptareve pa i dhene asnje konkretizim kolektiv? Eshte shume kollaj t’i thuash keto mendime ne moshen 79 vjecare, por eshte shume me turp te mos i thuash shqiptareve se per cfare ke sherbyer pergjate 54 viteve te jetuar ne mes te tyre me mbrojtjen e diktatorit mbi koke. Lajthitja e pleqerise nuk e justifikon talljen qe u ke bere shqiptareve pergjate kohes se bashkejeteses me ta.

Ajo qe nuk mund te thuhej me term konkret para 1985-ses, Kadare e shprehu me shume rezerve dhe te permbledhur ne 10 rreshta, por edhe kete me nje paragjykim te tejkaluar nga diktatura per te perligjur termin rilindje, qe do ta justifikoje pikerisht me keto 10 rreshta. Kadare pretendon se:

“Treqind vjetet e pare te saj (behet fjale per mendimin letrar shqiptar, GH) (shekujt XVI-XVIII), ajo qe mund te quhej “koha e bronxit” perbehej nga nje numer veprash ne proze e ne poezi te krijuara kryesisht prej shkrimtaresh klerike katolike ne shqip e ne latinisht. Keta ishin shkrimtare me kulture te madhe, qe kishin mbaruar fakultetet teologjike ne universitetet me te degjuara te Europes dhe nuk e kishin per gje qe veprat e tyre, me ate lehtesi qe i botonin ne Shqiperi, t’i botonin ne Rome, ne Paris ose ne Madrid” (bot. 1991, f. 4, bot. 2009, f. 138, bot. 2015, f. 20).

Keto rreshta nuk kane asnje vlere ne kete faze te leximit, qofte edhe per faktin qe shqiptaret as qe i njohin ne thelb keta shkrimtare te Klerit Katolik Shqiptar, le pastaj te kerkosh se kush ishin pasuesit e tyre. Fakti qe Kadare e trajton problemin e ketyre shkrimtareve thjeshte si sekondare ne qenien e tyre si klerike, tregon se ai ka qene i detyruar per aresye teorike te pranoje ekzistencen e tyre ne planin kohor duke e perforcuar me termin “koha e bronxit”. Cfare ka dashur te thote Kadareja me kete term: kulmin e nje faze te mendimit letrar apo fillimin e nje letersie te pelqyeshme per lexuesin? Nuk eshte as njera dhe as tjetra, por eshte vete lindja rastesore e mendimit letrar shqiptar nen gjurmet e mendimit humanist letrar europian dhe vetem per kete duhet marre per baze ne historine e mendimit letrar shqiptar e asgje me shume. Per te qene reale puna e asaj plejade shkrimtaresh nuk i ka sherbyer Kombit Shqiptar as ne menyre te drejteperdrejte dhe as terthore; ajo i sherbeu Europes ne perendimin e saj Mesjetar per t’i kujtuar se diku ne nje cep te saj ekzistonte fillesa rastesore e Races se Bardhe dhe kjo gje nuk duhej parakaluar si inekzistente. Realisht, nga pikepamja historike, problemi i ideve letrare te levruara ne brendesi te Kombit Shqiptar nuk mund te konsiderohet i filluar me keto 300 vjetet e pare te saj pa treguar me perpara se cfare po ndodhte me te ne kapercyell te shek. te XVI drejt shek. XVII.

Ne qofte se do ta shohim problemin ne funksion te Gjuhes Shqipe do te dallojme me lehtesi se ne vitin 1635 Gjuha Shqipe, e quajtur nga Frang Bardhi (1606-1643) gjuhe epirote, kishte vetem rreth 2492 fjale ne pjesen shqipe; duke hequr huazimet, mendohet se pasuria vendase te kapet gjer mbi 1300 fjale, pra sa gjysma e numrit te fjaleve shqipe te “Fjalorit latin-shqip” i Bardhit (Prof. Dr. Kole Ashta, Leksiku historik i Gjuhes, vell. III, f. 77). Me 1702 Gjuha Shqipe kishte 11 200 fjale dhe shprehje (sipas fjalorit Italisht-Shqip te Francesko Maria da Lecce); ndersa ne fillim te shek. te XX-te Gjuha Shqipe, sipas fjalorit te Kristoforidhit (1904) dhe numerimit te Aleksander Xhuvanit, permbante 11 675 fjale; ndersa sipas fjalorit te “Bashkimit” (1908) kufizohej ne rreth 11 000 fjale. Me 1954 botohet Fjalori i Gjuhes Shqipe me 25 000 fjale

Mbi kete forme analize na krijohet mundesia te ndajme mendimin letrar shqiptar, ne funksion te zhvillimit te Gjuhes Shqipe, ne tre faza: 1504-1702 (vete kjo faze duhet ndare ne dy nenfaza:1504-1635, 1635-1702), 1702-1908, 1908-1954 (te pakten analiza e historise se alfabetit shqip dhe shkrimtareve te pare katolike te atyre viteve, sipas At Justin Rrotes (1889-1964), na con ne kete perfundim; – shih At Justin Rrota, “Per historin e alfabetit shqyp dhe studime te tjera gjuhesore”, bot. II, f. 4-42). Dhe mbi kete baze analitike duhet te avancojme ne drejtim te analizes se mendimit letrar shqiptar nder shekuj pa pasur frike se mund te devijojme realitetin historik te zhvillimit te saj. Kadareja nuk e ka pranuar kete lloj metodike analitike, por eshte kufizuar vetem ne shekujt XVI-XVIII, dhe kete shume perciptas, duke mos vene ne dukje dy problemet me te medha te Kombit Shqiptar te asaj kohe: 1-dinamiken historike te Gjuhes Shqipe; 2-dinamiken historike te shkollave shqipe. Zberthimi i ketyre dy problemeve na tregon se cfare ka dashur te fshehe shkrimtari Kadare me ardhjen e Migjenit ne letersine shqipe. Ne kete rast ajo qe fshihet eshte lidhja e rastesise letrare ne zhvillimin e shoqerise parashqiptare me fazen e domosdoshme te zhvillimit letrar te perfaqesuar nga shkrimtaret e Klerit Katolik Shqiptar pergjate shek. te XX-te. Kjo domosdoshmeri, nga pikepamja e rrafshit letrar ku lulezoi Migjeni, nuk qendron tek Naim Frasheri e Jeronim de Rada, Andon Zako Cajupi, Ndre Mjeda e Zef Serembe, te cilet Kadare i permbledh nen termin rilindas te medhenj e te vegjel (bot 1991, f. 12; bot. 2009, f. 144; bot. 2015, f. 28, 29), por diku krejt tjeter per tjeter dhe fshehja e ketij fakti, per te cilin do te flasim me poshte, tregon se raporti i Migjenit me letersine shqipe nuk eshte kjo qe pretendon Kadare jo vetem ne permase, temp dhe kohe, por ne asnje aspekt te njohur nga shqiptaret. Pra une pretendoj se figura e Migjenit nuk eshte kjo qe njohin shqiptaret sipas Kadarese duke u mbeshtetur edhe vetem ne dinamiken historike te mendimit letrar per kohen kur ka jetuar Migjeni.

Historia reale e mendimit letrar shqiptar, dmth me ndikim mbi popullaten shqipfolese, mbeshtetet fillimisht ne nje konflikt politik jashte shqiptar, pa te cilin shqiptaret nuk do te ishin keta qe jane sot dhe mendimi letrar shqiptar nuk do te kishte ekzistuar me permasat qe paralelizonte Migjenin. Konflikti midis Perandorise Austro-Hungareze dhe Perendorise Otomane, ne qender te se ciles ishte Selia e Shenjte, behet promotori i te gjitha ngjarjeve historike ne brendesi te popullates shqipfolese dhe ne kete pike e ka burimin gjuha shqipe, qe flasin sot shqiptaret, dhe e gjithe dinamika e arsimit ne brendesi te popullates shqipfolese nga viti 1584 – Kosove (te pakten ky eshte viti me i hershem qe njohim per fillimin e shkollave shqipe ne territorin ku banojne shqipfolesit e sotem) deri me 1928 me Kolegjin Saverian ne Shkoder kur dhe mbyllet nga Mbreti Zogu i I-re ne kuader te ligjit mbi ndalimin e shkollave private te huaja (ne kete pike buron konflikti i pare ne shoqerine shqiptare midis regjimit politik dhe klases intelektuale). Shqiptaret kete konflikt e marrin me mend me permasa te parendesishme, por eshte ky konflikt qe e detyroi Seline e Shenjte dhe Perandorine Austro-Hungareze ta trajtonin popullaten katolike shqiptare me nje fryme te ndryshme nga ajo e pjeses tjeter shqipfolese. Eshte ky argument qe realizon lidhjen e veprimit rastesor te ideve letrare me domosdoshmerine e zhvillimit letrar ne shoqerine shqipfolese (pikerisht kete nuk merr parasysh Kadare kur niset dhe teorizon per raportin e Migjenit me At Gjergj Fishten) dhe ky proces nuk mund te realizohej pa Seline e Shenjte dhe Perandorine Austro-Hungareze. Ky eshte dueti politik qe ka vepruar mbi popullaten shqipfolese pergjate periudhes 450 vjecare mbas vdekjes se Heroit Kombetar Gjergj Kastriotit. Per ta thene me hapur koha e veprimit politik te ketij dueti mbi popullaten shqipfolese perben dhe shkakun perse jemi shqiptare me karakter europian. Ne kete rast duhet zbuluar instrumenti me ane te te cilit Selia e Shenjte dhe Perandoria Austro-Hungareze ka vepruar mbi popullaten shqipfolese. Eshte ky instrument qe lidh historine e Kombit Shqiptar me Europen dhe ne themel qendrojne idete letrare, si me te thjeshtat, me komunikueset dhe me pak armiqesore ndaj Njeriut. Eshte kjo aresyeja perse idete fetare, idete letrare, arsimimi dhe problemet gjuhesore trajtohen vetem nga anetaret e nderuar te Klerit Katolik Shqiptar pergjate te gjithe kohes qe shqiptaret paten levrim te ideve letrare. Eshte kjo aresyeja perse permasa e ceshtjes kombetare shqiptare ka qene ceshtja kryesore e Klerit Katolik Shqiptar nder pese (5) shekujt e fundit dhe perse Kadareja nuk mund ta evidentoje dot qofte si fakt, qofte si histori e qofte si problem letrar. Ne kete rast e vetmja mundesi e tij eshte trajtimi i ketyre problemeve ne menyre te deformuar dhe antishqiptare.

Ne qofte se shkrimtari do ta kishte trajtuar problemin nga ana kohore jashte emrave te pervecem qe permendin rendom shqiptaret, ai nuk do t’i kishte dhene rendesi ketyre emrave, por procesit arsimor te popullates shqipfolese dhe eshte ky proces qe lidh rastesine e ideve letrare me domosdoshmerine e tyre duke kaluar direkt nga koha treshekullore, e percaktuar nga Kadareja, ne shekullin e XX-te. Por kjo gje do te nxirrte ne pah jo vetem emra te tjere, por nje kaliber letrar shume me kualitativ se te ashtequajturit rilindas. Duke perjashtuar Dom Ndre Mjeden, te cilin shqiptaret e njohin hollesisht ne saje te punes se palodhur te studiuesit Mentor Quku (1939-2014), shkrimtaret shqiptare te shekullit te XX-te (1912-1944), te cilet shqiptaret e periudhes enveriste nuk i njohin per efekt te aresimit te detyrueshem, perbejne domosdoshmerine e trajtimit te ideve letrare ne menyre historike dhe vetem krahasimi ne kete menyre mund ta trajtoje me bindshem figuren e Migjenit ne aspektin letrar.

Eshte antihistorike, antishqiptare dhe antinjerezore ta sfumosh dinamiken e shoqerise shqiptare ne funksion te nje pushtimi imagjinar duke e konsideruar katastrofe dhe te shpikesh riparuesit e kesaj katastrofe (bot. 1991, f. 17; bot. 2009, f. 148; bot. 2015, f. 34) duke lene ne heshtje plejaden bashkekohore te shkrimtareve dhe studiuesve Katolike te gjysmes se pare te shek. te XX-te. Fare lehte behen pyetjet: perse shoqeria parashqiptare ngjitur me te dhe shume larg saj nuk pati zhvillimin imagjinar nen diktatin e politikes helene, romake apo bizantine dhe mbeti nen juridiksionin primitiv autokton te imponuar nga Nena jone Natyre? Perse shoqeria shqiptare mori formen europiane vetem ne shek. e XX-te dhe jo me perpara? Pergjigja e ketyre pyetjeve nuk te con as tek pushtuesi imagjinar; as tek bota e shpikur e “rilindasve” dhe e produktit te tyre imagjinar; dhe as tek homogjeniteti i ideve letrare, sic fantazon Kadare (ne te kunderten nuk do te lindete Migjeni) ne f. 10 te bot. 1991. Te dy pyetjet nuk kane te njejtin emerues analitik; ato e perjashtojne njera-tjetren kur vjen puna tek bota shqiptare, pasi prapambetja e saj sociale ne rrafshin historik nuk perkon kerkund me ate cka ndodhi pas shek. te XVI me ta. E vetmja gje qe dallohet me se miri ne ato vite, duke pasur nje vazhdimesi 444 vjecare, eshte dinamika e shkollave shqipe nen juridiksionin e Klerit Katolik Shqiptar (1584-1928) per te cilen shkrimtari Kadare nuk thote asnje fjale. Dinamika e shkollave shqipe ne territorin ku jetonin banoret shqipfoles eshte ne perputhje te plote me dinamiken e menyres se si politika europiano-otomane ndikoi mbi popullaten autoktone krejt ndryshe nga politikat helene, romake dhe bizantine duke e pergatitur per 28 Nentorin 1912.

Kjo menyre e kesaj lloj politike mbi kater shekullore con ne zbulimin se cfare ka realizuar Kleri Katolik Shqiptar ne brendesi te popullates shqipfolese dhe perse vetem ky institucion fetar qe ne gjendje te ndryshonte popullaten shqiopfolese drejt Europes Politike. Cveshja e dinamikes historike te zhvillimit te shqiptareve nga ndikimi i Kishes Katolike Shqiptare pergjate katerqindvjeteve te fundit te jetes se tyre pa shtet eshte mohimi i historise reale te tyre dhe mohim i karakterit europian te nje popullate qe dikur-dikur, shume-shume larg, ka qene zanafilla rastesore e Races se Bardhe ne kontinentin europian. Nuk mund te kuptohet kurre historia fillestare e Races se Bardhe jashte botes shqiptare, sic nuk mund te kuptohet kurre historia e shqiptare jashte veprimtarise pese shekullore te Klerit Katolik Shqiptar, sic nuk mund te kuptohet kurre historia e Letersise Shqipe pa shkrimtaret katolike te gjysmes se pare te shekullit te XX-te. Pasi gjeja e pare qe kerkohet per nje shkrimtar, i kujtdo kalibri qofte, eshte se cfare ka realizuar ai ne ndihme te komunitetit ku ai ka levruar shkrimet e tij; dhe ne kete drejtim Kadareja eshte me shume defekt.

E gjitha analiza historike e tabanit social ku lindi dhe u zhvillua talenti i Migjenit eshte e analizuar dhe e mbeshtetur ne shpikjet e shkolles shqiptare te historise pas 1945-ses, e rrjedhimisht nuk mund te kete perqasje me ate qe ka ndodhur realisht ne qytetin e Shkodres, e me gjere, ne ato vite. Vini re se si i propogandon ngjarjet e kaluara Kadareja, si i lidh me idete fetare, prej ketej kalon tek Ahmet Zogu duke krijuar ne menyre artificiale tabanin social ku ka jetuar Migjenin, gje e cila, sipas Kadarese, justifikon permbajtjen e vepres se tij:

“Qe shqiptaret s’ishin kurrfare myslimanesh te bindur e kishte vertetuar viti 1924, kur ata zgjodhen njezeri si kryetar te shtetit nje prift, Fan Nolin. Qene serbet, perkundrazi, qe kunder ketij kryeministri te ndritur, ndihmuan mbretin musliman Ahmet Zogun te merrte pushtetin. Duke qene se si te gjithe ata qe vuajne nga komplekset, me shume se cdo gje i merzit kultura e tjetrit, shovinistet serbe i nervozonte qyteterimi i shqiptareve dhe benin cmos (cka vazhdojne ta bejne edhe sot), te prisnin fillin omblikal qe e lidhte kete qyteterim me Evropen” (bot. 1991, f. 9-10; botimi i vitit 2009 eshte pak me ndryshe: qe shqiptaret s’ishin aspak te tille.., f. 142; po keshtu edhe bot. i vitit 2015, f. 26).

Te gjithe keto rreshta jane fillim e fund mashtrime te historiografise enveriste me qellime te mbrapshta politike te cilat shqiptaret i mesuan gjithe jeten gabim dhe qe shkrimtari Kadare ju a servir shqiptareve ne po te njejten permase, sikur nuk e ka kuptuar manipulim historik te ndodhur (nje djallezi teper ordinere per kohen).

Ne menyra absolute asnje shqiptar, i cfare do niveli intelektual qofte, nuk eshte i afte te flase per problemet fetare ketu ne Shqiperi, por edhe me gjere, perderisa ne nivelin maksimal boteror, asnjeri nuk ka argumentuar si dhe perse lindin idete fetare, si lindin dhe cfare roli kane luajtur institucionet fetare ne historine e Njerezimit. Keshtu qe kur Kadare flet me bindjen ndaj ideve monoteiste te muslimanizmit ne brendesi te shoqerise shqiptare, me perpara duhet te argumentoje dinamiken e ketyre ideve dhe pastaj mundesine e pajtimit te dinamikes se shoqerise shqiptare me keto ide. Keshtu qe nuk ka asnje mundesi argumentimi ideja e hedhur sikur bindja ndaj muslimanizmit ishte e lidhur me zgjedhjen politike te bere me 1924-en.

Pastaj, Fan Noli nuk ka qene i zgjedhur asnjehere nga shqiptaret (ne kete rast Kadare nuk thote te verteten, qe e di fare mire). Se cfare ka qene ajo zgjedhje me 1924 sot e dime fare sakte; eshte i vetmi rast ne historine shekullore te shtetit shqiptar qe kryeministri zgjidhet ne menyre banditeske dhe te ngjashme me aplikacionet komuniste te shek. te XX-te. Te pakten shtojca e gazetes “Liria” dt. 24 dhjetor 1924 na e tregon me perpikmeri se cfare ka ndodhur ne ato kohera. Levizja politike e gjysmes se dyte te vitit 1924 nuk ka qene revolucion demokratiko-borgjez ne asnje permase (eshte absolutisht e pamundur te emertohet me kete emertim politik). Ky lloj revolucioni u shpik nga diktatori shqiptar per te justifikuar mundesine e pranise se nje revolucioni socialist pas vitit 1945, pasi ne realitet prapambetja mitologjike e shqiptareve ne shek. e XX-te e perjashtonte edhe kete lloj revolucioni teorik te shpikur nga Lenini. Keshtu qe kemi te bejme me rastin me tipik te manipulimit te nje populli te tere ne fushen e Historise dhe Politikes.

Tjeter: serbet nuk kane pase asnje lidhje me kthimin e Ahmet Zogut ne fund te 1924-es. Kete teze e shpiku nje segment antizogist qe jetonte te Zvicer (KONARE) dhe qe kishte njerez edhe ne parlamentin shqiptar, i cili avancoi deri atje sa e akuzoi Ahmet Zogun sikur kishte shitur Shen Naumin dhe Vermoshin (me hollesisht per kete teme lexoni artikullin tek albanovaonline.info ose www.genchoti.com: “70- Zonja Naska! Historia nuk shkruhet me paragjykime komuniste dhe urrejtje enveriste”). “Operacioni i Veriut” ka pasur si perforcim 80 trupa ruse te bardhe per artilerine njesoj si ne kohen e Gjergj Kastriotit ku 5000 napolitane ishin ne perforcim te ushtrise se tij, apo ne kohen e Ali Pashes se Janines ku 120 franceze kryenin te njejtat detyra; cka do te thote se teza qe serbet sollen Ahmet Zogun ne pushtet eshte e shpikur per aresyen e thjeshte: Populli Shqiptar duhet ta urrente ate epoke dhe te pelqente diktaturen e enverizmit. Kjo ka sherbyer per te krijuat tabanin social te jetes se Migjenit per te arrire tek permbajtja e vepres se tij.

Une pretendoj se kete pjese Kadare e ka trajtuar me pak tallje dhe jo seriozitet kur e akuzon Ahmet Zogun si mbret qe ne vitin 1924.

E njejta situate paraqitet edhe kur vjen puna per te analizuar permbajtjen e vete vepres se Migjenit ne raport me optiken analitike te qytetit te Shkodres. Duke u futur ne brendesi te botes shpirterore te Migjenit, Kadare pretendon se ja ka dale mbane, me fantazine e tij, te zbuloje te “fshehten” spirituale te poetit dhe si e konsideron ai qytetin e adaptuar te Migjenit. Me kete Kadare ka dashur t’u tregoje shqiptareve konsideraten e tij politike per kete qytet dhe ta paraqese sa me te zi ne syte e Historise. Per te realizuar kete nxirosje sociale ai perdor Migjenin, duke hedhur gurin (citon vargjet e Migjenin) dhe fshehur doren (duke i interpretuar keto vargje). Vini re menyren se si e realizon kete poshterim te Shkodres dhe si e ndryshon historine reale sociale te ketij qyteti Kadareja:

“Nje njeriu te zakonshem, te ardhur nga qyteti ortodoks i Manastirit, Shkodra do t’i dukej fillimi i Europes. Por Migjeni, ndonese i ri, kishte tjeter vizion per boten dhe te tjera pika referimi. Qytetin e vet te lindjes, ate qytet qe mahniste dhe mallengjente dhjetera poete e shkrimtare te kohes, shume shpejt ai e gjeti te prapambetur, te merzitshem e plot pikellim.

                 Mbi keshtjellt’ mijvjecare qendrojne sorrat e

                                                                                 smueme,

Krahet i kane vare pa shpresa simbojt e

                                  shpresave te humbuna,

Me klithma te deshperueme bajne fjale per

                                            jete te prendueme,

Kur keshtjellat mijvjecare si xhixha shkel-

                                            qejshin te lumtuna.

Kjo eshte piktura e pameshirshme qe djaloshi njezeteca-vjecar i ben kohes se vet” (bot. 1991, f. 29-30; bot. 2009, f. 156-157; bot. 2015, f. 48-49

Pra fjala behet per vitet 1932-1938 dhe gjendja e qytetit te Shkodres eshte e afte te na zbuloje se cfare kontradikte ka pase ky qytet me banorin e saj te ri ne moshe; me fjale te tjera kush eshte fajtor per mosperputhjen e gjendjes se qytetit me gjendjen shpirterore te poetit te ri: shkalla e zhvillimit social te qytetit apo gjendja biologjiko-shpirterore e Migjenit. Qe Kadareja e ka pare me paragjykim kete raport nuk e diskutoj, por per te hequr cdo keqkuptim te mundshem po i kujtoj shkurtimisht se cfare ka pase qyteti i Shkodres ne ate kohe te lidhur me boten e letersise. Per baze do te marrim te gjithe periudhen e jetes se shkurter te Migjenit, dmth 1911-1938.

Lexuesi duhet te dije se lavdia kulturore e ketij qyteti nuk ka qene rezultat i nje zhvillimi shoqeror te pavarur brenda botes shqiptare. Te pakten kater subjekte kane vepruar mbi popullaten vendase pergjate 500 vjeteve te fundit njera me shume se tjetra deri sa kur doli me vete kishte trasheguar ajken e subjekteve imponuese (Republika e Venedikut, Selia e Shenjte, Perandoria Otomane, Perandoria Austro-Hungareze). Merita e perbashkimi te elementeve te ketij kuarteti i takon nje familjeje shqiptaresh qe sunduan ne kete qytet per afro 80 vjet (1756-1831). Bushatllinjte e Shkodres ishin ata qe muaren me te miren nga Perandoria Otomane dhe diten ta perbashkonin me veprimtarine e Klerit Katolik Shqiptar, te pakten pergjate periudhes se sundimit te tyre. Ishte institucioni Katolik ai qe realizoi ndryshimin e madh te qytetit me ndihmen e Perandorise se Danubit dhe Selise se Shenjte ku Bushatllinjte qene te paret dhe te vetmit ne territorin shqipfoles qe diten te realizonin kete imponim katerpermasor. Ne qofte se do te flitet per kulture qytetare ne te gjithe territorin e banuar nga shqipfolesit vetem Shkodra e plotesonte kete kriter ne menyre te plote, por, nga ana tjeter, ne qofte se ka qytet mbi te cilin eshte hedhur balte, e kane poshteruar e kane denigruar, e kane shkaterruar, e kane masakruar, perseri eshte Shkodra ku Kadareja paska dhene kontributin e tij pikerisht duke u shpjeguar shqiptareve menyren se si Migjeni kishte ardhur me letersine shqipe. Uljet dhe ngritjet ne kete rast perbejne raportin midis te pamundures dhe imagjinates sado te mundohesh te shpikesh te paqenen.

Gjeja me e dukshme ne qytetin e Shkodres pergjate periudhes ne fjale ka qene levizja teatrore e cila kishte nje prejardhje 32 vjecare ne kohen qe kishte lindur Migjeni. Më e rëndësishmja në këtë histori është ekzistenca në qytetin e Shkodrës të shtatë teatrove, bashkangjitur shkollave dhe shoqërive (sot ne Tirane nuk ka shtatë teatro). Përmënd me rradhë (jane marre nga librat : “100 vjet Teatër në Shkodër 1879-1979 (kujtime)” me autor regjizorin e këtij teatri Artistin e Popullit Andrea Skanjeti (1906-1992) botuar më 2002 dhe “Jeta kulturore e Shkodrës, mesi i shek. XIX – XX”, të botuar në “MVSIKA ALBANIKA”, vëll. II (studime dhe dokumenta) me autor muzikologun Tonin Zadeja (1926-2011), botuar më 2006, faqe 37 – 71, bashkësia e të cilëve jep një panoramë krejt tjetër për tjetër e cila në mos qoftë më e plota, të paktën, është më e shumta në raport me te gjithe librat mbi historine e teatrit shqiptar; -ketu kam parasysh Josif Papagjonin ne librin e tij mbi historine e teatrit ne Shqiperi):

1.Salloni i Kolegjit Saverian ndërtuar më 1890 me 450 vënde

2.Salloni i Shkollës Françeskane me 300 vënde

3.Salloni i Shkollës Stigmatike me 250 vënde (në librin e Tonin Zadejës jepet      300 vende, f. 37)

4.Salloni i Shkollës së Parrucës (ndërtuar për kinema-teatër nga ushtritë austro- hungareze gjatë luftës së I-rë botërore) me 400 vënde

5.Kinoteatri “Rozafat” me 400 vënde (T.Z. 450 vënde, f. 37)

6.Salloni i shoqërisë “Bogdani” me 350 vënde (T.Z. 400 vënde, f. 37)

7.Salloni i shoqërisë “Vllaznia” me 400 vënde (T.Z. 450 vënde, f. 37)(libri i Andrea Skanjetit, f. 15)

Duke bërë një përmbledhje të të gjithë aktivitetit teatror në qytetin e Shkodrës per peridhen 1911-1939 (duke permbledhur edhe kohen kur lindi teatri) konkludojmë se kanë qenë gjithsejt 28 grupe teatrore nga të gjitha shtresat dhe moshat duke shfaqur rreth 465 premiera me mbi 1000 aktorë të të gjithë niveleve. Duhet të kemi parasysh qe ky qytet më 1926 kishte 22 784 banorë (sipas Shqipëria e Ilustruar, 1927, f. 375) dhe rrjedhimisht i bie që të ketë pasur një aktivitet teatror shumë-shumë herë më të madh se Tirana e viteve 1990 e cila nga viti 1944 deri me 1989 ka dhëne vetëm 209 premiera (kur popullsia e saj të ketë qenë, më 1984, 206 100 banorë, sipas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, 1985) nga të cilat 121 me pjesë shqiptare dhe 88 të përkthyera (Josif Papagjoni, Teatri Kombëtar, f. 85). Mbi këtë bazë a nuk mund të ngremë idenë që Teatri Kombëtar Shqiptar është themeluar ne qytetin e Shkodres më 1879 për të formuar ndërgjegjen kombëtare të popullsisë shqiptare? Atehere perse Shkodra me 1932 paska qene “e prapambetur, e merzitshme e plot pikellim”? Mos valle keto vargje te Migjenit jane te lidhura me gjendjen e tij shendetesore dhe aspak me qytetin e tij te Shkodres?

Dinamika e ideve teatrore në qytetin e Shkodrës është e lidhur vetëm me kulturën europiane, me anë të Klerit Katolik Shqiptar, dhe kjo përbën thelbin e realitetit njerëzor në atë qytet. Kjo duhet pasur parasysh kur flitet për idete letrare te ketij qyteti per ate kohe dhe kete nuk ka marre parasysh Kadare me nje paragjykim te theksuar antiqytetar, antikatolik, antishqiptar dhe antishkodran.

Per kohen qe ka jetuar Migjeni, ne qytetin e Shkodres kishin lindur, studiuar, punuar, krijuar dhe luftuar per Shqiperi keta korifej te mendimit shkencor shqiptar (renditja sipas germes se pare):

– Át Alfons Çuni (1900-1976), filozof;

– Át Anton Lufi (1910-1992), shkencetari, letrari dhe filozof;

– Át Agostin Ashiku (1905-1986), profesor, drejtor dhe muzikolog;

– Át Anton Luli (1910 – 1999) filozof, letrar, studiues i shkencave natyrore, mesues, rektor i Kolegjit Saverian;

– Dom Ast Koka (1894-1975) filozof, poliglot;

– Át Anton Kiri (1902-1945), profesor i shkencave te natyres;

– Át Anton Harapi (1888-1946), politikan e shkrimtar, filozof e publicist, orator e studiues, nje nder mrekullit e mendimit filozofik shqiptar te te gjithe koherat, nje nga ata njerez “qe popujt e civilizuar i lindin nje here ne nje mije vjet”;

– Dom Aleksander Sirdani (1892-1948) poet, linguist, folklorist dhe etnograf i shquar;

– Dom Anton Zogaj (1905-1948) filozof, poliglot;

– Imzot Antonin Fishta (1902-1970) filozof, historian, muzikant, poet;

– At Bernard Llupi (1886-1946), merr pjese ne kryengritjet antimalazeze te viteve 1914-1916, shkrimtar;

– Át Bernardin Palaj (1894-1946), filozof, profesor poliglot, poet, autor i “Visaret e Kombit”, muzikant, publicist, studiuesi i Ciklit te Kreshnikeve Legjendare;

– Dom Benedikt Dema (1904 – 1971) filolog, gjuhetar, profesor, redaktor, shkrimtar historian, publicist, enciklopedist;

– Át Bone Gjeçaj (1873-1957) filozof, muzikant, lektor;

– Imzot Bernardin Shllaku (1875-1956) filozof, patriot i shquar ne Levizjen Kombetare Shqiptare;

– Át Ciprian Nikaj (1900 – 1948) filozof, muzikant, publicist;

– Át Çiril Cani (1875-1967);

– Át Engjell Palaj (1870-1956) veprimtar i shkollave shqipe dhe anetar i Lidhjes kombetare;

Ernest Koliqi 20 Maj 1903 – Romë, 15 janar 1975 ishte mësues, poet, romancier, eseist, përkthyes, gazetar, madje dhe dramaturg, ministër arsimi në qeverine e Verlacit 1939-1942

– Át Ferdinand Pali (1907-1985) filozof, poliglot, gjuhetar, mesues;

– Át Frano Kiri (1901-1986), filozof;

– Imzot Frano Gjini (1886-1948) filozof;

– Imzot Frano Gjuraj (1893-1947) poliglot;

– Át Florian Berisha (1897 – 1970) filozof;

– Át David Pepa (1889-1967) poliglot, shkrimtar, bibliotekist;

– Át Donat Kurti (1902-1983), filozof, Doktor i Shkencave, mesues, gjuhetar, poliglot, perkthyes, autori i “Visaret e Kombit”, drejtori i Gjimnazit Franceskan, vjollca e letrave shqipe;

– Át Daniel Dajani (1906-1946), letrar, filozof, profesor, gjuhetar, matematicien;

 

– Imzot Gasper Thaçi (1889-1946), filozof, politikan e diplomat, publicist;

– Át Gasper Suma (1897 – 1950) filozof;

– Imzot Gasper Gurakuqi (1885-1967) filozof, studiues, historian, erudit;

Át Gjergj Fishta (1871-1940) Poeti yne Kombetar;

– Imzot Gjergj Volaj (1904-1948), filozof, orator, moralist, historian, sociolog;

– Át Gjon Karma (1896-1975) nje nder autoret e “Visaret e Kombit”, rektor, studiues, gjuhetar;

– Át Gjon Shllaku (1907 – 1946), studiues i otomanizmit, shkrimtar e perkthyes, filozof, sociolog;

– Dom Jak Bushati (1890-1949) filozof;

– Dom Jak Zekaj (1906-1995) filozof, poliglot, perkthyes, poet, shkrimtar;

– Imzot Jul Bonati (1874-1951), filozof, poliglot, perkthyes;

– At Justin Rrota (1889-1964) personalitet shkencor e shoqeror ne fushen e gjuhesise shqipe, te letersise dhe te arsimit shqiptar;

– Imzot Kolec Prennushi (1902-1950) shkrimtar, filozof;

– Át Klement Miraj (1882-1956) filozof, gjuhetar e arkeolog, etnograf, folklorist dhe letrar;

– Át Leon Kabashi (1906-1998) filozof, profesor i arteve te bukura, piktor, sekretar i Pader Gjergj Fishtes;

– Dom Leke Dredhaj (1899-1976) filozof, historian, perkthyes;

– Át Leke Luli (1908 – 1944), studiues;

– Át Leonard Tagaj (1910-1945), filozof;

– Imzot Luigj Bumçi (1872-1945) filozof, politikan, historian, patriot;

– Dom Lazer Shantoja (1891-1945), filozof, gjuhetar poliglot, publicist, perkthyes, muzikant;

– Dom Luigj Pici (1907-1946), edukator;

– Dom Luigj Gashi (1899-1957) filozof;

– Át Mark Harapi (1890 – 1974), botanisti, filozof, perkthyesi gjuhetari, levruesi i Gjuhes Shqipe dhe shkrimtari

– Dom Mikel   Koliqi (1902 – 1997), inxhinjeri, edukatori,   mesuesi,   shkrimtari,   publicisti,   Kardinali   i   ardhshem;

– Át Mehill Troshani (1904-1983), studiues dhe gjuhetar;

– Át Mehill Miraj (1909-1978), matematicien, mesues, sportist;

– Dom Mark Gjani (1909 – 1945), filozof;

– Dom Mark Bicaj (1911-1946), dijetar dhe intelektual;

– Át Mati Prenushi (1882-1948) veprimtar i ceshtjes kombetare;

– Imzot Mark Shllaku (1865-1951) poliglot me 11 gjuhe te huaja, doktor ne filozofi, teologji, avokature e elokuence, delegat ne Kongresin e Manastirit me 1908;

– Dom Mati Fishta (1889-1971) filozof;

– Át Marin Sirdani (1885-1962) gjuhetar, historian, shkrimtar, studiues;

– Dom Mehill Çuni (1871-1965) filozof;

– Át Mark Papaj (1902-1970) filozof, profesor;

– Dom Ndre Lufi (1888-1969) filozof;

– Dom Nikolle Gjinaj (1911-1987) filozof;

– Dom Ndre Zadeja (1891 – 1945), filozof, shkrimtar, folklorist, psikolog;

– Dom Nikolle Gazulli (1893-1946), filozof, gjuhetar, shkrimtar, dijetar;

– Dom Ndoc Nikaj (1864-1946), romancieri i pare shqiptar, historian, letrar;

– Dom Ndoc Suma (1887-1962), filozof;

– Dom Ndoc Sahatçija (1906-1993) filozof;

– Imzot Nikolle Deda (1892-1948) filozof, studiues;

– Dom Nikolle Kimza (1878-1960), filozof;

– Imzot Nikolle Tusha (1885-1946) filozof;

– Át Nikolle Kolej (1875-1956) filozof,

– Dom Nikolle Dragusha (1888-1962) filozof dhe luftetar i ceshtjes kombetare shqiptare kundra synimeve e veprimeve shoviniste malazeze;

– Át Pjeter Meshkalla (1901 – 1988), filozof, shkrimtar, poet;

– Dom Pal Gjini (1905-1975) dijetar e poliglot;

– Át Pashko Gjadri (1877-1953), filozof, studiues dhe mesues i Gjuhes Shqipe, pedagog;

– Át Pashko Bardhi (1870 – 1947), historian, biograf, gjuhetar, perkthyes;

– Át Pal Dodaj (1880-1951) studiues, mesues, filozof, historian, publicist, bibliotekist, diplomat;

– Át Pal Çucija (1878-1957) filozof;

– Dom Pashko Zojzi (1885 – 1958) filozof;

Imzot Preng Doçi (1846-1917), BABAI autor i alfabetit te Gjuhes Shqipe;

– Át Pashko Prelaj (1877-1966) mesues, patriot, politikan, deputet ne Mal te Zi (1918);

– Dom Preng Qefalia (1900-1967), historian e letrar, publicist;

– At Rrok Gurashi (1894-1965) filozof, folklorist;

– Dom Rrok Frisku (1892-1956) filozof;

– Át Rrok Vataj (1905-1976) filozof;

– Át Simon Mikeli (1892 – 1945), filozof, mesues;

– Át Silvester Hila (1905-1967) filozof, muzikant, mesues, letrar, shkrimtar, rektor;

-Dom Shtjefen Kurti (1898-1971) historian, shkrimtar, rrefyesi i pare i Nene Terezes se Kalkutes, laureates te cmimit “Nobel”;

– Dr. Dom Tom Laca (1898-1962) filozof, jurist;

– Imzot Vincenc Prennushi (1885-1949) atdhetar, poet, prozator, dramaturg, publicist, perkthyes, folklorist, predikator i shquar, filozof, autori i romances “Gruaja Shqiptare”, poliglot;

– Át Viktor Volaj (1910-1995) etnograf, gjuhetar, profesor, perkthyes, letrar, rektor;

– Át Zef Mesi (1869-1945), filozof;

– Át Zef Saraci (1884-1954) docent ne filozofi, shkrimtar, historian;

(te gjithe te dhenat mbi Eterit e Shenjte te Klerit Katolik Shqiptar jane marre nga vepra monumentale e Dr. Pjeter Pepa: “Tragjedia dhe Lavdia e Klerit Katolik ne Shqiperi”, vell. 1 dhe 2, Tirane 2007 dhe nga vepra e Át Zef Pllumit: “Histori kurre e shkrueme, Tirane 2006. Keto personalitete te kultures shqiptare i kam trajtuar pak si me ndryshe ne artikullin: 78-Cfare perfaqeson Kongresi i Drejtshkrimit te Gjuhes Shqipe i vitit 1972?, publikuar ne albanovaonline.info dhe www.genchoti.com; lexuesi duhet te me fale pasi mund te kem harruar pa vene autoe te tjere po aq te lavdishem se te mesipermit).

Diku rreth vitit 1937 njeri prej ketyre korifejve doli ne nje fotografi me ajken e pjeses tjeter te artisteve, shkrimtareve dhe intelektualeve te Shqiperise si per t’i treguar Migjenit se nuk ishte si kjo pjese. Te pakten njeri prej tyre, Lasgush Poradeci, ishte i barabarte me Ernest Koliqin ne cdo permase (foto poshte), duke argumentuar se produkti intelektual i nje populli ka vetem nje rruge formimi, pamvaresisht se ku jetojne ata dhe prej nga rrjedhin (kjo vlen edhe per edukaten apo karakterin individual te Njeriut).

911

 

 

Gaqo Tashko, Lola Gjoka, Ernest Koliqi, Dom Nikoll Koliqi, Tefta   Tashko, Asdreni, Lasgush Poradeci, Gjergji Canco, Koço Tashko

 

Kadareja nuk ka dashur t’i tregoje lexuesit menyren se si ishte krijuar nder shekuj kjo plejade intelektualesh te Kultures shqiptare dhe cfare kishin bere paraardhesit e tyre. A nuk tregon kjo se midis Kadarese dhe kesaj plejade intelektualesh ekzistonte nje hendek qe nuk mund te kapercehej kurre? Qe do te thote se Kadareja nuk mund te behej asnjehere si ata, te pakten nga dy kendveshtrime: gjeneza familjare dhe edukacioni shkollor; problem te cilin kam ndermend ta trajton si teme me vete me titull: “Intelektuali Historik dhe shoqeria e sotme shqiptare komuniste (enveriste) e postkomuniste (postenveriste)”. Te gjithe keto gjera kane qene te shkruara dhe publikuar me kohe, por shkrimtari i realizmit socialist nuk ka dashur t’i marre per baze dhe kjo perben elementin e pare manipulues te shkolles enveriste ku Kadare paska qene nxenes i zellshem. Ne disa prej ketyre shkrimeve thuhet:

“Ne vj. 1698 aty pari gjejme se P. Filipi prej Shkodre OFM celi shi ne Shkoder nje shkolle private e mson fmite e tregtarve e pasanikve”. (At Donat Kurtit dhe At Marin Sirdani: Mbi kontributin e elementit katolik ne Shqiperi, f.13)

“Prej vitit 1800 e deri ne vitin 1861 hapen aty – ketu shkolla private me klasa fillore. Vetem ne Shkoder mbahen mend 12 shkolla fillestare: 8 per djem e 4 per vajza. E perkoheshmja “Perparimi” i rreshton emrat e mesuesve me te njohur me kete renditje: Gege Kodheli, Gjergj Benusi (1836), Gjon Shkrumi, Zef Kamsi, Jaku i Trushit te Mark Krtajes (Speci), Shor Markja, Don Pepini, D. Egjell Radoja, D.P.Babi”. (po aty, f. 17)

“Ne vitin 1861 franceskajt hapin ta paren shkolle fillestare publike ne Shkoder i ndihmuar nga Episkopati shqiptar. Do pase parasysh edhe fakti qe ne vitin 1882 franceskajt kan pase hape nje kolegje per me rrite e me mesuar te gjithe ata qe deshironin me u ba freten e prej vitit 1905 kjo shkolle ishte bere krejtesisht ne gjuhen shqipe”. (po aty, f. 19)

Prej vitit 1900 deri ne vitin 1912, ne kohen kur Migjeni ishte vetem nje vjeç ne gjejme 59 vepra e 16 autore. Vecojme: Gjergj Fishta OFM, Luigj Gurakuqi, D. Ndoc Nikaj, P. Anton M. Xanoni S.J., P. Shtjefen Gjecovi OFM, P. Pashk Bardhi, Hile Mosi, Filip Shiroka, Mati Logoreci, Gasper Merturi, P. Anton Busetti S.J., Kole Thaci etj”. (po aty, f.29)

Arsimi katolik mori vrull te madh ne Shkoder me 1855, kur freterit franceskane hapen ”Shkollen Franceskane”, te quajtur me vone Ilirikum….Seminari, i njohur si Kolegja Papnore Shqiptare, e me vone si Seminari Papnor Shqiptar, e filloi karrieren e tij te shquar me 1859. Gjithashtu, me 1861 franceskanet themeluan seminarin e tyre, ne te cilin mesohej edhe gjuha shqipe. Pastaj, me 1877, jezuitet themeluan ne Shkoder nje tjeter qender me influence per arsimin e larte, Kolegja e Shen Francesk Saverit, i cili pajiste me arsim teknik e tregetar rreth 400 studente. Nje risi shkencore ne Kolegjin e Savierit ishte Observatori Metereologjik, i themeluar aty me 1888, si i pari observator astronomik ne Ballkan. Ai vazhdoi sherbimet e tij te vlefshme deri me 1946, kur u konfiskua nga rregjimi komunist. Nje vit me pas (1878) motrat stigmatike themeluan Shkollen Femnore Franceskane per 200 vajza (Edwin E. Jacques: Shqiptaret, vell. 1, f. 407).

Akoma me tej ne qytetin e Shkodres ka pase ekzistuar dhe dinamika e shtypshkronjave, qe formojne nje shkak me teper per t’i kujtuar Kadarese se Shkodra nuk mund te kishte asnje mundesi per jete te prendueme” as atehere, as sot dhe as kurre. Gjendet e shkruar se “Shtypshkronjat e para ne Shqiperi jane hapur shume me perpara se te hapeshin shkollat shqipe. Permenden ajo e Obotit ne vitin 1493 dhe ajo e Shkodres me 1563. Ne vitin 1871 Jezuitet sollen ne Shkoder te paren shtypshkronje te atyre aneve. Ne vitin 1909 D. Ndoc Nikaj solli ne Shkoder shtypshkronjen ”Nikaj””. (At Donat Kurtit dhe At Marin Sirdani: Mbi kontributin e elementit katolik ne Shqiperi, f. 26).

Atehere problemi i Migjenit ne lidhje me mendimin letrar shqiptar nuk mund te jete kjo qe ka hiperbolizuar Kadareja ne asnje permase. Qyteti i Shkodres ka pase nje klase intelektualesh qe e suprimonte te gjithe mendimin universal shqiptar deri ne ate mase sa duhet pranuar se ky qytet i ka dhene frymen qytetare shqiptareve per te gjithe kohen qe njihen ne Histori. Instrumenti qe e beri Shkodren pararojen e civilizmit shqiptar ishte i lidhur me Europen dhe eshte kjo aresyeja qe shqiptaret nuk e humben asnjehere karakterin europian te tyre, por qe harruan pikerisht kete instrument pas 1945 duke mbetur pas Europes. Mos e kerkoni prapambetjen e shqiptareve ne raport me Europen tek Perandoria Otomane, ky eshte nje mashtrim i paster politik, por tek komunizmi enverist dhe kjo gje mund te zbulohet pikerisht me ane te ideve letrare dhe tek menyre se si Migjeni erdhi ne letersine shqipe jo si uragan i nderprere, por si ndryshues i rruges historike te shqiptareve, konform nje rruge qe Europa e njihte qe ne fillim te shekullit te XIV-te ne Itali kur Dante Alighieri formuloi nje menyre te re analitike te gjendjes shoqerore te popullates italiane (vulgariteti me fytyre laike individuale kundra kultures historike me fytyre fetare kolektive; ose e thene me fjale me te komplikuara: produkti i ndryshuar ne dimension nga Njeriu kundra produktit te ndryshuar biologjikisht nga Natyra). Eshte nje proces historik pak i veshtire per t’u pranuar, por qe Kadareja as qe i ka rene ne te as me perafersi (ai eshte i lidhur me raportin e asaj se cfare kane krijuar institucionet fetare ne historine e Njerezimit me historine e politikes 2500 vjecare).

Kadareja ka krijuar nje situate artificiale te gjendjes shoqerore ne qytetin e Shkodres pergjate kohes qe ka jetuar Migjeni, duke ulur nivelin historik kulturor te qytetit, duke anashkaluar garden e shkrimtareve katolike, duke zvogeluar permasen e vete kultures njerezore. Por gjithsesi sharra i ka hasur ne gozhde, pasi i duhej te parakalonte dy shkrimtare me gjigande te kesaj garde, te kesaj kulture, te atiju qyteti: Át Gjergj Fishten dhe Ernest Koliqin. Per t’i krijuar nje sfond sa me te prenueshem Migjenit, atehere goditi Poetin tone Kombetar dhe permasen me te madhe te kultures dhe arsimit shqiptar te konfiguruar ne personalitetin e Ernest Koliqit (keto qe jane shkruar ne keto rreshta te poshtem perbejne krimin intelektual te Kadarese, por, per mua, edhe aresyen perse ai nuk mund ta marre cmimin Nobel ne fushen e letersise me keto qe ka shkruar dhe i perforcon vazhdimisht nga viti 1991 deri ne vitin 2015).

“Nder shkrimtaret (bot. 2015 ka shtesen: e konsideruar si”, ndersa emertimin ne vazhdim e ka ne thojza, GH) reaksionar veriore, Ernest Koliqi i drejtimit proevropian (d.m.th. proitalian), ishte shembulli tipik se si nje talent mund te vritej nga perqafimi i ideve fashiste. Zgjedhja e gabuar e kampit politik, qe e coi dalengadale nga simpatia e pare per fashizmin ne postin e ministrit te qeverise kolaboracioniste, ishte fatale per te.

Ndersa Koliqi botonte novelat e tij plot me personazhe moderne, te rinj qe ktheheshin nga studimet jashte shtetit, qe filozofonin neper kafenete e Shkodres se si mund te modernizohej ky vend pa fyer sentimentet (ne bot. 2009 dhe 2015 eshte fjala “ndjenjat”, GH) e te vjeterve (Migjeni do te nervozohej e te shfrynte vecanerisht kunder ketij predikimi), nje tjeter personalitet, madje me i njohuri e me i reklamuari, i kurorezuar si poet kombetar, prifti Gjergj Fishta, ne vetmine e kuvendit te franceskaneve po rrekej te krijonte nje veper qe ishte sa jashte kohe, aq dhe jashte mundesive te tij ( me vargjet fillestare (1905) te Lahutes se Malcis mbajtesit e Flamurit Shqiptar, Bajraket e Hotit dhe Traboinit, jepnin jeten ne Luften e Maleve (mars-prill 1911), GH). Ai orvatej te thurte poemen e madhe totale, ku te mblidhte krejt eposin shqiptar ne shembullin e mbledhesit mesjetar te Nibelungeve, te epeve te tjera evropiane, madje edhe me thelle, te epeve homerike. (ne vazhdim kjo pjese nuk ekziston ne bot. e 2015, GH) Absurde si ndermarje, per aresye qe merreshin lehte me mend, ajo behej dyfish e tille per shkak se poetit franceskan i mungonin shume gjera, e ne rradhe te pare ai talent i vecante per te perpunuar, apo me sakte per te vene nen fre, ate shkumezim te lire, magjepses e me bukuri befasuese, here parajsore e here inferiale te eposit verior. Ne vend te atij terbimi ai nxorri nga pena poemen e gjate monotone “Lahuta e Malcise”, nje kronike sterile, e cila duke qene, vec te tjerash, moralizuese e didaktike, ngjante me epet e veriut aq sa c’mund te ngjante ujet e distiluar me ujvarat e bjeshkeve” (bot. 1991, f. 39-40; bot. 2009, f.163-164; bot. 2015, f. 59-60).

Sot komenti i ketyre rreshtave e ka tejet te lehte per t’i hedhur poshte ato, por une dua ta komentoj nga bota e Kadarese. Vetem fakti qe dy kryeradhat e fundit nuk jane vene ne botimin e fundit, tregon se shkrimtari Kadare nuk eshte realisht shkrimtar, por njeri politik duke i sherbyer nje politike te caktuar. Duke zbuluar kete lloj politike e kemi teper-teper te lehte te arrijme ne perfundimin se shkrimtari Kadare ka nxjerre nga penda e tij nje letersi pa moral, pa thelb dhe pa permbajtje. Ne qofte se ky ka qene thelbi i realizmit socialist mbetet ta kundershtojme Kadarene ne pretendimin se letersia e realizmit socialist eshte e krijuar ne ate kohe (Rudina Xhunga, Edhe nje Shqip, 31 intervista, f. 7). Ne kete rast nuk eshte Koha qe e krijon letersine, por eshte letersia qe i lepihet politikes se asaj kohe dhe ndryshimi eshte tejet cilesor ne ate qe cfare njeriu prodhoi ai komunizem dhe ai enverizem ku, perseri, letersia ka qene e pranishme ne te gjithe permasen e saj: nje bote kriminale dhe antishqiptare nuk mund te prodhoje letersi fleksibel dhe te ndreqshme nga shkrimtaret si do qe te vije koha (ne te kunderten Kadareja nuk kishte pse te largohej nga Shqiperia ne vjeshten e 1990-es).

Termi “reaksionar” ne epoken e Shqiperise enveriste eshte konsideruar nje term negativ ne karakterin e individit (kryesisht ja bashkangjitnin kundershtareve poltike te epokes parakomuniste) pa ja ditur as permbajtjen dhe as kuptimin, keshtu qe shkrimtari perpara se ta perdorte duhet ta zberthente per ta bere me te kuptueshme dhe te besueshme kete esse, por edhe per te treguar distancen qe Kadareja duhet te kishte me keta “reaksionare”. Kete gje Kadare duhet ta kete kuptuar perderisa ne botimin e fundit (2015) shtoi fjalen: konsideruar, dmth mund te mos jete e vertete. Ne te kunderten Kadare duhet te argumentonte lidhjen e mundeshme midis ketij termi dhe termave proevropian dhe proitalian. A nuk do te thote kjo se analiza e shkrimtarit ne kete rast eshte krejt formale dhe vetem per konsum publik?

Kryesorja ne kete analiza qendron ne bashkengjitjen e talentit te Ernest Koliqit me kampin politik te fashizmit. Po Kadareja me ke kamp politik ishte dhe tek cili kamp politik shkoi ne vjeshten e 1990, te cilet ne menyre absolute nuk ishin te barabarte? A nuk eshte kjo nje menyre tallje me ndjenjat njerezore te nje populli? A nuk duhej Kadareja, ne kete rast, te bente zberthimin dhe percaktimin e raportit midis kampit fashist dhe kampit enverist? Kush ka qene me pozitiv per shqiptaret: fashizmi apo enverizmi; ose kush ka qene me pak kriminel kundrejt Kombit Shqiptar: i pari apo i dyti? Lexuesi te zbertheje raportin midis fashizmit dhe enverizmit dhe do te kuptoje edhe raportin midis Koliqit dhe Kadarese sipas rrjedhimeve te ideve te ketij te fundit.

Po kalojne 25 vjet nga permbysja formale politike dhe aspak nuk eshte kuptuar (per ta pranuar as qe e diskutoj) se fashizmi dhe enverizmi ishin anet e kunderta te se njejtes monedhe, e megjitheate njera ka qene me e mire se tjetra dhe kete shqiptaret nuk e kane mesuar akoma as si ide.

Nervozizmi imagjinar i Migjenit mund te sherbeje si nje dritare per te percaktuar karakterin specifik te tij edhe ne rrafshin krijues, megjithese kjo formon nje pasiguri midis qenies reale migjeane dhe krijmtarise me fantazi politike te Kadarese. Neqofte se do ta pranojme si te vertete kete dukuri, rezulton qe Migjenit te mos i kete pelqyer historia, pasi vete plejada intelektuale e qytetit te Shkodres mbeshtetej si krijim ne nje histori te drejteperdrejte 300 vjecare dhe kjo periudhe kohore eshte ajo qe ka formatuar thelbin europian dhe njekohesisht shqiptar te banoreve te Shkodres. Ne qofte se ka ne territorin e banoreve shqipfoles ndonje komunitet me histori te panderprere ku lidhet zhvillimi i brendeshem me ndikimin europian ai mund te gjendet vetem ne kete qytet dhe kjo gje nuk i ka pelqyer Kadarese, por qe ai ja ka injektuar Migjenit. Keshtu qe rezulton se nervozizmi i Migjenit te jete nje fantazi e shkrimtarit te realizmit socialist dhe jo nje realitet i konstatueshem.

Botekuptimi dhe metodika letrare e Kadarese peson nje fiasko, dhe te madhe bile, kur analizon figuren dhe vepren e Át Gjergj Fishtes sipas menyren bolshevike; dmth nga njera ane e pranon se Fishta ishte i njohur e i reklamuari, por, nga ana tjeter, poeti na ishte i kurorezuar si poet kombetar. Át Gjergj Fishten nuk e beri poet kombetar as politika, as servilet e letersise dhe te kultures shqiptare dhe as njerezit ordinere, parazite te shoqerise qe nuk dinin se cfare eshte libri dhe letersia (te gjithe keta Kadareja i ka takuar ne jete disa here, po aq sa panaire librash jane hapur ne Shqiperi dhe shkrimtari ka qene prezent). Fillimisht Át Gjergj Fishten e beri Poet Kombetare Luften e Maleve ne Decic (06 Prill 1911) nen udheheqjen e Ded Gjo Lulit ku ne dy beteja Heronjte e Hotit dhe Traboinit dhane jeten per Flamurin e Kastriotit (fjala është për betejën e njohur të Qepurrit të 25 Marsit të vitit 1911 në të cilën e humbën jetën nëntë traboinas trima dhe ne ate te Decicit te 06 Prillit 1911 kur u ngrit per here te pare Flamuri e Kastriotit). A e di valla Kadareja se keta Heronj jepnin jeten per Flamur me vargjet e marra nga Lahuta e Malcis te Át Gjergj Fishtes? Ja vargjet e Fishtes qe kane frymezuar Heronjte e Maleve ne ate beteje perpara se te jepnin jeten per Flamur:

Lum, oj Zana e Velicikut,

qi m’ ia leshon ti namet anmikut,

qi m’ i uron djelmte e Malsise,

qi m’ ia kjane hallin Shqipnise;                       60

kesaje Shqipni e cila motit,

n’ za kah pushka e besa e Zotit,

pat kene cmue prej fisesh t’ tana

kah bjen dielli e kah merr hana!

Por, sado qi poshte ka rá                               65

sot me sot e rrin tue kjá

n’ pluhun t’ tokes, prej njerzeve shá,

prap, oj Zane, shkendia e burrnise

nuk á’ shkimbe n’ male t’ Shqipnise,

qi, maná, edhe n’ keto kohe t’ reja               70

ka ‘i here ndezet flake si rr’ feja,

S’ kane mbete shkret, jo armet besnike,

Persè Arbenorja, grue fisnike,

bán se bán fatosa t’ ri,

t’ cilit trimenisht per kete Shqipni                   75

e per bese e t’ bardhen Fè

e bajne deken si me lè.

A po i sheh ti njata burra,

qi ka Brigja neper curra,

tue hece naten porsi bisha,                           80

jane t’u ngjitun drejt kah kisha?

Ata jane, po, Krenet e Hotit

Qi m’ u lidhe duen me bese t’ Zotit

per me i dalun zot Shqipnise,

per me i lanum ndere Malsise                       85

(Kange e Trembedhjete, Te Kisha e Shnjonit, vargjet 57-85)

Per baze eshte marre botimi i peste ne Kosove (1990) me qene se ishte i pajisur me numrat e vargjeve, duke e krahasuar me botimin e pare (1937) dhe botimin e pesembedhjete (2006) te botimeve Franceskane.

Kjo eshte aresyeja perse Át Gjergj Fishta eshte i vetmi Poet Kombetar i Kombit Shqiptar per te gjithe koherat, pasi eshte i vetmi rast ne Historine e tij ku bota shpirterore e Poetit frymezon heronjte perpara vdekjes per te ngritur Flamurin e Historise sa me afer qiellit. Dhe ky rast nuk mund te perseritet me kurre. Kjo eshte aresyeja perse varri i Poetit tone Kombetar dhe i Heroit te Luftes se Maleve kane qene prane njeri-tjetrit ne Kishe te Fretenvet, perpara se antinjerezit enveriste t’i zhduknin nga Shtepia e ZOTIT. Keshtu qe kurorezimi i Át Gjergj Fishtes si Poet Kombetar nuk eshte produkt ironik i nje shprehje letrare, por eshte nje praktike Historike e nje Kombi qe pikerisht ate dite (06 prill 1911) filloi dhe jeten e vet ne lirine e fituar me Gjak (vetem ketu perputhet ne thelb dinamika e shoqerise europiane me shoqerine shqiptare). Dhe kjo nuk eshte gje e vogel qe mund te parakalohet nga Kadareja kaq thjeshte (ne kete rast ironia eshte arme e paditurise dhe deshires per madheshti te rreme), eshte e vetmja ngjarje ne Historine e shqiptareve me keto permasa dhe kaq afer kohes sone.

Kadare pretendon se “Lahuta e Malcise” ishte nje veper jashte kohe dhe jashte mundesive te krijuesit te saj. Qe Kadareja nuk e ka kuptuar filozofine e Lahutes se Malcise ne asnje rresht une nuk e diskutoj per asnje cast, por t’ja trasmetosh kete padituri lexuesit si etallonin e nje arsimimi te detyrueshem eshte dicka me teper se nje anomali politike; ajo eshte e lidhur me karakterin e individit si shkrimtar dhe ketu eshte pika ku bie ne sy fiasko e Kadarese. “Lahuta e Malcise” nuk eshte veper letrare, ajo nuk eshte as liber poetik, por ajo eshte thelbi jetesor historik i Kombit Shqiptar i shprehur ne vargje, te pakten ne keto 500 vjetet e fundit. Ja perse termat jashte kohe dhe jashte mundesive nuk perkojne dot me permbajtjen e ketij thelbi dhe te kesaj historia, por ato jane krijuare nga Kadareja per te poshteruar kete Komb dhe kete Histori per aresyet politike te se shkuares, te cilat ai kerkon t’i mbroje me fanatizem.

Nga pikepamja kohore “Lahuta e Malcise” argumenton, sipas menyres letrare, problemin kryesor te shqiptareve te sotem: prapambetjen e tyre ne raport me Europen. Forma letrare e Lahutes se Malcise perkon me formen me te pare te mendimit letrar nga pikepamja teorike, por ajo ka ekzistuar ne brendesi te Kombit Shqiptar dhe Át Gjergj Fishta monopolizoi kete brendi duke e kthyer nga autori anonim ne autoresine e vet, argument ky i mjaftueshem, qofte dhe i vetem, perse autori i Lahutes eshte i vetmi Poet Kombetar i Kombit Shqiptar per te gjithe koherat dhe te dyte nuk mund te kete kurre. Ky titull nuk mund te merret as ne Stamboll, as ne Athine dhe as ne Tirane, por ai merret vetem ne fushebetejat e ceshtjes kombetare (1910-1912) ku vendosej fati i Kombit dhe i Gjuhes Shqipe (1908) dhe Áti Yne Poet i ka plotesuar te gjithe keto kushte historike i vetem dhe largpames. Keshtu qe mbetet per te zbuluar rrugen teorike te lindjes se ideve letrare per te kuptuar kohen e domosdoshme te aplikimit te tyre ne shoqerine shqiptare edhe pse ka nje paraardhje te lavdishme dhe te denje per kombet e perparuara. Vetem raporti me eposin homerik dhe ate te Nibelungeve tregon se letersia shqipe po futej ne brazden ligjore te zhvillimit te saj dhe zbulimi i dinamikes se ideve letrare ishte i mjaftueshem per te argumentuar se Kombi Shqiptar i kishte shpetuar kurthit te historise duke mbetur nje komb europian, pamvaresisht nga pasoja disapermasore.

Ne pjeset e zhdukura nga Kadareja, nga njeri botim ne tjetrin, gjendet pendesa formale e shkrimtarit te realizmit socialist, e megjitheate e ndjej per detyre ta trajtoj situaten sikur nuk ka ndodhur duke i mbetur besnik botimit te dyte ne Tirane (1991).

Kadareja pretendon se Át Gjergj Fishta nuk e kishte ate talent te vecante per te perpunuar eposin shqiptar, por, pervec Poetit Tone Kombetar, kush e ka bere kete, qe te kemi mundesi te bejme krahasimin? Pse nuk e ka bere Kadareja kete pune, me qene se eshte i afte ta vere ne dukje kete “mangesi” te Poetit tone Kombetar? A nuk kemi te bejme ketu me lojra fjalesh dhe me shprehje madhore per te ulur Majat e Maleve te Historise se Letersise Shqipe dhe per te ngritur mocalet e letersise enveriste? Ne cilin vend te letersise boterore poemat e pashkruara popullore e kane suprimuar domosdoshmerine e poeteve te mevonshem? Le te gjeje Kadareja vetem nje rast, qe te kemi mundesi per te pranuar pikepamjen populiste te epeve kundrejt autoreve klasike dhe te perjetshem. Ka nje tendence te Kadarese, ne kete rast, per te pergjithesuar politiken propogandistike te enverizmit ne favor te populizmit si e vetmja menyre per te spekulluar me termin popull.

Kadareja pretendon se poema “Lahuta e Malcis” eshte monotone, por fakti qe kjo poeme Kombetare permban 15613 vargje te shkruara pergjate 32 vjeteve (sipas parathenies se Át Zef Pllumit ka mbi 15600 vargje; tek botimi 15 (2006) i Lahutes se Malcis, f.XXXIII) e ben te pamundur qe Poema e Kombit te jete monotone. Vetem kenga e 28 e Lahutes se Malcis (Dede Gjo’ Luli) eshte e afte te t’i ngreje qimet e kokes perpjete per te kuptuar se cfare ndikimi ka pasur kjo “monotoni” tek popullata shqipfolese me 1937 kur u botua per here te pare dhe pse “Lahuta e Malcise” u be shume shpejt poema kombetare e Kombit Shqiptar nga Mitrovica ne Janine. Lexoni hyrjen e kesaj kenge dhe kuptoni se cfare mashtrimi ka realizuar Kadareja kur u nis dhe botoi menyren e ardhjes se Migjenit ne letersine shqipe:

Te shtate Krajlat cue jane n’kambe:

Kah ka rá, medet, kjo gjame?

N’ ate Malsi, n’ ate Rapshe te Hotit

Ded Gjo’ Luli, burre si motit,

me ‘i cete Leke, bisha shkorretit,                         5

ka nise pushken m’ asqer t’ Mbretit !

Dede Gjo’ Luli ‘i shpate e gjalle,

shtremnon kesulen, del ne shkalle,

Bedri Pashes po i con fjale:

mire neshtrasha, or’ Bedri Pasha !                      10

Amanet jam tue ta lane,

kete fjale Mbretit me m’ia thane:

se me sotjet, emni i Zotit !

shka jeme nipash t’ Gjergj Kastriotit

e “Shqiptare” qi i thome na vetit                           15

má duvá nuk i bajme Mbretit.

E as s’ e njohim ma per Mbret.

Rrash po mbushen peseqind vjet,

qi na i bajme hysmet

e per te na thyem rradaket                                   20

si t’ ki’ n kene keto poca Vraket,

nji te mire pa e pase prej tij.

Na shkoi moti si a’ má zi:

Ngrane pa ngrane, e kryet n’ gershane,

bjè prej sherrit n’ taksirate                                   25

Se ai s’ po kish tjeter zanate,

Vec prè e rep, e digj e piq:

rrexó, rrenó e vendin flliq

me mehmure e agallare,

qi ‘i pune keta kurr s’kane sjelle mbare;               30

vec rrah m’ shkop, e vare n’konop:

vidh, robit e toket plackit:

si ma Zo’ má keq per nè,

qi a ndopak n’ Shqipni keme lè.

Pasha Zotin, kjofte levdue !                                 35

edhe keshtu s’ mujme me durue.

Pushken sot un ia kam vu,

mandej dalte si kjofte gjiku’.

(sipas botimit te peste ne Kosove (1990), duke e krahasuar me botimin e pare (1937) dhe botimin e pesembedhjete (2006) te botimeve Franceskane, f. 471-472)

A nuk tregon ky pretendim i Kadarese se Kombi Shqiptar pas 1945-es eshte i indoktrinuar qe ne bankat e shkolles dhe Kadareja eshte nje nga autoret e ketij procesi? A nuk tregon kjo kenge se gjitheshka e shkruar per Át Gjergj Fishten dhe “Lahuten e Malcise” eshte bere vetem per nje qellim: te justifikohej krimi kunder popullates verishqiptare pergjate viteve te diktatures, qe konstitonte vetem ne nje qellim: te harrohej Historia e perjetuar deri me 1945; dhe kete rol mori persiper Kadare kur u nis dhe shkroi menyren se si kishte ardhur ne letersine shqipe Migjeni, duke qene perfaqesuesi i fundit i atij manipulimi gjigand te Kombit Shqiptar (te tjeret qe do te vinin pas tij do te kopjonin Kadarene ne menyren se si ai e kishte zberthyer kete proces; ja perse duke ndertuar kritiken kunder Kadarese kemi realizuar te gjithe kritiken kundrejt letersise se realizmit socialist shqiptar).

Kjo aresye e ekzistences se kesaj vepre te Kadarese vazhdon edhe me tej duke baltosur figuren e Poetit Tone Kombetar ne permasa te tilla sa vihet ne dyshim dhe lidhja e Migjenit me letersine shqipe. Sipas Kadarese:

“Mesazhin nacionalist te Fishtes, mesazh qe here-here merrte permasat e nje ksenofobie totale (ne bot. e viteve 2009 dhe 2015 fjala totale eshte zevendesuar me fjalen ashper, GH) e qe synonte izolimin e plote te Shqiperise prej botes se jashtme, nuk e perfilli as letersia e as mendesia shqiptare, cka vertetonte se ato kishin arritur nderkaq qe shkalle te tilla emancipimi, qe i bente te mos binin ne zona te ulta te shovinizmit, qofte edhe kur ato parashtroheshin nga nje poet i shpallur kombetar, e qofte te shprehura me nje poetike hijerende e mjeshterore, sic qe permbledhja “Mrizi i zanave”, vepra me e arrire artistikisht e tij” (fraza dhe fjala e nenvizuar nga une nuk ekziston ne bot. 2009 dhe 2015; bot. 1991, f. 41-42; bot. 2009, f. 165; bot. 2015, f. 62).

Bindja ime eshte se ajo qe e ka marre ne qafe shkrimtarin Kadare ne syte e komisionit Nobel eshte menyra se si e ka analizuar ai figuren e Poetit tone Kombetar Át Gjergj Fishtes, te pakten ne kete liber. Por me habit akuza qe i ka ngritur Át Fishtes duke e akuzuar si izolator me boten e jashtme, kur e gjithe veprimtaria politike e partise se tij ne thelb ka pasur pikerisht kete izolim te Kombit Shqiptar duke filluar qe ne agimet me te para te jetes se saj (1943-1991). Te flasesh kodra mbas bregut duhet te jete me e thjeshte se sa te argumentosh pretendimet e tua. Kleri Katolik Shqiptar dhe te gjithe pjesmarresit e tij, ku perfshihet edhe Át Gjergj Fishta, e kane te pamundur te linin mesazhe te tilla izolimi, sidomos me Europen, por Kadareja kujton se me ane te fantazise se tij mund te krijoje nje pseudorealitet qe i shkonte per shtat vetem enverizmit dhe komitetit te tij qendror me pjesmarres dhe vete Kadarene. Kjo do te thote se nuk ka se cfare te mosperfille qofte letersia, qofte mendesia shqiptare, kur dihet fare mire se kete letersi dhe kete mendesi e kishin krijuar pikerisht antaret e nderuar te Klerit Katolik Shqiptar prej me shume se kater shekuj, ne te kunderten behet pyetja: per ke letersi dhe mendesi ben fjale Kadareja? Keto lodra fjalesh jane jo vetem pa adrese, por ato kerkojne te peshtjellojne mendjen e lexuesit me nje simbolizem te genjeshtert pa domethenie konkrete, pasi, perseri, kerkon te krijoje nje situate te favorshme per vepren e Migjenit sipas mendesive enveriste.

Shume me negativ bie ne sy Kadareja kur perdor ironine ne lidhjen e Át Gjergj Fishtes me qenien Poet Kombetar te tij. Te pakten politika nuk e ka shpallur Át Gjergj Fishten Poet Kombetar asnjehere, por ka qene Kombi Shqiptar ai qe e ka ngritur poetin e madh ne nivelin e idhullit te vet shpirteror qe ne rinine e tij per vargjet e mrekullueshem qe ai i dhuroi ne ditet me te veshtira te historise. Kombi Shqiptar dhe Poeti i tij Át Gjergj Fishta jane te shkrire ne nje ne Luften per liri kombetare, ne Luften per liri shoqerore, ne Luften per liri fetare dhe ne Luften per liri shqiptáre. Poeti Át Gjergj Fishta eshte i vetmi personalitet i letrave shqipe qe ka marre pjese ne menyre te drejteperdrejte ne keto kater beteja gjigande te historise se Kombit Shqiptar dhe kjo mori fund jo kur Poeti nderroi jete, por kur enverizmi devijoi thelbin e ketyre betejave: te kesaj lirie, te kesaj feje, te kesaj shoqerie dhe te kesaj shqiptariè.

Pikerisht per te fshehur thelbin e ketij veprimi negativ antinjerezor dhe antishqiptar, Kadareja mundohet ta sjelle Migjenin ne letersine shqipe ne perputhje me kete enverizem; dmth duke poshteruar thelbin historik te se kaluares shqiptare ne fushen e letrave.

E njejta situate paraqitet nder studiues te tjere, te cilet, duke kopjuar metoden e Kadarese, perdorin propaganden enveriste si te vetmin argument per te shpjeguar ardhjen e Migjenit ne letersine shqipe. Per baze kam marre studimin e fundit te Koco Bihikut (1927-2013): “Krijmtaria letrare e Migjenit” (2004). Qe ne kreun e pare autori mundohet te shpjegoje dy dukuri: 1- Mjedisin shoqeror shqiptar ne vitet ’30 dhe 2-Formimin ideor te Migjenit. E meqene se keto dy dukuri mbeshteten ne mashtrimin gjigand te historiografise shqiptare te epokes enveriste merret lehte me mend se cfare perfundimi do te kete ky studim, por me qene se kete veper te Koco Bihikut e kam ne konsiderate per te nxjerre ne pah vepren e Migjenit e shoh te aresyeshme te zberthej vetem idete e autorit per ambientin shoqeror te viteve ’30.

Sipas autorit ky mjedis social fillon me 1924, ku sipas tij:

“Pas deshtimit te Revolucioni te Qershorit te 1924-es, nisi nje periudhe reaksioni. U arrestuan dhe u burgosen dhjetra e dhjetra veprimtare dhe simpatizante te levizjes demokratike. Disa syresh, midis te cileve edhe udheheqes te shquar te saj, si Luigj Gurakuqi dhe Bajram Curri, u vrane. U ndaluan gazetat perparimtare dhe u mbyllen klubet dhe shoqerite qe kishin qene vatra te levizjes” (f. 7).

Te gjithe studiesit ne fushen e letersise te epokes enveriste e anashkalojne, pa asnje diskutim me qellim te mbrapsh dhe nga padija, epoken e letrave te aplikuar ne Shqiperine Veriore dhe Kosove. Nga ana tjeter kane shpikur nje lloj historie qe jo vetem nuk mbeshtetet ne fakte konkrete, por eshte e sajuar nga fillimi deri ne fund per qellime kriminale politike, per te shfrytezuar nje pjese te popullates ne favor te nje pjese tjeter; ose e thene me terma shkencore, per te shfrytezuar pjesen e popullates me Histori ne favor te pjeses pa histori. Konkretisht qe ne fillim autori ve ne dukje levizjen politike te 1924 si nje revolucion, kur ne realitet ka qene vetem thjeshte nje grusht shteti i mirefillte. Autori pretendon se pas dhjetorit 1924 ne Shqiperi paska filluar nje periudhe reaksioni, por vete anashkalon analizen e epokes gjashte mujore e Fan Nolit mbi cbaze ngrihet pyetja: cfare ka qene ai gjashte mujor? A e di autori dhe vete shqiptaret e sotem se pergjate periudhes 6 mujore jane arrestuar njerez ne mes te Tiranes vetem per nje aresye: ishin kunder pushtetit autokratik te Nolit (per kete shih artikullin: “Pemet e Neglizhenses”, botuar ne gazeten Tirana, dt 26 Korrik 1924). Vetem per kete artikull gazeta ne fjale u mbyll me vendimin e dt. 11. VIII. 1924 dhe pronari i gazetes u burgos. Kjo do ta detyronte Av. Dr. Vasil K. Dilo te shkruante nje liber te tere ne forme ditari: “Apollogjia e ime zyrtare kontra akuzave pa prova dhe denimit arbitrar nga a’n’ e Qeverise Konstitucionale te Shtetit te lire, perpara Popullit Shqiptar bres-pas-brezit”. (doreshkrim). Akoma me tej, pergjate atij gjashtemujori ka ekzistuar ne Tirane Gjyqi Ushtarak i Shtet-Rrethimit (per kete shih artikullin: “69 – Diktatura dhe grushti i shtetit me 1924”, publikuar ne albanovaonline.info dhe www.genchoti.com) cka tregon se karakteri demokrat i asaj periudhe ka qene nje fantazi e politikaneve historiane se sa nje realitet i perjetuar. Realisht ngjarjet e vitit 1924 jane preludi e diktatures komuniste qe do te vendosej ne Shqiperi pas 20 vjetesh.

Por autorit i eshte dashur kjo shpikje per te justifikuar mjedisin shoqeror te shqiptareve te asaj kohe prej nga do te rridhte dhe permbajtja e vepres se Migjenit sipas ideve te shkolles enveriste. A nuk jane ne te njejten linje si kritiku i letersise ashtu dhe shkrimtari Kadare?

Autori i vepres krijuese te Migjenit e pranon se poeti i ri punoi per letersine shqiptare vetem kater vjet (f. 17) dhe pranon se keto kater vjet nuk mjaftuan per te gjetur veten si krijues. Nga ana tjeter pranon si “Ai kaloi si meteor i fuqishem, duke lene gjurme te pashlyeshme ne letersine tona” (po aty), por pa na e thene ne asnje rast se cila ishte kjo gjurme. Jam i detyruar ta ve ne dukje kete defekt te autorit, pasi ne realitet gjurma migjeane ne historine e mendimit letrar shqiptar eshte tejet e dukshme dhe eshte nga ato lloj gjurmesh qe kane ndryshuar ecurine ne historine e Njerezimit (ky rast ekziston ne Itali me Dante Alighierin), ne kete rast nuk ka rendesi per te mire apo per te keq. Autori eshte munduar ta jape te zberthyer te gjithe vepren e Migjenit ne elementet me te imet, por duke i interpretuar ato drejt nje konflikti imagjinar midis shtresave te popullit shqiptar qe ndodhej nen drejtimin politik mbreteror.

Sipas autorit Migjeni poezine e levroi qe ne hapat e para. Me 1934 botoi “Shpirtent shtegtare”, e cila u pasua ne lirikat “Shpirti i ri”, “Te lindet njeriu”, “Zgjimi”, “Shkendija” dhe “Kanga e rinise”, qe pane driten e botimit ne vitin 1935 dhe “Melodi e keputun”, “Kanga skandaloze”, “Recital i malesorit”, “Lutje” te cilat u botuan me 1936 nen titullin “Vargjet e lira”. Me 1944 u ribotua duke i shtuar nje kapitull te ri me poezi te reja te shkruara pas 1936 me titull Kanget e fundit (f. 81-91), ku perfshieshin: “Frymezim pa fat”, “Nje nate pa gjume”, “Vuajtje”, “Kanga qe s’kuptohet”, “Vetmia” dhe “Nen flamujt e melankolise”. Autori i vepres se Migjenit eshte munduar ta interpretoje vepren e poetit te ri si nje paraardhje te epokes enveriste pasi, sipas autorit, “Nga ideja dhe fryma e ngritur emocionale prane vjershes “Zgjimi” qendron “Kanga e rinise”, ku forcat shoqerore qe do t’i sillnin vendit nje te ardhme te lumtur, paraqiten me tipare me konkrete. “Rinia” nuk lidhet me moshen, ajo shpreh nje kategori shoqerore-ideologjike; rinia jane forcat perparimtare qe aspironin nje te ardhme te ndritur” (f. 45). Akoma me tej, sipas autorit tone, tek “Migjeni zien revolta jo kunder mjerimit si mjerim, por kunder mjerimit si shfaqje e pabarazise shoqerore. Poeti e ka dhene kete permes nje antiteze te forte…. Duke iu sjelle simbolit dhe groteskut, poeti ka mundur te krijoje nje pamje te pergjithshme me rendesi te vecante, te realitetit shoqeror te kohes” (f. 53). Nen kete fryme autoi ve ne dukje dhe rrethin e interesave dhe te shqetesimeve intelektuale te Migjenit duke e lidhur me ceshtjen e fese dhe pikerisht ne kete pike autori i krijmtarise letrare te Migjenit hedh poshte vetveten pasi e ka trajtuar problemin me paragjykim dhe te tendence pa i ditur kuptimin e kesaj qe thote ne asnje permase. Se pari Migjeni as qe e ka pasur fene ne konsiderate me keto permasa qe pretendon autori. Poezia “Lutje” (f. 76 e bot. 1944) e diskretiton pretendimin e kritikut letrar te realizmit socialist. Vini re keto vargje dhe aresyetoni mbi menyren se si e ka kuptuar Migjeni fene dhe permasen e konfrontimit te mundshem me te:

Te lutem o perendi

per nje simfoni

me tinguj t’argjante

e akorde t’arte.

 

Te lutem o perendi

per nje simfoni

plot dashuni

te nxehte si tu vasha gjite

kur vlojne ndijesite.

 

Te lutem o perendi

per nje simfoni

te defrej ne lumni

tu’ u perkunde n’ani

te bukur, t’andrrimeve

te kaltra, ku te fantazmeve

buzet me terheqin zjarrte

e me digjen syt e flaket.

 

Te lutem o perendi

per nje simfoni –

e kurr, kurr má mos te zgjohemi.

Kete poezi autori nuk e permend, a thua se nuk ekziston, por, nga ana tjeter, i meshon idese sikur Migjeni ngazellehej prej faktit sikur ne kohet e reja ndikimi i fese kishte pesuar renie ne ndergjegjen e njerezve (f. 58). Autori nuk ka se si ta dije, bashke me te edhe Kadare, qe pikerisht ne kete pike qendron ndikimi i poezise se Migjenit mbi mendimin letrar shqiptar dhe bashke me ta i gjithe populli shqiptar i indoktrinuar deri ne palce nga propaganda enveriste. Tendenca per te ndersyer Popullin Shqiptar kundra ideve fetare nuk ka qene e mjaftueshme, por enveristet kane krijuar nje panorame historike sikur pergjate historise se kaluar Populli Shqiptar e ka pasur si lejtmotiv kete kunderti dhe Migjeni paraqitet me kete fytyre, kur ne fakt me Migjenin ne kemi kalimin e kritikes se shoqerise nga bota fetare ne ate laike dhe ketu qendron e panjohura e historise se Njerezimit, se paku prej 2000 vjetesh. Ne kete pike problemet jane paraqitur te mbarsura me kontradikta artificiale, dhe ne realitet ato jane maskuar pas konflikteve fetare. E verteta eshte krejt tjeter per tjeter: realisht kontradikta ka qene midis dijes dhe padijes, midis intelektit dhe harbuterise, midis qenies dhe mosqenies, midis punetorit dhe dembelit. Ne qofte se deri ne fillim te shek. te XX-te mendimi letrar sundohej nga autoret katolike me botekuptim fetar, me Migjenin mendimi letrar shqiptar krijon degezimim laik jashte cdo konflikti te mundshem dhe nje shkalle me poshte nga madheshtia e krijuar prej autoreve te ceshtjesa kombetare. Kete proces bota filozofike bolshevike e ka paraqitur si nje lufte kundra Fese pa e ditur per asnje cast se si lind Feja dhe cfare perfaqeson ajo ne mendimin filozofik boteror.

E pare sipas ketij kendveshtrimi vepra e Migjenit fiton vlera te reja dhe krejt te ndryshme nga ato qe na e kane paraqitur prej 70 vjetesh. Por kjo con ne nje perfundim te ri te raportit midis shkrimtareve laike dhe atyre te Kishes Katolike Shqiptare, e parfaqesuar te pakten nga Migjene: Nuk mund te krahasohet Migjenin me At Gjergj Fishta jo vetem ne ate se cfare i ka dhene gjithseicili Kombit Shqiptar, por edhe vetem per kohen qe jetoi Poeti yne Kombetar ne raport me Migjenin. Mosha prej 27 vjeteve qe ka jetuar Migjeni nuk e perligj dot kete krahasim. Por Kadareja e ka pasur ne dore t’i bente nje pyetje Kombit Shqiptar ne lidhje me vazhdimesine e personalitetit te Migjenit: po te ishte gjalle Migjeni pas 1945, si do ta trajtonin komunistet enveriste dhe vete Kadareja “poetin e rinise”?

Duke hequr ndikimin e politikes europiane dhe otomane mbi Kombin Shqiptar, si dhe pasionet individuale, domosdoshmerisht letersia e Kombit Shqiptar fillon me At Gjergj Fishten, dhe ne kete drejtim Migjeni nuk ka asnje rol; keshtu qe as mund te behet krahasimi midis tyre per asnje parameter letrar.

 

 

 

Tirane, me 06 Nentor 2015

 

 

 

90 – Mbi tri vepra te Kadarese fare shkurt, ose cfare ka perfituar Kombi Shqiptar prej shkrimtarit Kadare deri me 1990

 

                 (ose themeli teorik i Klubit te te Marreve te Madheshtise Shqiptare)

Jane tri vepra sa filozofike, aq dhe letrare, qe per kohen kur jane shkruar e kane pasur nje qellim individual, por qe u trajtuan si nje qellim kombetar shqiptar duke sherbyer tipikish per manipulimin e historise se Kombit tone. Ky rast i shkrimtarit Kadare eshte shembulli me i paster se si psikologjia individuale pervetesohet nga psikologjia e shumices dhe transformohet ne praktike psikologjike te turmes pa identitet duke mohuar lavdine e dikurshme. Te pakten leksionet e Alfred Adler-it na e konfirmojne kete proces sipas kesaj rruge.

Ne letersine shqipe ekziston nje veper e Kadarese ku fare hapur aludohet per nje lidhje te mundeshme te Eposit shqiptar ne Eposin homerik. Vepra ne fjale (“Dosja H”) ka nje hile te vogel: ka perfunduar se shkrojturi qe me 1981 (dhjetor) duke u publikuar se pari ne revisten “Nentori” te muajit gusht 1982 me nje titull madheshtor, por si roman me veter doli vetem me 1990 me nje titull tjeter; kjo eshte vepra e pare me te cilen fillon marrezia e madheshtise shqiptare ne aplikimin social, pasi deri dje (kam parasysh veprat e Spiro Kondos dhe Dhimiter Pilikes) ka qene thjeshte nje hipoteze e pa argumentueshme, e cila eshte anashkaluar per efekt te paaftesise se kritikes per t’u perballur me to (perjashto kritiken e Prof. Cabejt per kete problem). Botohet me 1990 nen okelion “roman”, por ne fakt pretendimi eshte t’u injektoje shqiptareve nje perceptim te ri per gjenezen e tyre sociale duke u paraqitur si nje studim me parametra shkencor. Qe te flasim tamam, ka qene kjo veper e Kadarese qe me ka sherbyer per te inicuar studimin: “Poligjenezë apo monogjenezë?”; dhe mbi këtë parim natyror: gjeneza dhe etnogjeneza e popullit më te vjetër të racës së bardhë (midis thënie lidhëse universale për të gjithë specifikat e zhvillimit shoqëror me revolucionin social) – këtë libër shqiptarët bëjnë mirë të mos ta lexojnë, dmth: libër për jo shqiptarët (vell. i IV i “Tjetersimi i Historise…..), por nga nje kendveshtrim krejt tjeter, prej ku rezulton lindja e nje kategorie njerezish ketu ne Shqiperi qe kane formuar “Klubin e te marreve te madheshtise shqiptare”, formula e te cileve eshte: Civilizimi boteror e ka zanafillen prej paraardhesve te larget te shqiptareve te sotem. Ne fakt civilizimi boteror e ka nje pike zanafillore, por jo te lidhur me paraardhesit e shqiptareve; Civilizimi i sotem boteror eshte vepra me e pare dhe e sakte e Institucioneve Fetare kudo ne bote dhe eshte e pamundur te kete lidhje me nje popullate qe nuk e ka arritur akoma fazen e besimit fetar politeist, e ndersa ate monoteist e ka te imponuar. Por ajo qe po ndodh me autoresine e civilizimit ne Bote, po ndodh edhe me qenien shqiptar dhe Shqiperi ku te gjithe gjysmaket intrigante dhe kriminelet e plote te epokes enveriste po mundohet me te gjithe format te grabisin vepren e Eterve tane Katolike: Gjuhen dhe Kulturen shqiptare; ky eshte dhe objekti real i Klubit te te Marreve te Madheshtise Shqiptar.

E me qene se sasia e anetareve te ketij klubi sa vjen e rritet, ky roman i Kadarese merr rendesi te jashtezakonshme per kohen. Thelbi i romanit eshte i thjeshte: “ky rajon (Shqipëria Veriore, GH) është i vetmi në globin tokësor që prodhon ende një materie të tillë poetike si ajo e Homerit” (Ismail Kadare, Një dosje për Homerin, Nëndori 8/82, f.134).

Gjeja e pare qe shtrohet eshte e lidhur me saktesine e kesaj hipoteze. Kjo hipoteze eshte e barabarte me konstatimin: Ne Shqiperi jeton nje popull, i cili eshte i vetmi vend ne Bote ku vazhdojne besimet pagane para politeiste prej me shume se 3000 vjet. Cfare perfundimi del ne kete rast? Kadareja nuk e ka kuptuar ne asnje rast qe eposi shqiptar ndryshon kryekeput nga eposi homerik edhe vetem per faktin se ky i fundit eshte produkt autokton me permasa rigorozisht te percaktuara, kur eposi shqiptar eshte rigorozisht nje mutacion social ne fushen e mendimit letrar.

Tjeter, eposi homerik e ka te percaktuar sakte mendimin fetar, kur eposi shqiptar nuk e di a ka nje bosht te tille. Eposi homerik ka lindur ne nje rend shoqeror ideal nga perplasja sociale midis pjeseve te veta, kur eposi shqiptar ka lindur ne nje rend shoqeror te imponuar nga perplasja midis dy popujve, njeri prej te cileve ndodhej akoma brenda botes se vet instiktive duke trasheguar substanca te egersise kafsherore. Bota serbe mund te shihet me admirim nga politika e sotme europiane, por ne kujtesen e popullates autoktone jane te ngulitura pamje kriminale prej me shume se 12 shekujsh te lidhura jo vetem brenda per brenda tyre, por te lidhura edhe me instiktin prej nga e kane zanafillen. Une nuk e shoh problemin te lidhur vetem me shkallen e zhvillimit social te serbeve, por edhe me shkallen e ndikimit progresiv qe bota e relacioneve duhet te kishte krijuar pergjate ketyre 12 shekujve tek shqiptaret dhe ndikimin frenues qe bota e relacioneve ka krijuar tek serbet.

Po te shihet nga ky kendveshtrim menyra se si ka lindur eposi homerik ne raport me ate shqiptar, kuptohet me lehtesi mosperputhja e tyre sociale ne te gjithe gjithe permasen e vet. Kadare e ka pare problemin nga pikepamja hapsinore duke u kenaqur me perputhjen formale qe epose shqiptar ka me eposin homerik pa i vajtur ndermend se nje analize me kendveshtrim kohor e permbys totalisht idene e tij dhe rrjedhimet qe burojne prej saj. Diferenca kohore prej 3000 vjetesh qe ndan eposin homerik nga ai shqiptar, edhe vetem formalish, e ben te pamundur qe midis tyre te kete pika kontakti, qofte dhe vetem fluide.

Per ta thene tamam kete pune Kadare e ka krijuar dosjen H per tjeter problem, qe nuk ka asnje lidhje me eposin homerik. Ne kete rast ai eshte fshehur pas ketij eposi per t’i ngritur mendjen shqiptareve drejt nje dielli iluzor te papershtatshem dhe te parealizueshem. Akoma me tej, kjo ide e Kadarese ka brenda dinakerine e madhe te mohimit te asaj kategorie njerezish qe sakrifikuan jeten per Kombin Shqiptar (eshte Kleri Katolik qe i krijoi Kombit Shqiptar: Gjuhen, Familjen, Pronen, Juridiksionin, Ushtrine, dhe ne fund Shtetin) dhe qe eshte nje hale e madhe ne sy per te gjithe produktin intelektual shqiptar te epokes enveriste. Ne kete drejtim diktatori shqiptar eshte dishepulli me i madh i Kadarese. Kjo e fundit duket fare hapur ne menyren se si Kadare kerkon te zgjidhe raportin midis eposit shqiptar dhe atij serbo-kroat (edhe pse thuhet ne nje roman qe mban emrin: “Dosja H”, f. 155). Sipas Kadarese:

“Nje epos si ky s’mund te linde njekohesisht ne dy popuj. Dikush e krijon i pari dhe tjetri e merr ose e perkthen prej tij. Ne kete rast shqiptaret si populli me i vjeter, autokton…….Ne epos gjenden me shumice elemente mirologjike te perbashketa iliro-shqiptaro-greke. Sllavet…nuk kishin te tille kur erdhen ne gadishull”.

Zberthimi i ketyre rreshtave kerkon tjeter metodike nga kjo qe perdor Kadareja (ne kete rast metodika e Kadarese eshte fantazia). Ekziston nje studim per keto probleme qe e konsideron epiken shqiptaro-arbereshe me elemente te perbashket me epiken serbokroate, te pakten (ne kete rast kam parasysh vepren e Veis Sejko-s: Mbi elementet e perbashketa ne epiken shqiptaro-arbereshe dhe serbokroate).

Duke ditur se Kadare ka jetuar ne nje vend ku per 45 vjet u pretendua per nje aplikim te materializmit dialektik dhe historik, me se paku duhet ta kishte ditur se lindja e produkteve sociale eshte e varur nga shkalla e zhvillimit, e meqenese kjo shkalle eshte e varur nga shpejtesia e ketij zhvillimi, qe nga ana e vet eshte e varur nga koha e lindjes se subjektit, rezulton se eshte teper e lehte per te zbuluar se ku ka lindur me perpara kategoria e eposit ne mendimin letrar perkates. Por Kadare i shmanget kesaj rruge dhe ve ne perdorim fantazine e tij per te zgjidhur rebusin kohor midis dy popujve pa pasur asnje lidhje afiniteti dhe relatash perpara shek. te VIII Pas Kri., ku kjo kategori e mendimit letrar tek parahelenet ishte e lindur me kohe dhe tek helenet kishte perenduar, kur tek iliret dhe pasardhesit e tyre arberore, nuk kemi asnje element te ketyre lloj idesh. Keshtu qe pranimi i pranise se elementeve mitologjike te perbashketa ilire, shqiptare dhe greke eshte abuziv dhe i pamundur. Ne qoftese do te pranojme elemente te perbashketa ilire dhe shqiptare ne kete rast duhen pare permasat, por kjo permase e perjashton lidhjen me greket, vetem ne qofte se Kadare ka si qellim qe te lidhe greket me shqiptaret nga pikapmja gjenetike (ne kete rast i ben nder grekeve pasi nuk jane race e bardhe dhe i barazon me europianet; duke shtremberuar haptas historine e grekeve. Pretendoj se nga kjo ide e ka burimin fantazia e nje studiueseje qe hedh idene sikur helenet jane ilire te zbritur ne Egje: – Eva Brinja).

Nga ana tjeter percaktimi mbi ekzistencen e eposit ilir eshte fantazi dhe si zor qe te gjej argument, qofte edhe vetem nje. Kjo do te thote se me te vertete sllavet nuk kishin te tille kur erdhen, por kjo nuk eshte tregues, pasi edhe iliret nuk kishin te tille kur erdhen sllavet. Ekzistenca e eposit shqiptar tek sllavet ka vetem nje shpjegim: bartesit sllav te ketij eposi, gjenetikisht jane shqiptare qe kane pranuar te quhen sllave. Per te kuptuar kete duhet pare dinamika e ideve letrare ne thelbin e tyre dhe, sidomos, evoluimi i formave te ideve letrare per rastin grek. Krahasimi i shoqerise paragreke me popullaten sllave tregon se gjendja sociale e sllaveve te ardhur e kishte parakaluar me kohe pozicionin e popullates sllave kundrejt fazes se eposit, si forme letrare. Keshtu qe edhe ne kete rast eshte e pamundur te krahasohet, qofte edhe vetem ne planin dinamik, eposi shqiptar me ate sllav. Ndersa nje analize e permbajtjes se eposit shqiptar, tregon se elementi sllav ben pjese ne kete permbajtje, cka tregon se eposi shqiptar eshte   i krijuar pas ardhjes se sllaveve, te pakten pjesa e lidhur me boten e shkjaut.

Por lidhja e mitologjise imagjinare ilire me ate paragreke e ka edhe nje hile tjeter, qe bie ne sy kur krahasohen botimet e Iliades neper vite (botimi i pare i vitit 1965 me botimin e dyte te 1979) ku ndryshimi i emrave dhe i numerit te vargjeve ne poemat e Homerit ndjehet ne kengen e katert te Iliades. Ne botimin e pare (1965), kenga e 4 – vargu 335, Ajaksat konsiderohet prijesa te Akejve; ndersa ne botimin e dyte (1979), kenga e 4 – vargu 329, Ajaksat konsiderohen prijesa te danajve; gje qe nuk ndodh ne perkthimin italisht (vargu 341), botimin greqisht. (vargu 234) dhe botimin spanjisht (grupvargu 234-239); sot fiset e danajve i konsiderojne si fise ilire te mirefillta nen termin fise autoktone.

Nuk habitem qe keto ide te Kadarese mund te jene dhe refleksion i ideve te hedhura ne Kuvendin e I-re te studimeve ilire (1972), ku iliret konsiderohen si pjesmarres etnik te shoqerise romake (kumtesa “Iliret ne Itali”). Kjo do te thote se shtrati ideor i vepres “Dosja H” e Kadarese ka qene e parapergatitur me kohe dhe shkrimtari i realizmit socialist vetem sa e ka zyrtarizuar sipas kendveshtrimit letrar.

Me sa kam kuptuar, duke studiuar vepren e Kadarese, viti 1990 ka qene viti ku shkrimtari i realizmit socialist shpalosi botekuptimin filozofik imponues te komunizmit enverist. Kete viti boton nje permbledhje poezish vetiake, greke, kineze, franceze, rumune e ne fund ruse, dhe traktatesh filozofike nen titullin “Ftese ne studio” te shtepise botuese Naim Frasheri, Tirane, 1990.

Libri hapet me nje sere poezish te shkruara midis viteve 1980-1990, por qe mbyllen me poezine kushtuar personazhit te tij shpirteror te viteve 1961 per te kaluar ne poezite e popujve europiane me te cilet shqiptaret dhe paraardhesit e tyre dikur ishin relatuar. E gjitha kjo per te pergatitur lexuesin per pjesen e trete, ku flet per veten e tij thjeshte si nje shkrimtar. Por qe ne fillim te kesaj pjese Kadare (nenkapitulli II) imponon nje postulat te lidhur me shkrimin dhe letersine pa i shkuar ndermend ne asnje permasa se ato nuk kane asnje lidhje pikerisht per ate faze qe pretendon. Per te qene i sinqerte nuk i ve faj Kadarese, jo vetem per mosdijen e ketij problemi, por kryesisht per fshehjen qe bota e informacionit i ka bere Njerezimit prej me shume se 2700 vjetesh me nje qellim te paracaktuar nga fillesa e Politikes. Vini re se cfare pretendon Kadare ne kete liber dhe cfare fshihet pas ketij realiteti te manipuluar:

“Gjithmone me ka mahnitur legjenda e grekeve te vjeter per zanafillen e alfabetit. Kadmosi mbolli ne toke dhembet e dragoit dhe qe andej linden shkronjat. Asgje s’mund ta jepte me sakte thelbin e kesaj aventure te madhe te njerezimit: shkrimit te gjuhes. Ka ne te po aq ngjyre sublime sa edhe tragjike. Ka ne te po as ngjyre sublime sa edhe tragjike. Ka dicka madheshtore e monstruoze njekohesisht, dicka triumfuese, kercenuese, kafshuese, te ndritshme e te tmershme ne te njejten kohe. Por mbi te gjitha, ka nje vuajtje, nje clirim nepermjet dhimbjes, carjes.

Kur flitet per shkrimin, e para gje qe na vjen ndermend eshte letersia. Te gjitha cka u thane me lart per shkronjat i shkojne pa dyshim asaj. Por i shkon sidomos akti i pare: mbjellja.” (f. 140).

Kaq pak reshta tregojne jo vetem padijen e Kadarese per keto probleme (ato jane fillimisht kater: 1-raporti i shkrimit me letersine, 2-autoret e alfabeteve dhe te vete shkrimit, 3-kohen e lindjes se shkrimit, 4-raporti i shkrimit me rendin shoqeror), por dhe tendencen per te fshehur kete padije dhe kanalizimin e problemeve te lidhur me letersine, dmth me profesionin e tij.

Sa per fillim, shkrimi nuk ka asnje lidhje me letersine; eshte letersia qe ka nevoje per shkrimin dhe mbeshtetet ne te shume me vone se lindja e vet (forma e pare e letersise eshte ngjarja e paraqitur me ane te vizatimit; edhe forma poetike e letersise ka lindur perpara shkrimit, fillimisht ka pasur karakter gojor te transmetuar nga brezi ne brez. Edhe per veprat e Homerit ka nje dyshim te tille). Menyra se si ka lindur mendimi letrar eshte nje problem krejt me vete dhe nuk duhet shtruar problemi i lidhur me shkrimin si nje proces filacioni, por si nje proces perputhjeje me kohe lindje dhe aplikacioni krejt te ndryshme nga njeri-tjetri. Rendesia nuk qendron ne lidhjen e shkrimit me idete letrare (keto te fundit kane qene te lindura me kohe), por ne autoresine e shkrimit, ne kohen kur ka lindur ai dhe shkaku i lindjes se shkrimit. Per te gjitha keto probleme Kadare hesht duke rene ne rezonance me aktin historik te fshehjes se autoreve te shkrimit ne mbare Boten.

Ne qofte se per greket e vjeter lindja e shkrimit ka karakter mitologjik, kjo ka ndodhur per nje aresye te thjeshte: nuk ka ekzistuar mundesia e tregimit te aktit me te pare te shkrimit. Keshtu per shembell ne e dime se kush e ka formuar alfabetin sllav (Cirili dhe Metodi), alfabetin latin te perdorur nga shqiptaret (Abati i Mirdites, Imzot Preng Doci), sepse keto ngjarje ne i kemi te treguar me alfabete te huazuara qofte nga greket e vjeter, qofte nga latinet. Por ne te dy rastet ne e dime se autoret e ketyre alfabeteve kane qene prifterinjte monoteiste (per rastin e pare ortodokse dhe katolike, per rastin e dyte). Keshtu qe nuk eshte e veshtire te postulohet qe autoret e alfabeteve dhe shkrimit te pare ne Europe (te gjetura si produkte te shek. te VII Para Kri. – Stela e Lemnos) te kene qene prifterinjte politeiste helene. E njejta gje duhet thene edhe per prifterinjte politeiste romake kur shpiken shkrimin latin. Por per te dy rastet duhet pranuar qe me alfabetin dhe shkrimet fillon era e Civilizmit ne Racen Njerezore ne Toke dhe kjo ka qene vepra me e plote e Institutit Politeist Fetar. Nuk habitem qe politika prej 2500 vjetesh kete ka kerkuar te pervetesoje duke fshehur aktet e lindjes se shkrimit (te pakten ne Shqiperi ka ndodhur tipikisht keshtu dhe kjo eshte teper e lexueshme. Kadare nuk ka bere asnje perpjekje per ta zbardhur kete proces sipas akteve historike, por eshte munduar ta rifshehe sipas akteve letrare).

Koha dhe aresyeja e lindjes se alfabeteve, apo shkrimit, duhet te lidhet me aktet e lindjes se Shtetit dhe ne kete pike duhen futur idete juridike dhe politike. I gjithe procesi eshte paraprire nga e drejta zakonore e pashkruar dhe prona fisnore (apo e grupit), te cilat ne formen e re te organizimit shteteror kalojne ne Ligje (Likurgu ne Sparte, Soloni ne Athine, Ligjet e 12 Tabelave ne Rome) dhe, tek te gjithe, Prone Private. Ne kete pike shkrimi perputhet domosdoshmerisht me te gjithe format subjektivo-objektive qe shoqerojne zhvillimin e shtetit dhe nga kjo perfiton letersia, per t’u paraqitur perpara Njerezimit si nje forme mendimi me perparesi kohore, por teresisht inferiore, nga kendveshtrimi hapsinor, kundrejt te gjitha ideve qe cfaqen pergjate zhvillimit te Shtetit. Kjo do te thote se elementet subjektive dhe objektive qe ndertojne Shtetin jane vepra konkrete e prifterinjte politesite dhe institucionit te tyre. Pikerisht kjo e fundit i eshte mbajtur e fshehte Njerezimit, por qe rasti shqiptar i zhvillimit te shoqerise se tyre deri ne shtetin e sotem, na ndihmon ne zbulimin e kesaj te fshehte. Ne qofte se per rastin helen dhe ate romak roli ka qene i prifterinjve politeiste, rasti shqiptar tregon se kete rol e kane luajtur prifterinjte katolike me institucionin e tyre te Kishes Katolike Shqiptare (edhe ai sllav ka kete rruge, por duke pasur ne themel prifterinjte ortodokse dhe institucionin e tyre). Te pakten ndikimi i Klerit Katolik Shqiptar mbi Gjuhen Shqipe, idete letrare, te Drejten Zakonore te pashkruar, formen e familjes dhe politiken shteterore eshte evidente me permasa shume-shume me te medha ndikuese se te gjithe individet shqiptare dhe parashqiptare te marre se bashku per te gjithe koherat. Mos valle Kadare ka dashur ta fsheh kete ndikim dhe punen 400 vjecare te Klerit Katolik Shqiptar me Kombin Shqiptar? Ne fakt ky eshte problemi historik dhe social i Kombit Shqiptar sot, baza konfliktuale midis te sotmes dhe te djeshmes, midis te prapambetures dhe zhvillimit, midis padijes dhe dijes. Ketu e ka burimin formula: sot shqiptaret jane me te keqinj se baballaret e tyre dhe shume me te keqinj se gjysherit e tyre.

Forma botekuptimore dhe i gjithe kapaciteti intelektual kohor i Kadarese duket ne vepren Eskili, ky humbes i madh, studim; 8 Nentori Tirane, 1990. Eshte nje veper ku Kadare ka tentuar te perbashkoje boten letrare helene me dinamiken sociale te shqiptareve te sotem edhe pse diferenca kohore midis tyre eshte 2500 vjet kalendarike, pa marre parasysh ndikimet politike mbi shqiptaret i cili fsheh diferencen reale kohore midis heleneve te djeshem dhe shqiptareve te sotem (disa milionavjecare). Ky studim i Kadarese perputhet ne ide me romanin “Dosja H” (“Nje dosje per Homerin”), vetem se kete tani kerkon ta realizoje nepermjet te drejtes zakonore ta pashkruar pa i vajtur ndermend per asnje cast se e drejta kanunore shqiptare mban brenda celsin e zanafilles biologjiko-sociale te tyre dhe dinamika historike e saj e permbys te gjithe zhanrin letrar qe emertohet si letersi historike, apo thjeshte Histori. Sipas Kadarese:

“Kodi shqiptar, ndonese pranon kumtin nga nentoka, nuk shpjegon perse eshte aq vendosmerisht kunder masakrimit. Pergjigjen per kete e jep Eskili, ne po ate menyre sic jep pergjigje kodi shqiptar se perse prapa turpit te Orestit ishte mendesia e nje rendi te tere qe rrezikohej.

Tek “Orestia” gjejme formulime te tjera kanunore te shqiptareve, qofte te drejteperdrejta, qofte hijet e tyre, pa te cilat eshte veshtire te kuptohet nje nyje e tille e rendesishme e tragjedise sic eshte p.sh., trokitja kembengulese, naten e Orestit te shtepia e Klitemnestres-Egist, pas thirrjes te se ciles:

                 Tri here po therras, hapeni deren,

                       Ne qofte se kjo shtepi miqte i pranon.

Ne ndjejme jehonen e britmes shekullore shqiptare: “A pret miq, o i zoti i shtepise?” (Eskili, ky humbes i madh, f. 122).

A mund te konsiderohet i sakte, ose qofte dhe vetem perfitues, ky perfundim i shkrimtarit? Jam i bindur qe Kadare nuk e di qe legjislacioni historik ku banojne sot shqiptaret perbehet nga tre korpuse gjigande (1-Statutet e qyteteve: Drisht, Shkoder, Berat, Korce jane te konfirmuara saktesisht; 2-Kanunet mbare shqiptare: te Lek Dukagjinit dhe Skenderbeut ku transformimi i tyre shenon dhe lindjen e emrit shqiptar (1635-1638); 3-Kanunet krahinore: Lume, Diber, Laberi, Lure, flitet qe edhe malsia e Tiranes te kete pasur nje te tille, me prejardhje nga dy kanunet e mesiperm) me ecuri nga me e komplikuara drejt me te thjeshtes (nga statutet e qyteteve drejt kanuneve primitive pa ndarje klasore dhe pa prone private, proces i cili ka filluan ne shek. e VII dhe ka perfunduar ne te XX-tin), te cilat nuk kane asnje lidhje midis tyre tek shqiptaret, edhe pse ekzistojne mirefillim te dokumentuar nder shekuj. Akoma me tej, pjesa qe citon Kadare, nuk eshte pjese gjitheperfshirese ne Kodin juridik shqiptar; raportet e mikut me te zotin e shtepise ne kanunet shqiptare eshte i ndryshem mbi te cilin fakt mund te ngreme hipotezen se rrjedhin nga njeri-tjetri, por me nje ecuri regresive ne kohe (tipikisht kete formulim juridik e ka vetem Kanuni i Lek Dukagjinit). Eshte ky fakt i fundit qe e rrezon idene e ndonje lidhje te mundeshme midis tragjedise eskiliane dhe te drejtes zakonore shqiptare jo vetem persa i perket kohes se lindjes se gjithseiciles, permbajtjes se tyre, por dhe lidhjes burimore njerezore. Mos ndoshta kete te fundit ka dashur te thote autori dhe nga kjo kane perfituar te Marret e Madheshtise Shqiptare kur pretendojne se helenet e lavdise Njerezore jane elinet e lidhur me iliret? A nuk kemi te drejte te themi se argumenti ne kete rast eshte i lidhur me fantazine e shkrimtarit? Ne kete rast metoda statistikore e shtremberon realitetin duke kerkuar nje metode te ndryshme per analizen e Races Njerezore ne Toke.

Keto tre vepra te Kadarese perbejne sot bazen filozofike te nje pseudonacionalizmi shqiptar, i cili ka ne themel te vet formulen: paraardhesit e shqiptareve perbejne bazen njerezore te civilizmit boteror, te kultures, gjuhes dhe letersise se saj, gje e cila ka sherbyer per manipulimin e Historise se Kombit Shqiptar dhe mohimin e rolit te Klerit Katolik Shqiptar nder 400 vjetet e fundit dhe aresyes perse sot jemi shqiptar me karakter europian.

 

Tirane, me 07 Tetor 2015

89 – Pse po zhduken sprovat e Kadarese?

                

Pyetja ne fakt duhet te ishte: a di gje shkrimtari Kadare per kete fenomen, apo eshte ai vete autori i fenomenit? Do te thoni ju se eshte vetem nje sprove dhe kjo e transformuar nen nje titull me provokativ. Ky eshte nje problem tjeter dhe eshte i lidhur me persekutimin individual qe shkrimtari i ben krijmtarise se vet ne kuadrin e pendimit te fshehte. Fjala behet per sproven: “Shqiptaret ne kerkim te nje fati te ri”, botuar nga Onufri me 2001, por qe nuk ekziston me ne botimin gjitheperfshires te Onufrit (filluar me 2007) dhe as ne listen e veprave nga i njejti autor qe shoqeron botimet e reja te Kadarese pas vitit 2001(kam parasysh, psh, veprat: “Identitet evropian i shqiptareve”, versioni i plote, Tirane 2006; “Kater perkthyesit” te Ismail Kadarese dhe te Denis Fernándes Recatalá, Tirane 2003; “Ceshtje te marrezise”, Tirane 2005; “Leterkembim me presidentin”, Tirane 2005; “Dite kafenesh”, Tirane 2005; etj, etj), por qe gjendet ne punimin e Jorina Kryeziu-t (Shkreta) mbi permbledhjen e veprave te Kadarese: “Bibliografi”, Vepra I (1948-2010), Tirane 2014, f. 97 pa asnje koment shtese.

Cfare fsheh kjo sprove e Kadarese dhe pse eshte zhdukur nga qarkullimi?

Per te marre pergjigje kjo pyetje duhet kuptuar me perpara se cfare po ndodh ne mendimin filozofik shqiptar pas 1991 dhe cfare lidhje ka shkrimtari Kadare me kete proces. Lexuesi per nje gje duhet te jete i sigurte: ne Shqiperi nuk ka ekzistuar ne asnje rast mendimi filozofik materialist, ndersa ai idealist boteror nuk ka asnje ndikim shqiptar as sot dhe as kurre (kot rreken shqiptaret per t’u bere pjese e armates idealiste te mendimit filozofik boteror, kam parasysh te gjithe studimet e Petro Zhejit mbi gjuhen shqipe dhe vete vepren “moderne” te Kadarese). E gjitha kjo per gjene me te thjeshte fare: idealizmi filozofik ka vetem nje permasa: suprimimin e ndergjegjes mbi qenien shoqerore; dhe vetem nga kjo permase rrjedh materializmi filozofik sipas nevojave sociale per shpjegimit e situatave politike te ndodhura, dmth, nga pikepamja kohore, materializmi filozofik rrjedh nga idealizmi jashte karakterit kontradiktor dhe te qenurit te barabarte me te. Kjo do te thote se tjeter detyre ka njera forme e filozofise nga tjetra. Por nga e gjitha kjo shqiptaret kerkojne te duken origjinale duke kopjuar formula te sternjohura dhe te vjetra pa i analizuar ne thelbin e tyre duke i paraqitur si pararendese te problemit qe trajtojne. E gjithe kjo sprove e Kadarese karakterizohet nga kjo metode analitike dhe shkrimtari eshte koshient per formalizmin filozofik te perdorur duke treguar shkakun perse po anashkalohet kjo sprove.

Gjerat do te kishin ngelur ne heshtje ne qofte se nuk do te kisha gjetur tek Kadareja, pas 14 vjeteve te kesaj sprove, tendencen e nje permbysjeje filozofike, tipike per shqiptaret e gjysmes se dyte te shek. te XX-te, jo te karakterit materialist, jo te botes shkencore, jo te problemit shqiptar, por te lidhur me kete veper. Por kjo permbysje eshte e lidhur me nje ide teper te re, vetem cerek shekullore, e cila perdoret rendom nga anetaret e Klubit te te Marreve te Madheshtise Shqiptar. Ne kete pike shkrimtari Kadare ka marre permasat e filozofit dhe paraqitet perpara Popullit Shqiptar si ideatori i nje filozofie, sa te vjeter per mendimin filozofik boteror aq te re per mendimin filozofik shqiptar, por dhe problemi me i pa zgjidhur ne mendimin botekuptimor, te pakten te atij shqiptar (ne fakt ai ka kohe qe perdoret rendom ne gjurmet e mendimit filozofik boteror duke u shpallur si argumenti kryesor ne Kuvende Ilire, Konferenca Etnografike, Kongrese Shkencore mbi c’baze ka ndodhur dhe manipulimi i Historise se Kombit Shqiptar). Sipas “filozofit” Kadare:

“Levizja e njeriut mbi siperfaqen e globit tokesor, dukuri e natyrshme e cdo qenie te gjalle ne kerkim te kushteve te pershtatshme per ekzistence, me nderlikimin e historise se njerezimit u nderlikua edhe ajo. Nga nje cvendosje spontane e grupimeve njerezore, me krijimin e kufijve dhe shtetee, ajo nderroi natyre. Ne vend qe te pengohej prej tyre ajo, perkundrazi, mori nje karakter dramatik, duke arritur gjer te lufta, qe ne fund te fundit nuk eshte vecse nje cvendosje e organizuar dhe brutale. Gadishulli Ballkanik, nje nder kater gadishujt pa te cilet nuk mund te kuptohet historia e Europes, e ka perjetuar kroniken e ngjarjes europiane me nje densitet dhe dramaticitet te vecante. Me sa duket nuk eshte e rastit qe pikerisht ai e ka pjelle tragjedine antike, ate skene te ngushte ku te gjitha ngjarjet e njerezimit ngjishen e tkurren ne menyre te frikshme. Dukuria e emigrimit, pra e zhvendosjes se lashte njerezore, ka marre ne Ballkan nje peshe dhe hije te rende” (Gazeta “Telegraf”, dt 26 mars 2015, artikulli: “Shqiperia tjeter e nje artisti shqiptar”)

Ky formulim nuk eshte origjinal i Kadarese. Ai eshte i vjeter sa vete teoria monogjeniste mbi lindjen e Njeriut ne Toke dhe perben bazen teorike te mendimit filozofik boteror prej se paku 2000 vjet. Ne thelb eshte i lidhur me formen monoteiste te besimit fetar edhe pse formon nje kontradikte tipike me shperhapjen e disa formave monoteiste ne mbare Boten pa krijuar konflikt te drejteperdrejte. Fakti qe vete monoteizmat jane cfaqur ne vende te ndryshme te Botes dhe kohera te tilla e hedh poshte pikepamjen monogjeniste te lindjes se Njeriut ne Toke dhe te vete ideve fetare. Ne te vertete Natyra ka nje ligj absolut: nuk perserit vetveten (kjo eshte nje formule e vjeter sa vete mendimi filozofik helen, por qe anashkalohet sa here qe duan te genjejne). Keshtu qe koncepti i monogjenezes se Lendes, mbi bazen e Big-Bengut, i perjashton te gjitha lindjet pikesore te cdo lloj produkti lendor ne cfaredo kohe dhe vendi qe te ndodhe; dmth ato rrjedhin nga njera-tjetra nga ato formulime te paracaktuara qe ne piken me te pare te shperthimit. Natyrisht qe kjo e veshtireson ne ekstrem permbajtjen e Shkences dhe nuk eshte e lehte t’i biesh ne koke zgjidhjes se problemit. Keshtu qe studiuesit shqiptare nuk kane pse ulin koken perpara gabimeve te tyre (kam parasysh librin e Sulejman Mato-s: “Vezhgime mbi lashtesine e Gjuhes Shqipe”).

Koncepti i levizjes eshte nje formulim materialist dhe perben nje nder tre tullat elementare te realitetit materialist te Natyres dhe nje nder tre bazat teorike te Materializmit Filozofik (koha-hapsira-levizja). Por paraprakisht duhet pranuar se me kete koncept fillon dhe gabimi historik i Shkences se Njerezimit (perplasja midis athinasit Platon (427-347 Pa.Kri.) dhe thrakasit Aristotel (384-322 Pa.Kri.)). Ne ate kohe nuk ka ekzistuar tendenca per t’i perbashkuar te tre bazat teorike te mendimit filozofik (dmth kohen-hapsiren-levizjen), por problemi vetem eshte shtruar: cili eshte shkaku i levizjes ne nje ngjarje? Per Platonin shkaku duhej kerkuar ne ambientin rrethues te ngjarjes, por per Aristotelin shkaku duhej kerkuar ne brendesi te vete ngjarjes. Lufta midis mesuesit (Platonit) dhe nxenesit (Aristotelit) perfundoi me triumfin e nxenesit dhe per 24 shekuj Njerezimi ka ecur sipas parimit aristotelian mbi shkakun e levizjes duke ngritur ndertesen gjigande me emrin SHKENCE. Por ne ate kohe te lashte lindi edhe nje pikepyetje e madhe qe akoma nuk ka marre pergjigje: Cfare mbetet pa ndryshuar pergjate ndryshimit te Natyres? Para 100 vjeteve dikush (Albert Ajnshtajn-1879-1955) kerkoi ta rishikoje kete formulim dhe kete pikepyetje duke depertuar pak me thelle ne procesin e levizjes (per here te pare u lidh koha me hapsiren ne fushen e fizikes ne menyre hipotekore dhe te pavertetuar nga eksperimenti, por per here te pare u pranua pandryshueshmeria e nje dukurie: shpejtesia e drites) dhe arriti ne perfundimin qe per nje levizje me shpejtesi te madhe ndryshon koheekzistenca e vete ngjarjes qe merr pjese ne kete levizje (u formulua teorikisht parimi i paradoksit te binjakeve, ose i kohes, edhe ky i pavertetuar eksperimentalisht; por qe te jeni te sigurte qe eshte i gabuar). E gjej kete deduksion te formuluar ne kete menyre ne dy libra mbi kete teme: A.Ajnshtajn, L. Infeld Evolucioni i fizikes (Tirane 1977, 2005) dhe L. D. Landau, J. B. Rumer, “C’eshte teoria e relativitetit” (Tirane 1965). Por asnje studiuesi dhe shkrimtari shqiptar nuk i shkon mendja qe duke perdorur terma te tilla si levizja, koha, hapsira i kalojne caqet e specifikes per te cilet ata punojne dhe futen ne brazden e mendimit filozofik pa e marre ate parasysh ne asnje rast dhe pa u mbeshtetur ne asnje rast ne keto forma te ekzistences.

Mbi kete baze filozofike eshte zberthyer edhe vete procesi shoqeror i ekzistences se Races Njerezore ne Toke nga lashtesia deri me sot. A i qendron e verteta historike e Shoqerise Njerezore ketij parimi te kohes sipas paradoksit ajnshtajnian? Tendenca per te zgjidhur kete problem nder shqiptare eshte bere shkaku e kerkimeve te metejshme ne fushen e filozofise, fese, mendimit letrar, fizikes, kimise etj. Dhe perfundimi ishte i kundert: nuk mund te lidhej shpejtesia e levizjes me ndryshimin e kohes ne menyre varesore, perkundrazi, ishte Koha e lindjes ajo qe percaktonte permasen e levizjes, dmth shpejtesine. Atehere ku qendronte gabimi? Futja thelle e me thelle ne kete problem kerkonte, medoemos, ndryshimin e formules aristoteliane mbi shkakun e levizjes dhe, ne kete menyre, u arrit ne perfundimin se: shkaku i levizjes ka karakter dualist ne parim (ne fakt eshte polist) dhe vjen si rezultat i bashkeveprimit te procesit te brendeshem te ngjarjes me ambientin rrethues. Dmth nuk mund te kete levizje po nuk pati bashkepunim midis dy ambienteve: jashte-brenda, ose brenda –jashte (ne fakt keto duhet te jene te barazvlefshme dhe ne ekuiliber absolut), dhe ky fakt duhet konsideruar absolut duke hedhur dyshime mbi formulimet relativiste ne fushat e shkencave te ndryshme.

Ky modifikim i procesit te levizjes kerkon rishikimin e te gjithe permbajtjes teorike te asaj qe konsiderohet si shkence, te pakten te atyre shoqerore, pasi procesi domino eshte ne rruge e siper. Atehere si e ndryshon idene e Kadarese mbi levizjen e njeriut ky rishikim?

Ne kete rast studiuesi duhet te gjeje minimumi dy shkaqe qe e detyrojne njeriun te levize, vetem se ne kete pozicion kategoria domosdoshmeri-rastesi behet mbizoteruese duke e ndare boten biologjike nga ajo shoqerore, gje te cilen Kadare nuk e ka realizuar dot. Per strukturat kimike as qe mund te behet fjale per levizje te domosdoshme: ato jane formuar ne vende dhe kohera te ndryshme ane e kend Universit ne perputhje me Kohen e lindjes; dmth eshte faktori KOHE ai qe perbashkon elementet kimike, qofshin edhe ne ekstremet Hapsinor te ketij Universi. Por kur vjen puna tek strukturat me te komplikuara Shkenca e sotem gabon dhe kur them shkence nuk kam parasysh subjektin, por njerezit qe pretendojne se merren me te.

Ne qofte se do te marrim per baze bimet dhe kafshet do te konstatojme se shumellojsheria e bimeve eshte shume here me e vogel se e kafsheve si rezultat pikerisht ne mundesite e levizjes mekanike qe ato zoterojne (fiziologjia e levizjes tek bimet ne kete rast nuk merret parasysh; – kam parasysh librin e Eduard Strasburger: Fiziologjia e bimeve, kapitulli mbi kete teme, f. 521-618). Perderisa nga te gjithe qeniet organike vetem tek qeniet e gjalla krijohet mundesia e domosdoshme e levizjes mekanike, mbi c’baze eshte formuar shumellojmeria gjigande e tyre, eshte e pamundur qe kjo vecori te jete perseritur ne boten njerezore kur llojet (racat) e tyre jane vetem pese (e zeze-afrikanet; malavjane-shumeret (dhe pasardhersit e tyre), pellazget (dhe pasardhersit e tyre), babilonasit (dhe pasardhersit e tyre), indianet, etj; e verdhe-kinezet, japonezet, etj; e bardhe-europianet, cuditerisht duke permbledhur te gjitha shkallet e dferencimit social midis popujve pjesmarres per efekt te kohelindjeve ekstreme; dhe e kuqe-indianet e dy Amerikave). Qysh ne kete faze analitike lind dyshimi mbi mundesite dhe menyrat e levizjes mekanike te Njeriut ne planin individual dhe ate kolektiv. Ne kete rast, qofte per bimet, qofte per kafshet, eshte e nevojshme, nga pikepamja analitike, te percaktohen faktoret shkakesore qe cojne ne levizjen mekanike rastesore apo te domosdoshme te tyre. Mbi bazen e parimit filozofik te dyshkakesise se levizjes, duke e thjeshtuar polishkakesine, keto faktore duhen kerkuar ne zhvillimin e brendshem dhe ne ambientin rrethues qofte per bimet, qofte per kafshet. Te pakten faktori i brendshem eshte i lidhur me nevojen e ushqimit per mbijetese, ndersa i jashtmi me mundesite qe afron ai per kete ushqim, e rrjedhimisht, levizja mekanike behet e vetmja zgjidhese e problemit. Kjo eshte aresyeja perse shumellojshmeria e bimeve ndryshon kaq shume ne disfavor te vet ne raport me kafshet.

Pyetja qe behet per rastin e Botes Njerezore nuk ndryshon nga ai i mesipermi, por ne kete rast vihet shenja e barazise midis Njeriut dhe Kafshes; atehere ku qendron ndryshimi midis tyre po te marrim per baze levizjen mekanike? Ndryshimi qendron pikerisht ne permbatjen e ketyre dy shkaqeve, por dhe ne ate qe nuk kane marre per baze asnjehere historianet e mbare Njerezimit per te gjithe koherat. Marrja per baze e monogjenezes si parim i popullimit te Globit e pranon a priori karakterin dualist te shkakut te levizjes se Njeriut te barabarte me ate te Kafshes dhe vetem per kete nuk mund te pranohet ne cfaredo lloj rrethanash qe te krijohen. Kjo do te thote qe mundesia e ekzistences se levizjes mekanike ne Racen Njerezore duhet te qendroje ne dyshkakesi sociale dhe jo ne ato biologjike (ne kete pike ndahet bota shtazore nga bota njerezore dhe Shkenca e Historise nuk e ka realizuar ate akoma). Dhe kete zbulim mund ta realizojme vetem duka analizuar historine e Njeriut pergjate rendeve shoqerore. Ne kete rast duhet te percaktojme ekuacionet e zhvillimit pergjate dinamikes se Rendit te pare Shoqeror dhe menyren e kalimit ne Rendin e dyte. Kete gje shkolla shqiptare e filozofise nuk e ka realizuar asnjehere, dhe as qe eshte munduar ta marre ne konsiderate, edhe pse shoqeria shqiptare ne thelb te saj ka qene brenda rendit te dyte shoqeror kur pseudokomunistet e Enver Hoxhes muaren pushtetin me 1945 (ndersa Europa ndodhej ne rendin e peste shoqeror; − teoria marksiste ka marre per baze vetem tre rendet e fundit ne funksion te zhvillimit te shumices absolute te europianeve, duke e anashkaluar rastin shqiptar, ne te kunderten teoria marksiste permbysej permbysej qe ne gjeneze).

Duke marre per baze ekuacionet e zhvillimit te qelizave sociale qe shoqerojne dinamiken brenda rendeve shoqerore konkludojme se shkaku i levizjes se bashkesise njerezore mund te ndodh vetem pas krijimit te prones fisnore ne brendesi te saj dhe kurrsesi me perpara, dmth idete fetare kane qene te lindura tipikisht ne fund te formes se pare dhe domosdoshmerisht drejt formes se dyte. Por dhe kjo nuk eshte e mjaftueshme, pasi mungon ambienti rrethues per te dhene nje finicion per kete problem. Kur bashkesia njerezore tenton te levize per shkak te pamundesise per te krijuar pronen e vet kolektive, atehere ajo leviz drejt tokave te reja pa pronare fisnore, ne te kunderten futet ne perdorim lufta (prandaj lufta eshte po aq e vjeter sa prania e dy komunave prane njera-tjetres me kusht qe te kene te njejten shkalle te zhvillimit social dhe pronen fisnore te lindur). Dmth levizja mekanike e bashkesise njerezore eshte e kondicionuar edhe nga mungesa e prones fisnore ne rrugen e saj ku ajo dhe ndalon duke vendosur bazat historike te ardhshme.

Po te shihet me kete sy bota pellazge do te arrihet ne disa perfundime te reja per shkencen e albanologjise. Se pari pellazget jane nje popullate e ardhur ne gadishull pasi e kishin te pamundur te beheshin pronare ne nje ambient gjeografik te kufizuar dhe te mbushur me popullata paralele ne drejtim te zhvillimit. Ky ambient gjeografik duhet te jete diku rreth botes shumere dhe mbetet per te zbuluar (kjo perben detyren e Shkences se Historise) aresyen perse bota pellazge (baraz me boten indoeuropiane) u vonua ne zhvillimin e vet duke e prodhuar shkrimin 2000 vjet pas vendzanafilles shumere. Bota pellazge u ndje e sigurte vetem ne ambientin e gadishullit Ilirik ku dhe la shenje vendimtare duke u vene emrin me te cilin njihen ne histori; e gjitha kjo per nje aresye shume te thjeshte: banoret autoktone nuk e kishin realizuar akoma ate shkalle zhvillimi qe te kishin prone fisnore (qe e realizuan ne nje fazen te paditur me ndihmen e pellazgeve duke bashkejetuar me ta per mijera vjet dhe duke e vazhduar deri ne shek. e XX-te). Ne realitet pellazget kane bere cfare u ka dashur qejfi ne gadishull ku gjurma me e madhe ka ndodhur ne gadishullin me jugor ku dhe e zbuan popullaten autoktone duke formuar fiset parahelene (keto fise njihen vetem ne kohen e Luftes se Trojes). Por i gjithe ky proces gjigand ne kohe eshte shtremberuar dhe fshehur prej shume e shumevitesh. Analiza e ideve fetare ne gadishull, pergjate kohes se ardhjes se pellazgeve deri ne momentin qe u shpik Dodona Pellazgjike, tregon se Kultet Pagane autoktone ilire nuk kane mundur te bashkejetojne me politeizmin pellazgjik dhe per kete aresye diferencohen ne planin produktiv duke argumentuare se nuk jane e njejta popullate, kur ne planin biologjik kane mundur te bashkejetojne pa mundur dot te unifikohen ne nje popullate te vetme. I takon Historise te zbuloje aresyet perse ndodh e para (bashkejetesa) dhe perse nuk ndodh e dyta (unifikimi).

Por nga ana tjeter dinamika e botes pellazge tregon se banoret autoktone e kane pasur te pamundur te levizin dhe ne kete menyre kane bashkejetuar per mijeravjet midis tyre. Kjo eshte aresyeja perse Dardanet e Troades nuk jane Dardanet e Ilirise dhe te gjithe mbreterit dhe mbretereshat e gadishullit (Teuta – Agroni – Genti etj, etj) nuk jane produkt i paster autokton, por i kesaj bashkejetese historike mijevjecare dhe eshte teper e veshtire, per te mos thene e pamundur, te diferencohen me metodikat ekzistuese. Fakti qe Gjuha Shqipe ka karakter monosilabik (nje rrokor), vecori qe nuk e ka asnje gjuhe tjeter europiane, te cilat kane ndikim pellazg, tregon mirefilli se kjo bashkejetese eshte i vetmi faktor historik i ekzistences se Botes Ilire, krejt ndryshe nga cdo popull tjeter europian (vetem per te realizuar kete diferencim mund te sherbeje mbeshtetja ne analizat gjuhesore).

Duke u rikthyer tek ideja e Kadarese per kete teme veme re se zhvendosja njerezore ne gadishullin Ilirik ndryshon kryekeput nga zhvendosja njerezore ne gadishullin Ballkanik. E para ka percaktuar Historine qe nuk dime, ndersa e dyta historine e manipuluar te asaj qe kujtojme se dime sakte, pasi fsheh dy probleme kardinale per Historjne e Europes: 1-autoktonine e te vetmes popullate te ketij gadishulli dhe 2- gjenezen e Helades se famshme. Ke merr per baze filozofi Kadare kur kerkon te vere ne dukje levizjen mekanike te popullatave ballkanike pergjate historise se tyre? Atehere a nuk kemi te drejte te kerkojme me teper, per interesat tona si Popull dhe si Komb, nga shkrimtaret aktuale? Pasi, ne fund te fundit, behet pyetje: perse sherben ky fakt, pamvaresisht si eshte e verteta? Cfare fsheh popullata autoktone e Gadishullit Ballkanik per te ardhmen e Europes? Cfare fsheh gjeneza e hershme e popullates pas helene dhe perse greket e sotem nuk jane rilindasit e heleneve te djeshem?

Pergjigjet e ketyre pyetjeve jane te lidhura pikerisht me fenomenin qe hipotekon Kadareja si te zgjidhur dhe te marre per baze si dukuri natyrore. Ky formalizem behet shkak qe e gjithe rruga analitike e Kadarese ne kete sprove te pershkruhet nga kjo fryme. Akoma me tej, duke ndjekur kete rruge Kadare shpesh here futet ne kanale te vjetra filozofike pa mundur dot te jape ndonje zgjidhje eventuale dhe, po shpesh here, devijon nga thelbi i problemit duke krijuar fshehje te problemeve historike (me sa kam kuptuar bota filozofike e Kadarese duhet te jete me probleme shumepermasore ne drejtim te cilesise).

Idete mbi fatin e shqiptareve fillon me nje deduksion 360 vjecar, atehere kur filozofi-sociolog italiani Xhambatista Viko (1668-1744) do te formulonte formen e zhvillimit te Shoqerise Njerezore (rrethore) prej nga u kalua ne ciklet e zhvillimit (Fjalori i Filozofise, Tirane 1974). Sipas Kadarese:

“Ne jeten e popujve qellon shpesh qe problemet e medha shfaqen ne trajte ciklike. Ky riciklim tregon se hallet e medha te mbetura pa zgjidhje, e trazojne ne stine te ndryshme, njelloj si termetet, ndergjegjen e ketyre popujve. Ato me se shumti quhen si faji i te tjereve, shpesh ne menyre perdelluese poetizohen si fat tragjik dhe vetem rrallehere konsiderohen si faj i vete popujve.

Historia ballkanase eshte e shenjuar nga nje viktimologji e tille. E jona vecanerisht” (f. 7).

Historia, filozofia dhe letersia shqipe pas 1945 kane dy probleme defektoze thelbesore: njera e huazuar nga ajo boterore prej shume shekujsh dhe, tjetra, e krijuar nga vetvetja, pas 1945. Dy gabimet ne mendimin filozofik helen jane transmetuar deri ne ditet tona dhe ato perbejne themelet e Shkences se Njerezimit, te cilen shqiptaret, duke mos e konstatuar akoma, po e perdorin duke u futur thelle e me thelle ne sferen inproduktive sociale (sfera inproduktive e zhvillimit shoqeror te nje populli shenon fundin e rendit social duke treguar qe vdekja e ka shoqeruar Njeriun here pas here dhe pas saj ka ndodhur rilindja: rendi i ri shoqeror; por per shqiptaret kjo nuk ka vlere pasi ata nuk i kane lare hesapet akoma me rendin e vjeter). Kjo e fundit perben esencen e zhvillimit te shoqerise shqiptare, te pakten sot per sot. Pikerisht kete proces po ndihmon Kadare me sprovat e veta filozofike.

Problemi shtrohet: a ka cikle zhvillimi Shoqeria Njerezore, cfare forme kane, sa jane te tilla, a ka lidhje shoqeria shqiptare me to, ne qofte se po si perputhen midis tyre? T’i konsiderosh te gjitha keto pyetje si te zgjidhura dhe t’i perbashkosh me zhvillimin e shoqerise shqiptare do te thote te tallesh me kete shoqeri; do te thote t’i eleminosh Historine e perjetuar. Ky ka qene nje problem filozofik me peshe perpara disa shekujsh dhe ai nuk eshte zgjidhur akoma ne menyre perfituese, dmth te sakte.

Le te shohim keto probleme prej fillimi dhe si perputhen me idene e Kadarese!

1- a ka cikle zhvillimi Shoqeria Njerezore?

Fakti qe ne Shoqerine Njerezore cfaqen qeliza shoqerore te ndryshme ne forme dhe permbajtje (feja, prona, familja, idete juridike) tregon se kjo shoqeri karakterizohet nga cikle zhvillimi, te cilat deri ne shekullin e XVII nuk jane konsideruar e rrjedhimisht nuk ka pase asnje mundesi analitike te tyre. Per here te pare u perfytyruan nga Xhambatista Viko, por informacioni per te eshte shume kontradiktor. Keshtu psh ne “Fjalor i Filozofise” me autor Didie Zhylia thuhet: Viko Xhambatista (Vico Giambattista), historian dhe filozof italian (Napoli 1668 – Id. 1744). Profesor retorike ne Universitetin e Napolit, jetoi gjithmone i varfer dhe i harruar. I frymezuar nga Platoni dhe Pitagora, ai zhvilloi nje analize kritike te shkrimeve te Gasendit dhe te Dekartit. Vepra Principes de la philosophie de l’historie (“Parime te filozofise se historise”, 1725) dallon tri epoka ne historine e cdo populli e cdo qyteterimi: epoken hyjnore, epoken heroike dhe epoken njerezore. Ai themeloi filozofine kritike ne Gjermani dhe Itali. Mishelé e perktheu ate ne frengjisht dhe e botoi Oeuvres choisies de Vico (“Veprat e zgjedhura te Vikos”, 1835).

Ndersa ne “Fjalor i Filozofise”, me autor Servet Pellumbi e Fiqret Spahiu, shkruhet: “Viko Xhambatista (Vico Giambattista, 1668-1744), filozof e sociolog italian, themelues i teorise se zhvillimit historik ne forme rrethi. / Xh. Vikoja parashtroi nje varg idesh per zhvillimin e historise njerezore, te cilat permbanin nje varg elementesh racionale per ate kohe. Keshtu p.sh., ai kundershtonte pikepamjet qe sundonin ne ate kohe per historine si nje shkence qe duhet te merret me nje pershkrim te thjeshte te mbreterive, te betejave, te heronjve etj., dhe nenvizonte se historine njerezore duhet ta marrim si nje proces qe zhvillohet ne baze te ligjeve , te shkaqeve te brendshme qe jane ne natyren njerezore. Sigurisht, ne kete ceshtje ai nuk ishte konseguent, sepse nisej nga mendimi se zoti i jep ligjet historise dhe pastaj nuk nderhyn me ne rrjedhen e saj. / Duke futur idene e zhvillimit historik te shoqerise njerezore, qe ne vetevete ishte mjaft pozitiv, Xh. Vikoja e kuptonte ate si nje proces qe kryhet ne formen e nje rrethi te mbyllur. Duke bere analogji midis jetes se nje populli dhe periudhave qe kalon njeriu gjate jetes (feminia, rinia dhe pjekuria), Xh. Vikoja thoshte se historia e cdo populli kalon neper tre faza: neper fazen “hyjnore” (feminia e njerezimit, ne te cilen njerezimi sapo ka dale nga gjendja primitive dhe shteti nuk ka filluar te ekzistoje), neper fazen “heroike” (rinia e njerezimit, me te cilat ai kuptonte republikat aristokrate te Greqise e te Romes, si dhe feudalizmin e hershem te Evropes Perendimore) dhe neper fazen “njerezore” (pjekuria e njerezimit, me te cilen ai kuptonte sundimin e demokracise, barazine civile e politike, lulezimin e shkencave etj). Mbas kesaj, sipas Vikos, vjen “pleqeria” e njerezimit, fillon degradimi. Kthimi ne gjendjen primitive, dhe cikli i zhvillimit fillon te perserite po ato gjera. / Keto parime te zhvillimit ciklik te historise njerezore Xh. Vikoja i shtriu edhe ne analizen e gjuhes, te artit, te se drejtes etj. Ne keto fusha ai dha disa ide me vlere, qe ndikuan pozitivisht ne zhvillimin e mendimit perparimtar sociologjik. Keshte p.sh. K. Marksi e ka vleresuar pozotivisht idene e Xh. Vikos mbi ndikimin qe ushtron lufta e grupeve shoqerore ne krijimin e normave juridike. K. Marksi thote se ne veprat e Xh. Vikos “ka mjaft shkendija gjenialiteti”. / Vepra kryesore e Xh. Vikos eshte “Parimet e shkences se re ne lidhje me natyren e perbashket te kombesive” (1725)”.

Por njeri nga keta autore, me vone, paraqiti nje pamje krejt tjeter per figuren e Xh. Vikos, sipas te cilit: “Viko, Xhambatista (Vico Giambattista 1668-1744), filozof italian, profesor i retorikes ne Universitetin e Napolit, themelues i filosofise se historise. Viko, si nje shkencetar kabineti, shkruajti nje varg veprash per jurisprudencen, letersine, filologjine, per historine dhe filozofine. Vepra kryesore e tij “Bazat e shkences se re mbi natyren e pergjithshme te kombeve) (1725) eshte e para veper sistematike, qe ne traditen intelektuale evropiane i kushtohet teresisht filozofise se historise. Ne doktrinen e tij Viko dallon boten natyrore dhe ate njerezore; e para, eshte produkt i Zotit dhe mund te njihet nepermjet zbulimit hyjnor, e dyta, bota e njeriut eshte veper e vete njeriut, prandaj dhe mund te njihet nga vete njeriu pa nderhyrje nga jashte. Madje formuloi dhe parimin: e njohshme konsiderohet vetem ajo qe eshte bere nga njohesi. Kurse parim udheheqes i “shkences se re”, sipas Vikose, eshte ideja e ligjesise se zhvillimit te shoqerise e cila, pavaresisht nga larmia e pafund, perben nje proces unik. Ekziston nje “histori ideale” te cilen e kalojne ne menyra e kohe te ndryshme te gjithe popujt. / Si kunderpergjigje ndaj pikepamjeve teologjike, Viko vihet ne kerkim te nje kriteri objektiv, te nje logjike te brendeshme te historise dhe te zhvillimit shoqeror, te cilen e identifikonte me nje lloj “providence”, me nje force levizese te aresyeshme, por gjithsesi te ndryshme nga vullneti hyjnor. Ai, jo pa qellim, nenvizonte idene se jane njerezit qe e bejne historine sipas ligjesh te aresyeshme qe ndonjehere mund te jene edhe kunder qellimeve te pjesshme e personale qe ata ndjekin. Ne kete rrafsh, Viko tehun e kritikes e drejton si mbi rastesine, ashtu dhe mbi koncepte fataliste dhe mbron tezen sipas se ciles epokat e ndryshme te historise se njerezimit kane qene historikisht te kushtezuara dhe te domosdoshme. Edhe barbaria, thoshte ai, ka qene ne kohen e vet nje “force krijuese”. / Nisur nga nje kriter i tille ai e konkretizon idene e zhvillimit historik duke theksuar se popujt ne kohe te ndryshme kalojne ne menyre ciklike neper tri epoka: 1) Epoken e zotave, qe perkon me feminine e njerezimit kur njerezit ishin teresisht nen pushtetin e perfytyrimeve fetare. 2) Epoken e heronjve ose te rinise se njerezimit kur sundonin aristokratet qe e quanin veten qenie me telarta ne krahasim me plebenjte. 3) Epoka e njerezve ose te pjekurise se njerezimit, kur te gjithe njerezit quhen te barabarte nga natyra dhe shteti, republikan apo monarkik qofte, mbeshtetet mbi masat popullore. / Ne metoden e vet te studimit te historise, Viko i jepte rendesi te vecante mitologjise, perdorimit te gjuhes se miteve dhe legjendave te cilat i quante pa ngurim me permbajtje tokesore dhe historike, pasqyrim poetik te historise se popujve te lashte. Nderkohe ai shtonte se cdo epoke i korespondon nje gjuhe dhe nje e drejte e vecante. Shteti dhe e drejta per te jane kalimtare dhe kane lindur ne nje stad te caktuar mbi baze te marreveshjes. Vecse duke mbrojtur idene e zhvillimit historik dhe duke e ballafaquar me kontradiktat dhe konfliktet e reja te shoqerise se kohes se tij, Viko nuk mundi t’i shpetonte perfundimit pesimist sipas te cilit atdheu i tij Italia dhe gjithe popujt e Evropes, po e perfundonin periudhen e pjekurise dhe se do te hynin ne epoken e renies se pashmangshme” (Servet Pellumbi, Fjalori filozofik, Tirane 2011).

Por nga Enciklopedia e pergjithshme e Oksfordit (Oxford paperback encyclopedia) marrim vesh se vepra e Xhambatista Vikos paska ndikuar mbi Marksin dhe Umberto Eco-n

Keto jane pikepamjet e para te ketij problemi te para 300-350 vjeteve dhe ato pak kane ndryshuar ne vazhdimin disa shekullor duke mos marre per baze ne asnje rast ndryshimin e njeriut prej njeriut, qe perfshihet brenda ligjesise se zhvillimit te Shoqerise Njerezore. Por dikush e ka bere nje ndryshim te vogel, duke i dhene nje tjeter suport ketij problemi, dhe mbi kete baze eshte bere analiza nga ana e filozofeve shqiptare. Ne qofte se Xhambatista Viko percaktoi unitetin e zhvillimit social, si nje dukuri ideale qe popujt e ndryshem e kalojne ne menyra dhe kohe te ndryshme, por qe nga kjo hipoteze nuk eshte nxjerre asnje perfundim konkret, ky dikush beri nje mbipercaktim duke theksuar se ky cikel zhvillimi nuk eshte thjeshte nje rreth, por nje spirale me histori te vertete nga forma me e ulet deri ne ate me te larte te Materies (E.Engels, “Dialektike e Natyres”, f. 23, 28, 36-37; “Anti-Dyringu”, f. 22, 269). Kete gje shfrytezoi bolshevizmi ne Rusine e shek. te XX duke e lidhur ciklin e zhvillimit me procesin e njohjes dhe teorine marksiste, prej nga rezultoi revolucioni i Tetorit si nje justifikim per ndryshimet e ndodhura politike ne Rusine e Luftes se Pare Boterore (V.I.Lenin, “Materializmi dhe empiriokriticizmi”, f. 113).

Por po te bejme nje perbashkim te asaj qe flitet per figuren e Xhambatista Vikos dhe jetes politike nderkombetare te sotme veme re se teoria e Vikos shume pak perputhet me realitetin, per te mos thene qe nuk lidhet fare. Cfare fshihet ketu dhe perse Kadare kerkon te ricikloje idete e shek te XVII-XVIII ne shoqerine shqiptare? Une pretendoj qe gjitheshka qe thuhet dhe shkruhet sot nga shkrimtaret shqiptare, ne funksion te popullit te tyre, behet vetem per nje qellim: te justifikohet prapambetja shoqerore e tij, pa i shkuar ndermend se ky justifikim behet pengesa me kryesore per te ecur perpara. Ne qofte se shkrimtaret shqiptare duan ta justifikojne kete prapambetje ne syte e botes, shkrimtaret e botes duan te justifikojne kete prapambetje per te mbuluar paaftesine e shkences shoqerore per te zgjidhur kete problem me metodikat aktuale. Keshtu qe i bie se te gjithe shkrimtaret e botes punojne vetem per nje qellim: te mbulojne formalizmin e ekzistences se tyre. Atehere mbetet per te percaktuar prezencen e cikleve te zhvillimit te Shoqerise Njerezore nga pikepamja hapsinore, por me perpara duhet percaktuar detyra e Races Njerezore ne Toke. Ne pranojme ciklet ne zhvillimin e shoqerise, por nuk ka asnje rast te vetem qe keto cikle te jene prezente ne nje popullate te vetme dhe te izoluar nga pjesa tjeter e Njerezimit per sa kohe qe ne e njohim kete te fundit. Atehere mbetet te percaktojme ekuacionet hipotekore te zhvillimit te Shoqerise Njerezore, por dhe perputhjen qe cdo popull ka me keto ekuacione. E gjithe kjo pune do te tregoje qe Shoqeria Njerezore nuk ka asnje cikel (ose ai ka vetem nje cikel: lindje-zhvillim-vdekje), por keto te fundit jane prezente nder popuj te ndryshem qe ne zhvillimin e tyre kane nje vecori: jane te tjetersuar historikisht duke ndryshuar kohen dhe hapsiren e ekzistences (ky eshte thelbi praktik i Historise se Njerezimit dhe kjo e kerkon nje metodike te re per t’u zberthyer, dmth kerkon nje aparat filozofik dhe matematik krejt te ndryshem nga ato qe ka parapare deri me sot Njerezimi). Eshte kjo aresyeja perse ciklet e zhvillimit te Shoqerise Njerezore bien ne sy dukshem ne menyre te diferencuar. Por e gjitha kjo con ne perfundimin se ky tjetersim vjen si rezultat i kohelindjes se ndryshme te raceve dhe popujve brenda nje race duke perbere esencen e Historise se Njerezimit.

Por duke ditur qe Natyra nuk perserit vetveten (pasi keto cikle zhvillimi jane prezente ne fazen fizike te formimi te elementeve kimike nen emertimin perioda tek Ligji Periodik i D. I. Mendelejevit (1834-1907) : H – He, Li – Ne, Na – Ar, etj dhe plot shtate te tilla, por qe e fundit ndodhet ne pozicion te pambyllur) rezulton qe keto cikle te jene te shumte ne forme, por permbajtja eshte vetem nje. Per te thjeshtuar kete problem eshte rene dakort qe keto cikle te emertohen si rende shoqerore (te pakten kete e gjej tek utopistet franceze, ekonomistet angleze, tek filozofet gjermane te shek. XVIII-XIX), por tek asnjeri nuk ekziston percaktimi permasor i ketyre rendeve. Kjo dukuri bie ne sy kur analizohet filozofia marksiste, se ciles i mungon gjysma e permases filozofike te analizes: menyra se si lindin dhe formohen idete e ndryshme fetare, juridike, politike, letrare, artistike, shkencore, etj, etj (ne kete rast kam parasysh librin e Milivoj Solar: “Hyrje ne shkencen per letersine”, pershtatur nga Floresha Dado, bot. III, Tirane 2004, f. 216-220). Ne menyre te sakte kjo gjendet tek letra e Engelsit drejtuar Meringut (14 korrik 1893 – “Letra te zgjedhura” – Marks, Engels). Kjo mangesi nuk eshte per t’u anashkaluar kur vjen puna per te nxjerre ne pah rrugeformimin e rendeve shoqerore. Shqiptaret kane mesuar nga shkolla bolshevike qe baza e percaktimit te ketyre rendeve behet mbi bazen e pronesise (por asnje shqiptar nuk e di sakte menyren se si ka lindur prona dhe dinamiken e saj, pasi postulimi i bere nga Engelsi tek “Origjina e familjes e prones private…” eshte abuziv). Te pakten pjesa me e rendesishme e Historise se Njerezimit nga pikepamja kohore (lindja dhe zhvillimi) as qe ka lidhje me pronen e cfaredo forme qofte. Per te qene te sakte cdo rend shoqeror, duke perfshire edhe rendin shteteror, ne themel te vet nuk kane pronen, por idete fetare – institucionet e te cilave kane percaktuar llojin e pronesise ne te gjitha planet qe i njeh Njeriu. Teoria marksiste, duke mos percaktuar menyren se si lindin idete fetare, ka kapercyer pjesen me te rendesishme te rendit shoqeror i cfaredo forme qofte dhe, rrjedhimisht, permbajtja e cikleve nuk ka qene e plote dhe e sakte. Vetem duke ndjekur dinamiken e ideve fetare studiuesi eshte i afte te percaktoje sakte permbajtjen e cikleve shoqerore ne Historine e Njerezimit.

Ne kete menyre vime ne pyetjen tjeter: 2- cfare forme kane keto cikle? Fakti qe format e ideve njerezore nuk jane te njejta pergjate rendeve shoqerore, perjashtohet mundesia qe kemi te bejme me formen rrethore te zhvillimit te tyre sipas idese se Xhambatista Vikos. Per te kuptuar format e cikleve te zhvillimit te Shoqerise Njerezore me perpara eshte e nevojshme te analizohet dinamika e marredhenieve universale midis strukturave shoqerore. Parimi i dyshkakesise se levizjes behet shkak i dyshimeve mbi rolin e ketyre marredhenieve sipas kendeveshtrimit te deritanishem. Ne qofte se analiza e marredhenieve te brendeshme ne nje shoqeri te con ne perfundimin se forma e ciklit te zhvillimit eshte rrethore, rritja e ketyre marredhenieve edhe me marredheniet me jashteshoqerine con ne ndryshimin e kesaj forme nga rrethore ne spirale vetem se jo e barasvlefshme per te dy relataret. Por cfare ka ndodhur? Ky problem eshte keqtrajtuar ne menyre abuzive perpara 1991 deri ne ate mase sa te njejtet autore te fjaloreve filozofike ketu ne Shqiperi e hoqen pas ketij viti. Vini re se cfare ka ndodhur me kete teme ne ate kohe: “Zhvillimi behet ne nje menyre te tille qe ne procesin e ndryshimit te nje fenomeni ndodh kthimi “gjoja te e vjetra” (V.I.Lenin), d.m.th. perseriten ne shkallen me te larte disa tipare te shkalleve me te ulta. Kjo vecori e zhvillimit mund te paraqitet ne menyre figurative si nje spirale qe ngjitet vertikalisht, dhe per cdo perdredhje e spirales duket sikur perserit paraardhesen, por ne nje shkalle te re e me te larte. Ne teresi spiralja tregon karakterin progresiv te zhvillimit” (Servet Pellumbi, Fiqret Spahiu, Fjalor i Filozofise, Tirane 1974, f. 303). Ne fakt kjo pikepamje mbi spiralen e zhvillimit ka sherbyer per te fshehur mosperputhjen e rendit te pretenduar me shkallen e zhvillimit social qe bartnin popujt e familjes socialiste pergjate shek. te XX-te sipas teorise marksiste. Por ajo ka fshehur dhe aresyen perse jane formuar keto pamje zhvillimi sipas kesaj forme. Ne kete pike rendesi merr bota e huazimeve nga njeri popull tek tjetri, qe per rastin shqiptar paraqitet me rendesi te posacme. Pikerisht keto huazime formojne ate spirale zhvillimi qe filozofet bolshevike i dhane rendesi te madhe, por pa e thene kurre se ku fillonte dhe ku mbaronte kjo bote huazimi, cila ishte permasa e saj ne funksion te kohes dhe hapsires. Pa dyshim viktime e ketij manipulimi jane te gjithe filozofet shqiptare te periudhes 1945-1991. Ne qofte se do te eleminonim boten e relacioneve midis fiseve te kahershme, popujve te mevonshem dhe racave te sotme forma spirale e zhvillimit ndernjerezor nuk do te kishte ekzistuar dhe cikli do te ishte vetem Nji. Bota e huazimeve ne Shoqerine Njerezore permban nje aparat gjigand matematik ne funksion te relativitetit kohor, permasen e se ciles nuk e ka marre parasysh asnje forme e shkences, por qe bie ne sy pengueshem ne shkencat shoqerore.

Por fakti mbetet fakt: ciklet e zhvillimit ne forme spirale jane aktuale, por mbetet per te percaktuar se kush jane faktoret shoqerore qe i kane detyruar te konfigurohen ne Historine e Njerezimit. Atehere shtrohet pyetja: 3- sa jane te tilla? Pergjigjja e sakte e kesaj pyetje eshte e lidhur me saktesine e analizes se rendit te pare shoqeror dhe ne kete pike fillon dhe mbaron gabimi i shkencave shoqerore ne nivel boteror (kjo eshte pika ku studiuesit shqiptare mund te justifikohen per manipulimin e perdorur per 70 vjet, pasi ky problem nuk eshte thjeshte shqiptar). Defekti fillon me materializmin e shek. XIX-te, pasi ishte ky materializem qe postuloi rolin e punes si faktorin krijues te njeriut (F.Engels, “Dialektika e Natyres”, f. 191-208). Problemi ka mbetur deri ketu dhe eshte e pamundur te ecet me perpara po nuk krahasuam doreshkrimet e Engelsit me ribotimet e mevonshme bolshevike, pasi pranohet shnderrimi i majmunit ne njeri ne saje te punes. Se kujt i ka pelqyer ky formulim nuk di te them (tek Darwini kjo nuk ekziston ne kete forme), por pamundesia e diferencimeve cilesore midis racave e nxjerr jashte loje kete bashkesi postulatesh, pasi merr ne konsiderate monogjenezen dhe nuk shpjegon dot diferencimet sociale brenda nje race dhe midis racave, qe gjithsesi duhen konsideruar te karakterit sasior ne pamundesi per te qene me ndryshueshmeri cilesore sido qe te vine punet ne Globin tone. Shkencat sociale mund te pranojne punen si faktor vendimtar ne lindjen e prodhimit social, por kjo eshte e paargumentueshme ne planin faktik. Deri ne momentin qe njeriu punon per te jetuar ai nuk ka asnje ndryshim me boten e kafsheve dhe insekteve, por qe ne momentin qe Njeriu shpik besimin fetar ai shkeputet nga bota paraardhese e vet (kjo bote ekziston paralel ne kohe ne boten e kafsheve, por kohe-hapsira e vet eshte e paracaktuar me kohe qe ne momentin qe linden qeniet e gjalla ne Toke; dmth diferenca kohore midis majmunit dhe njeriut eshte disa dhjetra-qindra milionavjecare. Kjo eshte e lehte per t’u zbuluar, mjafton te zbulohen veprime biologjike tek njeriu qe nuk ndodhen tek kafshet dhe kemi zbuluar faktin qe boshti i njeriut me boshtin biologjik te majmunit takohen qe ne fazen shumeqelizore te riprodhimit biologjik, atehere kur qelizat shumoheshin me vetveten.

Analiza e ideve fetare mund te behet ne dy menyra. Ose ta konsiderosh dogem, por ne kete rast duhet te kesh perfunduar dy universitete: teologjine dhe filozofine; ose ta konsiderosh produkt historik, por ne kete rast duhet te kesh mbaruar perseri dy universitete: filozofine dhe historine. Gjetja e pozicionit te teologjise kundrejt filozofise dhe historise tregon se analiza e ideve fetare deri me sot eshte krejtesisht formale dhe pa asnje perfundim konkret, qofte dhe vetem si propogande nga te gjithe krahet.

Por roli historik i Fese eshte teper i rendesishem ne zbulimin e fazave te zhvillimit te Shoqerise Njerezore. Nuk ka asnje menyre tjeter per te zbuluar menyren se si fillon cikli jetesor i botes njerezore ne planin historik per faktin me te thjeshte fare: vetem Feja eshte ajo qe lidh dy rende sociale (ne kete rast dy cikle) nga pikepamja e progresit. Kete vecori nuk e ka asnje produkt tjeter njerezor sa do thelle qe te futemi ne brendesi te zhvillimit, duke perfshire edhe punen. Kjo eshte aresyeja perse puna nuk mund te merret si faktor vendimtar i diferencimit te Njeriut nga bota e kafsheve; te pakten insekti me emerin Blete na e heq kete barre nga pikepamja e postulimit absolut. Nuk ka asnje rast ne historine e Natyres qe nje produkt te lind ne nje faze te caktuar te zhvillimit dhe t’i sherbeje fazes pasardhese pervec Fese dhe kjo e ben ate te domosdoshme per te diferencuar Boten Njerezore nga paralelet e veta biologjike nga pikepamja cilesore. Nga ky kendveshtrim vetem Feja behet e afte te zbertheje elementin me te pare historik ne boten e njeriut: ciklin e zhvillimit shoqeror. Por kjo do te thote se vetem mbi bazen e ideve fetare behet e mundeshme percaktimi sasior i cikleve te zhvillimit te shoqerise. E me qene se kemi deri me sot vetem tre forma te ideve fetare ne historine e Njerezimit (kultet pagane-politeizmin-monoteizmin) kuptohet qe duhet te kemi dhe vetem tre cikle zhvillimi ne funksion te ketyre formave fetare. Por si lidhen keto forma midis tyre, dmth si i percaktojne rrugezhvillimet e cikleve perkatese dhe cfare anomalish kane? Pergjigja e kesaj pyetje kerkon pikesepari gjetjen e menyres se si lindin idete fetare ne Historine e Njeresimit dhe pa bere kete pune eshte e pamundur percaktimet postulative mbi rolin e fese dhe institucioneve te tyre. Te pakten ne kete drejtim shkolla shqiptare e filozofise pergjate epokes enveriste eshte krejtesisht jashte binareve. Por kjo nuk e ka penguar produktin intelektual te kesaj shkolle te vjell vrer kunder ideve fetare edhe pse eshte produkti me i pare dhe i dukshem i Races Njerezore ne Toke (per te qene te sakte vetem idete fetare mund te lidhin shqiptaret me epirotet-iliret dhe paraardhesit e tyre te afert e teper te larget duke realizuar dhe ndarjen nga pellazget), edhe pse vete ky produkt nuk e ka kaluar cakun e dogmes propogandistike duke genjyer veten dhe shqiptaret.

Kjo e fundit e ka nje aresye praktike pse ka ndodhur dhe ndodh akoma. Ne kete rast problemi duhet shtruar: 4- a ka lidhje shoqeria shqiptare me to? Ne te vertete kjo pyetje nuk eshte e sakte ne kete forme; mё me vlere pyetja duhet te ishte: a ka lidhje cikli i zhvillimit te races se bardhe me popullaten shqiptare? E meqenese shkolla shqiptare as qe ja ka haberin qofte historise se Kombit Shqiptar, qofte cikleve te zhvillimit te Shoqerise Njerezore, qofte permbajtjes filozofike te ideve fetare, nenteksti i dyte i pyetjes shkon dem keshtu qe mbetet t’i pergjigjemi shkurt formes se pare te pyetjes.

Pergjigjja eshte e shkurter dhe lidhet me fazat me te para te lindjes se Races se Bardhe ne kontinent. E gjithe veprimtaria biologjike e njeriut jo vetem ne etapen me te pare, por shume-shume me vone, per paraardhesit e larget te shqiptareve disa milionavjecare, ne marredheniet me natyren nuk perbejne ndonje hop cilesor ne raport me qeniet e tjera biologjike persa kohe keto marredhenie sherbenin vetem per riprodhimin e vetvetes. Keshtu qe cikli i pare shoqeror fillon ne menyre teorike dhe abuzive, dmth i pa argumentuar praktikisht, dhe fillon mbarimin me lindjen e ideve fetare, qe ne kete rast jane kultet pagane. Keto kulte njihen sot vetem tek basket dhe shqiptaret, e rrjedhimisht kemi te bejme me dy fillesat njerezore ne kontinent, cka do te thote se bartesit e tyre fshehin nje vecori te lidhur me keto kulte. Gjetja e kesaj vecorie perben thelbin e shkences se historise dhe elementin me te pare te llogaritjeve matematikore ne zhvillimin e Shoqerise Njerezore. Por me perpara duhet vene ne dukje qe cikli i pare i zhvillimit te Shoqerise Njerezore duhet konsideruar nje cikel me permasa biologjike, qe vetem me idete fetare konsiderohet qenie shoqerore duke u shkeputur nga paraardhja e vet biologjike. Perpara kesaj pike Njeriu dhe Majmuni jane krejt te barabarte ne planin ekzistencial. Vetem idete fetare jane ato qe lidhin ciklin e pare me ciklin e dyte te zhvillimit te Shoqerise Njerezore dhe ne kete pike fillon roli gjigand i institucioneve fetare ne Historine e Njerezimit, por qe ka mbetur e panjohur per Njerezimin, ose paraqitet si e tille (e gjithe kjo panorame eshte anashkaluar per aresye politike dhe ky eshte momenti qe politika grabit punen e tjetrit dhe e paraqet si produktin e vet).

Pikerisht kjo e fundit nuk ka lidhje te drejteperdrejte me paraardhesit shume te larget te shqiptareve, por me futjen e tyre (te ilireve) ne histori ky proces behet aktual dhe i perhershem. Ky eshte momenti qe lidh iliret me Europen, pasi perpara cfaqjes se historise paraardhesit e ilireve duhen konsideruar te vetem ne kontinent.

Per te kuptuar kete lidhje duhet pare: 5 – si perputhet cikli i zhvillimit te races se bardhe me popullaten shqiptare. Ne kete pike fillon dhe mbaron gabimi i historiografise shqiptare te te gjithe koherave te ekzistences se tyre, por dhe pamundesia per te lidhur dinamiken e shoqerise shqiptare me dinamiken e popujve te tjere te kontinentit me metodikat ekzistuese. Ai parameter qe arrin te lidhe dhe te shpjegoje ciklin e zhvillimit te Races se Bardhe ne agimet me te para te saj, eshte po ai qe shpjegon dinamiken e shoqerise shqiptare dhe te paraardhesve me te larget te saj ne planin evolutiv biologjik e me tej. Ky parameter, i njohur ne shkencat natyrore shume mire, nuk eshte perdorur si argument shkencor ne asnje lende te shkencave shoqerore duke na argumentuar formalizmin e nivelit te tyre; shpejtesia e zhvillimit shoqeror perben parametrin me kryesor te cikleve te zhvillimit shoqeror, por dhe piken ku permbyset historiografia e sotme boterore. Ky parameter perben esencen e te gjithe asaj qe konsiderohet si Shkence e Njerezimit, pasi eshte i vetmi qe lidh tre elementet fillestar te ekzistences se Natyres ne te gjithe nivelet e pafundem te saj.

Nga e gjithe kjo analize rezulton qe popujt i kane ciklet e zhvillimit me jetegjatesi te ndryshme dhe, nga pikepamja kohore, ato nuk jane asnjehere te barabarte. Pikerisht kjo mosbarazi te con ne perfundimin qe popujt brenda nje race dhe vete racat kane lindur ne kohera dhe vende te ndryshme e rrjedhimisht pasojat e cikleve te zhvillimit jane te ndryshme.

Duke u rikthyer tek ideje e Kadarese, shtroj pyetjen: perse i eshte dashur Kadarese venia ne pah e ketij cikli, kur ai si shkrimtar nuk zoteron asnje informacion mbi permbajtjen e tij? Cfare ka dashur te justifikoje ne funksion te shqiptareve? Kjo ka vetem nje pergjigje: Kadareja ka kerkuar te justifikoje prapambetjen sociale te shqiptareve ne raport me popujt e tjere ballkanike pa i shkuar ndermend se prapambetja e ketyre te tjereve eshte pasoja e vetme e relacioneve te kahershme te tyre me banoret autoktone te gadishullit. Kjo do te thote se terma te tille si halle, faj, fat, viktime ne funksion te shqiptareve nuk kane asnje vlere dhe asnje perqasje te mundeshme. Adresimi i tyre eshte krejtesisht i pa bazuar ne ciklet e zhvillimit social dhe Kadare ka kerkuar te justifikoje politikat aktuale dhe te ardheshme ne funksion te shqiptareve. Por e keqja me e madhe qendron ne fshehjen e keqarsimimit te shqiptareve te te gjithe niveleve dhe moshave, ne fshehjen e nje formimi botekuptimor krejtesisht jashte binareve te zhvillimit te Shoqerise Njerezore deri ne ate mase sa duhet deklaruar qe shkolla shqiptare pas 1945 nuk ka asnje bosht filozofik dhe asnje detyre historike qe t’i sherbeje shqiptareve per progres. E thena me fjale te tjera ne Shqiperi, pas 1945, eshte formuar nje klase intelektuale qe nuk ka asnje lidhje me dinamiken dhe progresin e Shoqerise Shqiptare. Per te fshehur kete mosperputhje, dhe mungesen e qellimit historik, intelektuali shqiptar ka arritur vetem ne nivelin e mohimit te te vertetave historike dhe te vetvetes. Dhe, me sa kam kuptuar, Kadare perben majen e kesaj inteligjence dhe te kesaj veprimtarie.

Me sa duket kjo e fundit perben te gjithe strumbullarin e ideve letrare te aplikuara ne Shqiperi pergjate peridhes pas 1945, por, me sa perceptoj, edhe te propogandes nderkombetare mbi Shqiperine ku termi paaftesi perben te vetmin argument te ekzistences se tyre. Vini re se si shkrimtari mundohet t’i perafrohet politikes se sotme dhe te fshehe kete paaftesi nderkombetare, e cila i ka sherbyer si argument per te ndryshuar historine e Popullit Shqiptar sipas propogandes enveriste te atehershme dhe te sotme:

“Midis coroditjes se plote qe u krijua ne gadishull, midis trumbetave te luftes dhe fyejve te paqes, midis kercenimeve e joshjeve, shkurt midis kaosit proverbial ballkanik, u gjet dhe populli shqiptar. Nuk ishte as me i miri dhe as me i keq se te tjeret, ndaj ishte e natyrshme qe te bente te njejtat gabime e te kishte te njejtin fat si te tjeret. Njeri pas tjetrit keta popuj u rrezuan. Ata i nenshtroi jo vetem jatagani turk, sic pretendojne ballkanasit dhe as shpirtesia osmane sic pretendojne otomanet, por te dyja bashke. Nderkaq pak perpara se te binte perdja e aktit te fundit te njeres prej dramave, asaj shqiptare, prijesi i ketij populli, Gjergj Kastrioti, bashke me rebelimin e tij te bujshem kundra shtetit osman, shpalli nje ide te re e nje ideal te ri: ndarjen me Lindjen, aleance me Perendimin” (f. 9-10).

I gjithe ky parafrazim fsheh kaq shume probleme te gjenezes dhe karakterit te shqiptareve te sotem, sa fare mire une pretendoj se ai eshte formuluar per te devijuar historine e perjetuar nga ana e shqiptareve, te pakten ne keto 500 vitet e fundit. Por ky parafrazim fsheh dhe paditurine ekstreme te shkrimtareve dhe historianeve shqiptare te formuara ne shkollat e epokes komuniste, qe vazhdojne edhe sot te manifestojne kete pozicion duke ja transmetuar brezave te ardhshem. Duke e ndare ne elementet perberes mund te arrijme ne keto perfundime krejt te ndryshme nga ato te shkrimtarit, per edhe jo per faj direkt te tyre.

Se pari, populli shqiptar nuk eshte gjendur asnjehere i coroditur, duke perfshire edhe paraardhesit e tij te afert e te larget (arberit, epirotet, iliret, parailiret) per gjene me te thjeshte fare, por qe nuk eshte marre parasysh asnjehere nga kjo kategori studiuesish: Ka jetuar gjithmone me mire se sa i takonte sipas zhvillimit te boshtit autokton biologjik, e gjithe kjo te pakten prej 2500 vjetesh (kam pasur rast te studioj per shume vite vendbanimet e hershme historike te identifikuara ne trojet ku sot banojne shqiptaret: Pojan, Butrint, Bylis, Orikum, Koman, Durres ku gjenden vilat e te huajve prane guvave te banoreve autoktone, fenomen i riperseritur nder arbereshet e larguar drejt Italise pas vdekjes se Heroit Kombetar). Eshte e natyrshme qe nje gje e tille nuk u pelqen politikaneve dhe ne kete pike i u jane imponuar studiuesve te kategorive te ndryshme per te arrire ne perfundime krejtesisht te genjeshterta. Te pakten perfundimin qe linja sociale: shqiptar-arber-epirot-ilir-parailir, ne parim, nuk e njohin jeten e shpellave, kur njohin kultet pagane ne fazen tokesore e kozmike, nuk e kane marre parasysh ne asnje rast duke e parakaluar si inekzistent. Eshte, ndoshta, pika me kryesore konkluzive qe con ne menyren se si argumentohet pa gabime gjeneza historike e shqiptareve te sotem. Po te flasim pa doreza, coroditja sociale eshte e pranishme ne brendesi te popullit shqiptar vetem per nje kategori njerezish te lidhur me politikat e diktatorit, dmth pas 1945-ses dhe per shkaqe teorike shume empirike, por te mos thene te panjohura (ne kete rast e panjohura fshihet pas pasojes te thelbit shkakesore, te cilen shqiptaret nuk e dine ne asnje permase). Kjo pikepamje ka brenda tentativen per te fshehur kete thelb, qe pas 1991 doli kaq hapur dhe kaq gjithperfshires sa krijoi pamjen e coroditjes sociale tek shqiptaret. Sot shqiptaret jane te ndare me dysh jo per shkak te perkatesive politike, apo fetare, sic u pelqen ta paraqesin, por per shkak te krimit komunist ku njera pale mundohet te fshehe krimin e baballareve te vet me lloj e lloj formash e mjetesh, ndersa pala tjeter per ta zbuluar duke pasur ne favor instiktin e mbijeteses dhe, duke e ndjere se qendron shume-shume me lart se pjesa tjeter, mundohet ta manifestoje kete zbulim brenda kuadrit ligjor te Historise se zhvillimit te Kombit Shqiptar ne perputhje me ate qe ka perjetuar Europiani nder dy mijevjecaret e fundit.

Se dyti, Kadare e shtron ceshtjen midis shqiptareve dhe popullates tjeter ballkanike sikur nuk ekziston diferencimi ne zhvillimin social te tyre dhe keta popuj jane te barabarte ne cdo drejtim natyror, por diferencimi eshte realizuar nga politikat shekullore. Ne kete rast nuk duhet shtruar problemi ne eshte i mire apo i keq populli shqiptar ne raport me komshinjte, por cfare ndryshimi ka me ta dhe si ndikon mbi keta, apo huazon nga ata. Cuditerisht edhe ne kete pike ekziston nje perqasje teorike qe e zgjidh problemin ne disfavor te shkrimtarit, e cili percakton ligjesine e procesit ne fjale nga pikepamja e permases dhe mundesise. Ne te vertete ky eshte nje defekt i te ashtequajtures shkence e historise, pasi ne asnje rast ajo nuk ka marre parasysh pasojen e relacioneve midis fiseve, grupfiseve, popujve brenda nje race dhe midis popujve e kombeve te racave te ndryshme. Percaktimi i permasave ne ndikimin reciprok qe rrjedhin nga bota e relacioneve universale perben thelbin e shkences se Historise, por kjo gje deri me sot nuk eshte zbardhur akoma. E keqja e kesaj pune ne Europe ka ndikuar kryesisht mbi shqiptaret e sotem te cilet akoma nuk e kane marre vesh qe ndodhen ne pozicionin e sotem vetem ne saje te relacioneve historike qe relatoret jashteshqiptare i kane imponuar, te pakten ne keto 500 vitet e fundit (pasi ndikimi historik mbi popullaten iliro-epirote-arberore-shqiptare i kap te gjithe shifrat kohore qe permban koha nga shpikja e shkrimit ne bote). Ne kete rast aresyetimi mbeshtetet mbi llojet e historise qe marrim ne konsiderate. Te pakten une e ndaj historine ne tre kategori analitike: histori politike (kete njeh sot Njerezimi), histori teorike (kete presupozon sot shkenca) dhe histori reale (qe nuk di kerkush ta zbertheje dhe te nxjerre perfundime). Historia reale e Njerezimit eshte e perbere nga shumatorja e historise teorike (kjo e fundit presupozon zhvillimin teorik te Njerezimit jashte relacioneve midis cilesoreve sociale qe formohen nga diferenca e shpejtesive te zhvillimit) me historine politike. Ose e thene me fjale te tjera Historia Reale e Njerezimit perbehet nga shumatorja e njohjes empirike me presupozimin shkencor nga e cila Njerezimi nuk ka mesuar pothuajse asgje sakte. Keshtu qe kur vjen puna per te percaktuar raportet e popujve ne nje hapesire gjeografike te dhene eshte e pamundur te percaktohen permasat e te qenurit i mire apo i keq jashte moralit politik dhe ketu fillon gabimi, te cilin Kadare e perforcon me dashje per te mbuluar defektin hipotetik te shqiptareve te sotem.

Se treti, populli shqiptar nuk eshte nenshtruar asnjehere sipas kuptimit qe ka kjo fjale per popujt e tjere ballkanike dhe ketu qendron thelbi i ndryshimit. Shqiptaret dhe paraardhesit e tyre te larget dhe te afert kane bashkejetuar ne te gjitha rastet me relatoret e jashtem duke filluar nga pellazget dhe duke mbaruar me otomanet pa i kundershtuar ata ne asnje rast per aresyen me te thjeshte: nuk kane qene asnjehere te barabarte me ta. E keqja e ketij perfytyrimi te Kadarese vjen si rezultat i shkolles bolshevike ku ai ka perfunduar studimet pasuniversitare, sipas se ciles konfliktet sociale kane ne themel te tyre te kundertat shoqerore qe bashkejetojne brenda nje sistemi te vetem (mund te permend artikujt ne permbledhjet e veprave te Marks-Engels-Lenin-Stalin per klasat dhe luften e klasave, vell. II: V.I.Lenin: “Tezat per detyrat themelore te Kongresit II te Internacionales Komuniste (f. 356-362), J.V.Stalin: “Lufta e klasave” (f. 377-380). Ka ardhur koha te ndryshohet ky perfytyrim botekuptimor i komunisteve te shek. te XX-te jo vetem si nje shtremberim flagrant i bazave filozofike te materializmit, por dhe si nje manipulim i eksperimenteve ne fushen e fizikes (polet e njejte manjetike konfliktohen, ndersa polet e kundert harmonizohen). Ne Shoqerine Njerezore, ne te gjitha fazat e zhvillimit te shtetit, nuk ka ndodhur asnjehere qe klasat shoqerore te kunderta te jene kontraktuar midis tyre; edhe luftrat midis shteteve ne asnje rast nuk kane ekzistuar midis shteteve te diferencuara, por ato jane aplikuar vetem midis shteteve me shkalle te njejte zhvillimi (luftrat imperialiste te shek. te XX-te). Ne qofte se kjo teze eshte tipike marksiste, atehere teoria e tyre ka qene e deshtuar qe ne embrion. Ne kete menyre duke nxjerre ne pah faktin qe populli shqiptar ka qene i ndryshem ne shkallen e zhvillimit social me popujt e tjere ballkanike, te pakten, nuk ka pasur asnjehere mundesine te kete qene i nenshtruar kur nuk ka pasur ne asnje rast te kete qene i konfliktuar (me kete sy duhet pare edhe epoka e Gjergj Kastriotit prej nga do te dale se cfare ka qene ajo epoke realisht).

Ne kete menyre nuk duhet shtruar asnjehere problemi i konflikteve te popullit shqiptar dhe raportet e gjendjes se tij shoqerore me te tjeret (per rastin konkret), por duhet shtruar gjithmone shkalla e zhvillimit social te tij te kontakt me relatoret e jashtem te tij. Me kete pike Kadare i ka hapur rruge me kohe ideve te diktatorit mbi luftrat imagjinare qe paska bere Populli Shqiptar per liri e pavaresi, gje kjo kryekeput e genjeshtert dhe antihistorike.

Se katerti, as ideja dhe as ideali nuk kane qene te Gjergj Kastriotit, por ai pa interesin se kush mund t’i mbronte me mire bashkekombasit e vet pas vdekjes se tij. Largimi drejt Europes i tyre pas 1468 tregon se llogaritja ishte e bere per kete qellim dhe jo per idene apo idealin. Ne kete drejtim Kadareja kerkon te perforcoje nje gje qe nuk ka ekzistuar kurre jo vetem si fakt, por, kryesisht, si mundesi. Shqiptaret, dhe paraardhesit e tyre, nuk kane pasur kurre ideal dhe as ide se cfare do te thote Lindje apo Perendim; kete ja kane impunuar pas shek. te XVI, atehere kur Turqia Otomane, pasi u fuqizua se tepermi filloi tatepjeten, dhe kjo u be nje promotor per Europen per te larguar otomanizmin nga Ballkani. Mire apo keq, ne kete pike fillon roli i Kishes Katolike Shqiptare dhe qofte ideja apo ideali Perendimor i imponuar ne brendesi te Popullit Shqiptar fillon pas ketij shekulli dhe kjo eshte veper e Klerit Katolik dhe jo e Gjergj Kastriotit, qe e kishte te pamundur per kohen qe ka jetuar. Ne kete pike Kadare nuk thote te verteten ne asnje element analitik.

Se pesti, ndarja me Lindjen dhe aleanca me Perendimin nuk ka lidhje me popullin shqiptar, por ato fshehin veprimin e mevonshem qe Kadare kerkon ta fshehe dhe ta tjetersoje edhe pse, jam i bindur, nuk e di te verteten ne asnje permase te vetme. Ky problem mund te zbulohet duke nxjerre nga pluhuri i kohes produktin letrar shqiptar ne drejtim te autoresise, te pakten per shekujt XVI-XVIII per te kuptuar se kujt i takon merita per percaktimin e karakterit europian te Kombit Shqiptar. Qellimi i Kadarese eshte per te fshehur kete merite dhe kete autoresi edhe pse me poshte kerkon ta vere ne nje fare menyre ne dukje kete fakt qe shqiptaret e cdo niveli nuk e dine ne asnje permase. Problemi eshte shume i thjeshte, por qe eshte njekohesisht dhe problemi i shtremberuar ne menyren me te ndyre te fjales: kush eshte percaktuesja e zanafilles lindese te Kombit Shqiptar? Eshte nje problem qe perputhet edhe me zanafillen lindese te Njeriut ne Toke, vetem se kjo ne permasa kohore qe shkenca e sotme e ka te pamundur t’i pranoje.

Se gjashti, perse e permend termin princ katolik per Gjergj Kastriotin te lidhur me nderrimin e krahut te historise Kadareja (f. 11)? Katolicizmi ne Shqiperi eshte i lidhur me nje vije dyshe shume me te lashte se vete ndarja e Perandorise Romake, dmth edhe te vete Krishterimit doktrinar, qe ndante iliret me epirotet, por dhe keta te fundit nga helenet (prandaj eshte nje vije dyshe). Krahu i Historise Europiane eshte i percaktuar nga nje vije ( e Teodosit) ku ndaheshin katoliket europiane nga ortodoksit e krishtere dhe eshte merita e Selise se Shenjte qe kjo vije u spostua nga veriu ballkanik ne jug te tij pas shek. te XVI duke ndare vendin e shqiptareve ne toske e gege pas asnje domethenie te metejshme. Ne kete pike eshte e perfshire krejt rastersisht historia e Kombit Shqiptar, por qe ai nuk ka ditur te perfitoje per faj te klases se tij politike prej te pakten ne keto 200 vitet e fundit edhe pse ka pasur ne krah politiken me te fuqishme europiane, per te mos thene boterore, te te gjithe koherave.

Por Kadarene, pas 1990, e pat gjetur belaja pasi nuk i perputheshin qelizat informative te epokes enveriste me ato reale. Atehere e spostoi kohen e ngjarjes dhe permbajtjen e vete ngjarjes duke perdorur nje dinakeri tipike enveriste: akuzoi enverizmin si inisiatorin e dilemes qe Populli Shqiptar na paska pasur ne kohen e tij te lidhur me Europen gjeografikisht. Sipas Kadarese:

“Pyetja: me Perendimin apo kundra tij, u shtrua ne ate kohe me tragjikisht se kurre.Tridhjetepese vite me pare, shefi i komunisteve shqiptare, Enver Hoxha, do te deklaronte se koloneli Thomson ishte agjent i imperializmit dhe se “Haxhi Qamili eshte i partise”. Eshte nje nga deklaratat makabre kur shpallej kumti ogurzi: Shqiperia i kthente krahet Perendimit, por te shkuar perfundimisht me Lindjen” (f. 13-14).

Dy probleme ka kerkuar Kadare te manipuloje ne kete rast:

1-Dilemen historike me kahe gjeografike te shqiptareve.

2-Aresyen perse Enver Hoxha e ngriti figuren e Haxhi Qamilit nga pozicioni i banditit ne ate te udheheqjes se nje kryengritje imagjinare me karakter fshatar.

Pika e pare eshte ne fakt mapipulimi gjithperfshires i te gjithe historise tete shekullore te Kombit Shqiptar te realizuar nga e gjitha klasa intelektuale shqiptare pas 1945, e cila perbehet nga shume segmente historik te realizuara midis viteve 1200-2000, thelbin e te cileve ne Shqiperi nuk i di kerkush sakte, per te mos thene qe nuk i dine ne asnje permase. Problemi me Lindjen apo me Perendimin per banoret autoktone te gadishullit te sotem ballkanik eshte shume-shume me i hershem se te formohej Perendimi apo Lindja politike e Europes; bile fillimisht, ne ato kohera te sterlashta, ajo ne forme, nuk eshte shtruar per keto dy pole gjeografike, por eshte shtruar: te jemi me vetveten apo me Lindjen pellazge. Kjo ka qene dilema e pare dhe ajo nuk ka qene shoqerore, por biologjike. Ne kete pike fillon historia reale e banoreve autoktone te gadishullit dhe pikerisht kete pike kane shtremberuar politikanet e Europes prej me shume se 2000 vjet. Prej kesaj dileme ka filluar edhe historia e Races se Bardhe dhe ketu duhet kuptuar perse populli shqiptar pas mijera-mijera vjetesh u kujtua per dilemen e pare dhe kush ja rikujtoi rrugen historike drejt dilemes se dyte: me Lindjen apo me Perendimin. Kjo e fundit ne permbajtje dhe ne thelb ka lindur perpara dhe eshte perforcuar fill pas vdekjes se Heroit Kombetar dhe nuk ka lidhje te drejteperdrejte me Kombin Shqiptar. Dilema historike e Kombit Shqiptar as nuk ka lindur ne menyre te vetvetishme, apo te ndergjegjshme, ajo i eshte imponuar Kombit tone nga politika europiane pas vdekjes se Heroit dhe ka nje dinamike plot 450 vjecare. Ta mohosh kete aspekt historik, qe eshte me thelbesori per Kombin Shqiptar, dhe ta ngaterrosh me komunizmin enverist eshte me teper se manipulim i historise: eshte mohim i gjenezes historike te shqiptareve te sotem. Kadareja eshte ngaterruar shume keq me kembet e veta duke tentuar te peshtjelloje mendimin letrar me ate historik.

Analiza historike e thelbit te dilemes se shqiptareve ne con ne nje zbulim shume interesant qe ka vlera per komshinjte tane jugore, pasi tregon se ajo ka qene shume me e pranishme tek greket, te pakten nga pikepamja racore kur e pastruan ngjyren e lekures me kryqezime te njepasnjeshme me vendasit autoktone prej afro 2000 vjetesh, cka shenoi dhe fundin e tyre te lavdishem intelektual.

Por per kete problem ka dhe nje deduksion shtese, te cilin Kadare nuk e ka marre persiper asnjehere, ose e ka ditur, por me qellim eshte munduar ta devijoje: politikisht Shqiperia nuk ka qene asnjehere me Lindjen edhe gjate epokes se diktatures enveriste.

Pike e dyte fsheh nje nder misteret me te medha te shekullit te XX-te: kush e lidhi komunizmin proletar te Karl Marksit me bolshevizmin sovietik te V.I.Leninit. Per te bere kete pershtatje Enver Hoxhes i eshte dashur ta ndryshoje historine e Popullit Shqiptar pasi realisht dinamika historike e Kombit Shqiptar nuk mund te perputhet, qofte dhe teorikisht, me asnje forme te revolucionit qe ka realizuar Bota Njerezore prej se paku prej 5000 vjetesh duke e perjashtuar mundesine e nje revolucioni socialist, sipas ideve te Marksit, ne te gjithe permasen e zhvillimit social te tij. Kjo ka qene pjesa me e rrezikshme teorike e filozofise se diktatorit shqiptar pasi duke mos u perputhur gjendja shoqerore me politikat e aplikuara rezultantja do te ishte shkaterrim shoqeror i shqiptareve ne menyre te ndergjegjshme (une pretendoj se kjo ka qene detyra qe i pati vene vetes Enver Hoxha kur mori pushtetin me 1945). Per te justifikuar politiken e vet dhe mosperputhjen historike te saj me gjendjen reale shoqerore te shqiptareve diktatori fillimisht shpiku nje histori te paqene ku figura e Haxhi Qamilit zuri nje vend te posacem te lidhur me “kryengritje fshatare” per te barazuar me popujt e perparuar europiane qe ne te kaluaren e kishin shpalosur ne shume menyra kontradikten midis qytetit dhe fshatit. Trajtimi i figures se Haxhi Qamilit ne kete menyre mori ne qafe shume intelektuale shqiptare (Qamil Celen), ndersa shume te tjere (Stefanaq Pollo, Aleks Buda) i modifikuan pikepamjet e tyre, por pati edhe nga ata qe i perputhen me ato te diktatorit duke shkruar dhe libra per “kryengritjen fshatare te Haxhi Qamilit” (Gazmend Shpuza). Dmth problemi i Haxhi Qamilit u be nje molle sherri per historianet shqiptare pas 1945 deri me 1991 dhe per kete problem ekziston vija ndarese midis historianit dhe pseudohistorianit, te cilin Kadare e ka anashkaluar per te mos cenuar miqte e tij.

Por historia e vertete e komunizmit shqiptar ka nje raport te fshehte qe me teper merret me mend se sa argumentohet, pasi historia zyrtare e sotme mundohet ta fshehe sa me shume dhe sa me thelle. Fjala behet per raportin midis komunizmit enverist dhe politikave perendimore europiane, ose e thene me fjale te tjera problemi sot shtrohet: realisht Enver Hoxha ka qene i Perendimit fshehtas apo i Lindjes haptas. Ne te vertete kjo eshte e panjohura me e thelle e komunizmit shqiptar pergjate gjysmes se dyte te shek. te XX-te (ne fakt kjo eshte edhe e fshehta me e madhe e komunizmit te shek. te XX-te). Por edhe kete problem Kadare (ketu nuk i ve faj pasi zbulimi i saj kerkon medoemos studimin e marksizmit dhe Kadare kete nuk mund ta beje dot as sot dhe as kurre) eshte munduar t’ja pershtase propogandes zyrtare edhe pse zerat e mospajtimit konfirmojne prej 25 vjetesh te kunderten e kesaj propogande.

Sipas shkrimtarit tone:

“Sigurimi shqiptar kishte per detyre te pergjonte e te shtypte kryesisht shtetasit e vet. Nderkaq agjenturat e huaja, kryesisht ato lindore, me ne krye agjenturen sovjetike, kane mbetur te paprekura ende sot ne Shqiperi…..Qellimi kryesor i rrjetit agjenturor lindor ne Shqiperi ishte qe te pengonte me cdo kush rreshqitjen e ketij vendi drejt Perendimit. “Ju do t’i shiteni Perendimit per tridhjete aspra” i kishte thene Hrushovi Enver Hoxhes me 1960. Afrimi shqiptaro-perendimor ishte macja e zeze per ruset” (f. 20).

Kushdo qe eshte marre me studimin e historise se komunizmit shqiptar ndesh nje pengese te madhe kur vjen puna per te zberthyer pozicionin real te diktatorit shqiptar, pasi ai ishte fillimisht me te gjithe (me anglezet, me amerikanet, me Stalinin, me Titon, me Hrushovin, me Mao Ce Dunin) dhe me vone kundra te gjitheve, duke perfshire te gjithe rrymat sovietike, jugosllave, kineze, dhe ato europiane, te te gjitha ngjyrave, e boterore, duke perjashtuar Stalinin; kur vete keto rryma ane e kend Botes ishin te kunderta midis tyre, te pakten ne planin propogandistik. Por kur e zberthen figuren studentore te tij, sipas asaj qe ka deklaruar per vete, kupton se genjeshtra eshte shume permasore dhe pikat mbi i vihen po te lidhesh Enver Hoxhen me politiken britanike. Te pakten formimi i PKSh dhe armatosja e brigadave partizane e lidh diktatorin shqiptar me politiken britanike dhe jo me ate ruse. Nuk ka asnje ngjarje historike qe te beje lidhjen e Enver Hoxhes me Stalinin perpara 16 korrikut te 1947 (Enver Hoxha, Me Stalinin, f. 53) kur ata u takuan per here te pare, sic nuk ka asnje informacion se kush e beri lidhjen e tyre (ekziston nje kerkese e Enver Hoxhes, ne raportin e mbajtur ne kongresin e Permetit, 24 maj 1944, per ardhjen e misioneve ushtarake amerikane dhe perfaqesuesit e Bashkimit Sovietik, – Vepra 2, f. 224; dergimi i nje delegacioni kulturor ne Bashkimin Sovietik ne maj 1947 ku bente pjese edhe gruaja e diktatorit, – Titistet, f. 316). Eshte kjo aresyeja qe sterhollimi i ketyre problemeve te con ne perfundimin se Enver Hoxha ka qene njeri i britanikeve dhe jo i jugosllaveve apo ruseve te Stalinit (nuk po marr per baze librat e ushtarakeve angleze qe kane qene ne Shqiperi ne periudhen 1943-1944, te cilet e tregojne fare hapur se kane qene ata qe e vune ne pushtet diktatorin shqiptar).

Problemi gjen nje fare zgjidhje kur analizohet problemi i te ashtequajturave “banda te diversanteve” ku kupton se ishin britaniket ata qe i dergonin ne Shqiperi kundershtaret politike te komunizmit shqiptare dhe, nga ana tjeter, njoftonin Sigurimin shqiptar (per kete shih Juri Modin, “Shoket e mi te Kambrixhit”). Ka qene nje loje e ndyre vetem me nje porte ku viktimat ishin nacionalistet shqiptare qe moren damken si tradhetare te Shqiperise, kur ne fakt ishte e kunderta.

Ngjarjet nderkombetare te komunizmit boteror midis viteve 1960-1985, kur lidhen me PPSh, tregojne se kjo parti, se bashku me udheheqesin e saj, kane qene kollone e peste ne levizjen komuniste boterore per interesa qe nuk kane te bejne me Shqiperine ne menyre te drejteperdrejte dhe per kete tregojne krahun politik se kujt i takon ne te vertete Enver Hoxha, por dhe aresyen perse Kadare e evidenton kete fakt sipas permases se mesiperme. Ky i fundit kembengul, disa here ne kete sprove, mbi lidhjen e diktatorit shqiptar dhe pasuesve te tij me Lindjen politike duke evidentuar pamundesine e lidhjes se diktatorit shqiptar me Perendimin politik dhe per kete perdor si argument ngjarjet ne Kosove me 1999. Por kete e ben ne menyre kaq adoleshente sa krijon nje corbe ngjarjesh qe as nuk hahet, as nuk kaperdihet dhe as mund te pranohet. Vini re kete perzierje fantazish:

“Liderat e dikurshem komuniste qe nga Stalini te Mao Ce Duni do te ktheheshin permbys ne varr nga ky lajm (behet fjale per clirimin e Kosoves nga ana e NATO-s me 1999 nga pushtuesit serbe, por qe lexuesi duhet t’i jape rendesi fjaleve pushtues-clirim-liri te lidhur me Kosoven per te kuptuar menyren se si e trajton Kadare kete teme, GH). Do te rrotullohej ne varr Titoja, por do te kthehej sidomos Enver Hoxha. Kjo ishte nje gjeme e zeza per ta, fshikulli me i forte qe iu jepte koha, e verteta, historia……

Ne pranvere te vitit 1999, e gjendur ne pike te hallit Serbia u perpoq ta shfrytezonte verberine e marksiste-leninisteve shqiptare dhe mllefin e tyre antiperendimor. Per shkak te ketij mllefi, ne bisedimet e Parisit, ndeshkimi i Serbise, rrjedhimisht liria e Kosoves kaluan ne fill te perit. Me dhjetera ishin stalinistet shqiptare dhe kosovare qe benin trysni mbi delegacionin shqiptar per te mos nenshkruar denimin e Serbise, pra lirine e Kosoves. Si rrjedhim i lekundjeve te delegacionit, pra si pasoje e kohes se humbur u vrane dhe u masakruan mijera shqiptare te tjere ne Kosove. Nuk kemi pare e as kemi degjuar ndonje here nje shfaqje pendimi per kete faj te rende. Ashtu sic nuk kemi pare kurrfare autokritike per deklaratat e papergjegjshme te disa lidereve te tjere, deklarata qe shkaktuan viktima, shpengulje te pafundme e femije te shkrumbuar (f. 26, 27-28).

Une e kuptoj shume mire qe Kadare kerkon te fshehe gjene me kryesore ne historine e komunizmit shqiptar, por harron se me kete ka argumentuar qellimin perse ekziston mendimi letrar ne historine e Njerezimit. Shkrimtari mund te ndikoje mbi politiken, mbi ndryshimin e historise nga pikepamja teorike, por e ka te pamundur te ndikoje mbi vete Historine jo vetem pse eshte nje individ, por, kryesisht, pse eshte shqiptar si produkt enverist. Kjo eshte fatkeqesia e tij, por edhe e te gjithe shqiptareve qe paten fatin te jetojne nen sundimin e diktatorit. Te pranosh se politikanet boteror (Stalini, Mao Ce Duni, Tito) ishin me te vertete kundershtare politike te shteteve qe merrnin pjese ne NATO dhe do te habiteshin me veprimet e tyre ne raport me Kosoven, do te thote te tallesh me Historine dhe kerkon t’i imponohesh popullit tend me mashtrimet dhe manipulimet qe enverizmi realizoi per 40 vitet e ekzistences se tij. A nuk ishin shtetet europiane qe ja moren Kosoven shqiptareve dhe ja dhane Serbise? A nuk ishte Britania e Madhe qe pergatiti Enver Hoxhen si pushtetar (1932-1936) dhe e vendosi ne krye te shtetit shqiptar me 1944? A nuk ishte Tito qe beri marreveshje me Enver Hoxhen per dergimin e dy divizioneve shqiptare ne Kosove (tetor 1944-dhjetor 1945) dhe dy brigadave serbomalazeze ne Shqiperi (dhjetor 1944-maj 1945)? Cfare habie do te shkaktonte clirimi i Kosoves nga pushtimi serb kur kete pushtim e pergatiti Europa politike qe me 1913? Nuk eshte veshtire per te kuptuar qe shkrimtari ne kete rast mundohet te fsheh nje akt historik dhe ta pareqese te kunderten e ketij akti, nga pikepamja kohore, si te izoluar nga Historia. Do te ishte me e drejte te thuhej se NATO rregulloi nje gabim te se kaluares historike ne gjurmet e paraardhesve te saj. Akoma me e drejte do te ishte te thuhej se pazaret imperialiste te para nje shekullore nuk perkojne me fazat politike te zhvillimit te sotem dhe per kete duhen ndryshuar. Per te qene edhe me te sakte duhet shtuar se shqiptaret ne te gjitha keto ngjarje nuk mund te luajne asnje rol konkret. I vetmi rol konkret i tyre do te ishte fshehja e gjurmave te krimit, si me 1945 kur invertuan masakren ne Shqiperi me masakren ne Tivari.

Por eshte turp i madh per shkrimtarin te perbashkoje me politikanet boterore te asaj kohe emrin e Enver Hoxhes ne ate proces historik dhe ketu qendron djallezia e shkrimtarit (eshte njesoj se te perbashkosh Jul Qezarin me nje skllav romak). Permasa e kesaj djallezie rritet pafundesisht kur kerkon te perbashkoje marksizem-leninizmin me shqiptaret dhe ta paraqese kete lidhje si te pamohueshme dhe evidente. Eshte nje loje qe tashme eshte kuptuar ne te gjithe permasen, por me habit kurajoja e Kadarese per te marre persiper tema me te cilat nuk ka asnje lidhje, qofte dhe formale. Te pakten 1913 eshte e lidhur historikisht me 1945 dhe 1999 ne nje ngjarje te vetme me emerues Kosoven ku emrat e politikaneve te mesiperm dhe ai i diktatorit shqiptar nuk gjenden ne te paren, por paraardhesit e tyre ishin ata qe e pergatiten me pranimin dhe mospranimin. Ndoshta kjo e fundit eshte nje e panjohur e imponuar per Kadarene, por ne kete rast duhet te thuhet qe eshte bere me dashje. Te mos dish absolutisht asgje per gjysmen e vendit tend dhe befas del ne mbrojtje te kesaj gjysme, per te cilen ke nje informacion te gabuar, eshte dicka me teper se nje mashtrim politik dhe ne kete pike Kadare ngul kembe duke harruar se Historia flet ndryshe. Me sa kam kuptuar tjetersimi i problemit kosovar eshte nje problem europian dhe Kadare i eshte bashkuar ketij tjetersimi. A nuk te con kjo hipoteze ne perfundimin qe largimi i tij nga Shqiperia ne vjeshten e 1990 i ka sherbyer ketij qellimi?

Pastaj a nuk kane qene “stalinistet” shqiptare kundra Titos dhe Serbise? E nga na doli tani qe keta staliniste te kulluar na paskan qene kunder Europes dhe pro Serbise? Te gjithe keto jane sajesa per te justifikuar skenarin e realizuar, por mbi te gjitha per te nxjerre si nje veprim shume te komplikuar politik clirimin e Kosoves nga pushtuesit serb dhe fshehjen e veprimit te 1913-es. Eshte nje loje e njohur paraqitja e fajtorit si shpetimtar, por letersia tradicionale kombetare shqiptare e ka diskretituar me kohe kete loje. Te pakten vargjet e Poetit Tone Kombetare na tregojne se ka qene pikerisht Europa ajo qe cungoi trojet tona per hesap te shkjaut:

  1. Vec sod pse Europa, sod qi asht t’gjith uzdaja

Se Shqyptaria e lire del zoje n’ vetveti,

Pse sod Europa, – do Mbretni te Mdhaja –

Duen me e ngushtue kah toka edhe kah deti,

E m’vende t’ona duen qi shkjau te shklase

E fisi i Shqyptareve n’dhe t’humbase?…

  1. O Zot i lum, qi vetem n’dore Ti i ke

Shartet e popujve e mbretnive t’tana,

E gja pa hiri kurr Ty s’ t’ ndodhe mbi dhe.

As nalt mbi qielle, ku shndrisin dielli e hana,

Deh! Ti, i Pushtetshem heret si ne e vona,

Shih e gjyko mbi gjith kto kobet t’ona.

                        (Mrizi i Zanave, kenga IX, Nji Gjame Desprimit!…

A nuk tregojne keto vargje raportin midis Kadarese dhe Poetit Tone Kombetar ne lidhje me ceshtjen kombetare shqiptare? Ne fund te fundit, a nuk tregojne keto vargje aresyen perse ekziston mendimi letrar dhe cfare paraqet ekzistenca e nje shkrimtari para 100 vjeteve apo sot? Thelbi i te gjithe ketij mashtrimi qe perdoret prej 70 vjetesh ka vetem nje qellim: te fshehe babain politik te diktatorit shqiptar dhe ta paraqese copetimin e shqiptareve (para mbi 100 vjeteve) si te pavarur nga Europa, apo si e detyruar politikisht dhe Kadareja i sherben ketij frymezimi aplikativ qe, ne planin fundor, mjafton te jete e verteta e kulluar e tragjedise se nje populli pa piken e fajit te vet. Shiheni me kete sy lidhjen e Kadarese me politiken europiane te kohes dhe do te kuptoni aresyen e largimit te tij nga Shqiperia ne vjeshten e 1990-es.

Problemi mund te jete edhe shume me i thelle se sa duket kur shohim se Kadare ideon sikur “ndeshkimi i Serbise, rrjedhimisht liria e Kosoves kaluan ne fill te perit”. Ne qofte se shkrimtari mendon se duke perdorur fraza te goditura mund te realizoje manipulimin e nje populli te coptuar jo per faj te tij, atehere mendimi letrar sot e ka rendesine shume me te madhe se sa lidhje me nje popull dhe karakteri globalist e paska filluar rrugen e vet historike. Pa asnje diskutim sot Kadare i sherben kesaj lloj filozofie dhe politike duke mos pase asnje lidhje me Kombin Shqiptar.

Ky perfundim arrihet edhe kur behet fjala per elementet sociale qe muaren pjese ne Luften e Kosoves ku Kadareja kujton se po thote te verteten kur ne fakt mundohet te fshehe thelbin e nje lufte nga pikepamja e pjesmarresve. Ideja e Kadarese, nga pikepamja letrare, ne pamje te pare ka nje te vertete, por nga pikepamja historike fsheh dy ngjarje qe jane me thelbesore se autoresia e luftes kur vjen puna per te analizuar jeten sociale te shqiptareve nder vite. Sipas tij:

“Kam qene perhere perkrahes i UÇK-se se Kosoves. I kam mbrojtur djemte dhe vajzat e Kosoves qe ishin gati te flijoheshin per te, ne ditet e tyre me te keqija, atehere kur u sulmuan dhe u mbuluan me shpifje nga nje (ne tekst eshte fjala qe, GH) stuhi propogandistike boterore. E megjitheate le te kemi kurajon te themi te verteten: Kosoven nuk e cliroi UÇK-ja, por Evropa Perendimore…..Dhe e verteta eshte se UÇK-ja nuk e cliroi dhe as kishte mundesi ta clironte Kosoven”(f. 31,32).

Se pari mos e vini ne dyshim qe eshte nje analize krejt formale dhe pa asnje domethenie konkluzive. Gjeja e pare qe duhet vene ne dukje kur analizohet Lufta e Kosoves e vitit 1999 eshte fakti qe eshte analoge me luften qe bene shqiptaret me 1939-1944 ku ndryshimi duket vetem tek kundershtaret e shqiptareve, pasi te gjithe elementet e tjera luftarake jane krejt te barabarte (menyra e formimit te brigadave dhe armatosja e tyre eshte krejtesisht e barabarte).

Se dyti, nuk duhet shtruar ne asnje rast raporti i perfundimit te luftes me UÇK-ne, por kush e krijoi dhe perse e krijoi UÇK-ne nga pikepamja njerezore dhe kush e furnizoi me armatim. E po te zberthehen keto dy pika, as qe duhet shtruar problemi ne e ka cliruar UÇK-ja Kosoven apo NATO-ja. Kadareja mundohet te evidentoje drejt nje perfundim, por fsheh premisat e ngjarjes qe percaktuan perfundimin e luftes. Kadarese nuk ja mban ta thote se UÇK-ja nuk u krijua per te cliruar Kosoven, por per ta drejtuar ate politikisht pas lufte; ne kete pike lufta shqiptare e 1939-1944 perputhet 100% me Luften e Kosoves te 1999-es. Kjo tregon se Kadare eshte thjeshte nje shkrimtar politik duke mos qene i afte te ndermjetesohet me te. Eshte teper e veshtire, per te mos thene e pamundur, parashikimi i ngjarjeve politike qe shkrimtari te evidentoje rolin pozitiv te saj dhe kete, duke e bere pas ngjarjes, tregon se sa i paafte eshte ne analizen e ngjarjeve nga pikepamja historike.

Po te ndalohemi vecmas ne kete pike dhe te mundohemi te analizojme ngjarjen e Kosoves me 1999, duhet te jesh historian per te kuptuar perse UÇK-ja dhe asnje formacion luftarak shqiptar i te gjithe koherave te ekzistences se tyre nuk jane te afte ta kryejne kete rol; e kjo e ka nje aresye te lidhur pikerisht me Historine qindravjecare te shqiptareve. Akoma nuk eshte kuptuar se cdo gje qe disponojne shqiptaret sot (shkrimin, shtetin, institucionet politik-juridike, artin, kulturen, etj, etj) e kane peshqesh nga politika Otomane dhe ajo Europiane, te pakten nga viti 1555 deri me 1912. Une nuk e di se kush ja ka mbushur mendjen Kadarese te deklaroje se Gjuha Shqipe qenka luftuar nga politika Otomane, kur vete kjo gjuhe ka lindur pikerisht pergjate konfliktit mesjetar 450 vjecar (1462 – 1912) midis dy perandorive me te medha mesjetare aziatiko-europiane (Perandorise Otomane dhe Perandorise Austro-Hungareze) dhe Populli Shqiptar asnjehere nuk e ka thene fjalen e vet ne menyre te drejteperdrejte. Ne te gjitha rastet kane folur Kleriket Katolike ne Veri te arsimuar pergjithesisht ne Rome, Austro-Hungari e Gjermani dhe njerezit e arsimuar ne Stamboll e Athine ne Jug dhe Kosove.

Keshtu qe kur flitet per rol te UÇK-se ne luften e vitit 1999 duhen pasur parasysh edhe specifikat politike qe bart Kombi Shqiptar, te pakten pergjate shekullit te XX-te. dhe jo te sajohen situata sociale me koeficient pamundesie pothuajse zero. Te pakten kjo vihet re ne parafrazimin ketu poshte ku Kadare kerkon te pajtoje fantazite e mbrapshta te diktatorit shqiptar me ato te dembeleve mitingashe pa asnje domethenie me ane te te cilave ka mbushur faqet e kesaj sprove.

“Ne nje miting te ekstremisteve ne New-York pasi behet thirrje euforike per lufte ne Kosoven lindore e Maqedoni nga nje spekulant apartamentesh shpallet midis brohoritjeve si nje sihariq lajmi i krijimit te UÇÇ-se, d.m.th. i ushtrise per clirimin e Çamerise. Sic shihet ka nje renie maske ne kete miting. Me shume se per te drejta shqiptaresh ketu eshte fjala per konflikt te hapur me NATO-n. Me fjale te tjera pas gerricjeve ne Presheve dhe ne Maqedoni do te goditet haptazi nje shtet qe eshte anetar i NATO-s, Greqia. Shpallja e ketij konflikti tregoi se testamenti i Enver Hoxhes per lufte ne te njejten kohe kunder imperializmit dhe revizionizmit, kunder NATO-s dhe Traktatit te Varshaves mbetej ende testamenti baze per nolstalgjiket e stalinizmit” (f. 43-44).

Qe keto jane lodra te politikes une nuk dyshoj per asnje cast, po pse Kadare kerkon t’i jape nje ngjyre te lidhur me diktatorin shqiptar nuk e marr vesh. Une e konsideroj kete forme nje nenshtrim ndaj mashtrimit me gjigand te shekullit te XX-te, te pakten per shqiptaret, ekzistencen e rendit komunist nen udheheqjen e Stalinit, ku perfshihej edhe Shqiperia e kohes se diktatorit deri ne vitet .53. I gjithe ky parafrazim i Kadarese ketij qellimi i ka sherbyer, kur e verteta eshte krejt tjeter per tjeter.

Kjo eshte nje histori mbi 110 vjecare, per shpikjen e se ciles kane punuar perfaqesuesit me te afte te inteligjences politike me te madhe ne historine e Njerezimit. Une nuk e besoj ne asnje variant ekzistencen e nje shpikjeje te tille politike me permasa te tilla te frikshme sa ajo e komunizmit te shekullit te XX-te qe i shkaktoi njerezimit qindramiliona njerez te vdekur, adresa e te cilit, te jeni te sigurte nuk eshte ajo e Bashkimit Sovietik te Lenin-Stalinit. Kjo e fundit eshte pasoja dhe eshte per te ardhur keq qe ajo ra kryesisht mbi popullin rus dhe ate kinez, dy popuj qe i kane dhene Njerezimit shume produkte dhe korifej individesh te paperseritshem dhe Europa huazoi prej tyre (te pakten letra me shtypshkronjen dhe ligji periodik i elementeve kimike te D.I.Mendelejevit perbejne dy pika qe Europa i perlau me shpejtesi nga keto dy popuj). Keshtu qe i bie qe termi “testament” i Enver Hoxhes te jete nje fantazi e shkrimtarit dhe aspak nje realitet historik. Eshte pika me e dukshme ku Kadare i bie ndesh historise se Njerezimit dhe ben lojen e atyre qe e shpiken komunizmin ne letren politike te fillim shekullit te XX-te. Me sa kam kuptuar sot luftohet fort politikisht per te mbuluar shkaktaret e vertete te shpikjes se komunizmit pergjate fillim shekullit te XX-te, ku, per fatin e keq te shqiptareve, u perfshi edhe Atdheu i tyre; Kadareja i sherben kesaj loje politike dhe kjo duhet te jete detyra qe i kane caktuar ata qe e priten ne gjirin e tyre me 1990, cka do te thote se te gjitha vargjet e mesiperme jane pasoja te kesaj gjendjeje te shkrimtarit “rebel” dhe ai i ka shpikur per te ngulitur ne mendjen e shqiptareve ekzistencen de fakto te komunizmit enverist (kjo gje eshte fund e krye nje shpikje politike, per aresye politike; nje histori politike e shprehur nga nje njeri politik ne nivelin e shkrimtarit politik). Por ata qe i kane shpikur keto pretendime te Kadarese te jeni te sigurte as qe e kane menduar pasojen pa permasa te kesaj veprimtarie dhe e gjitha kjo per efekt te zhvillimit social te shqiptareve. Perdorimi i ketyre te fundit ne kete loje nuk vjen si rezultat i kerkesave nacionaliste te tyre, por i injektimit politik qe duan t’i bejne ata qe e kerkojne kete loje. Kadareja nuk thote te verteten kur vjen puna per te zbuluar autoret e vertete te ketyre thirrjeve dhe cfare realizojne ato, ne fund te fundit.

Edhe kur vjen puna per te analizuar dinamiken e marredhenieve midis shqiptareve dhe europianeve ne funksion te lirise, Kadare ben nje tymnaje pa pike kuptimi, ku perseri mundohet te fshehe permasen e ketyre marredhenieve dhe raportin historik te shqiptareve me lirine. Tipikisht ky eshte nje problem historik i koklavitur ku Europa nuk eshte e afte ta thote fjalen e saj pa shkaterruar ate qe ka realizuar Historia ne Ballkan per 2500 vjet dhe qe ajo e ka parakaluer qe ne momentin qe perkrahu doktrinen e Krishterimit dhe pranoi teorine e indoevropianizmit kontinental. Me kete sy duhet pare analiza e meposhtme e Kadarese pa tentuar te nxirren perfundime sipas menyres klasike te analizave historike:

“Ne rrethana te tilla ne kushtet e kunderthenies tragjike qe u krijua midis primitivitetit te roberise dhe domosdoshmerise ne kushte moderne te (ne origjinal eshte , GH) lirise (fjale per fjale sipas Kadarese; djallezi tikipe e tij, pasi kopjon Engelsin nga “AntiDyringu” dhe e paraqet tezen marksiste sikur eshte ne perputhje me shkallen e zhvillimit social te shqiptareve duke e permbysur realitetin historik te tyre, por duke mos qene i afte te ndertoje kritiken e tezes kategorike: Liri – Domosdoshmeri qe tek shqiptaret nuk ka funksionuar asnjehere edhe ne asnje cast te vetem, te pakten si dukuri; GH), historia i ruajti popullit shqiptar takimin e tij te shumepritur me Evropen. Eshte hera e pare ne historine tone dhe ne ate te kontinentit qe aspirata jone e lirise, jo vetem nuk bie ndesh por perkon me programin e Evropes se neserme.

Kjo Evrope me kufij te zbehte dhe me kontakte te lira duke mundesuar lirine shqiptare ne hapesiren e saj te plote, unike e te panderprere e ndryshon programimin e problemit numer nje te pazgjidhur te kombit shqiptar. Nga nje mundesi konfliktesh plot marrezi dhe egersi ballkanike e ushqyer nga shtampat e gjakut “gjer ne gju te kalit” e te “pushkes qe te ndan me tjetrin”, ajo e kthen ate ne nje problem evropian, i cili nuk mund te kerkoje vec nje zgjidhje evropiane” (f. 54-55).

Populli Shqiptar eshte i vetmi popull ne kontinent qe nuk e njeh shkallen e skllaverimit social ne menyre praktike si veteprodhim te domosdoshem deri me 1944, dhe e gjitha kjo per shkak te marredhenive historike me Europen pergjate 2500 vjeteve dhe dinamikes sociale historike, te paracaktuar nga koha e lindjes se tyre ne planin biologjik. Natyrisht, duke qene elemente te rinj te nje filozofie qe Kadare nuk e njeh, krijohen insinuata te paqena dhe shkrimtari del triumfues ne idete e tij pa e kuptuar ne asnje cast qe po genjen lexuesin pergjithesisht dhe shqiptarin vecanerisht. Atehere ku qendron madheshtia e shkrimtarit me te madhe shqiptar te shek. XXI-i? A e kupton lexuesi, jo vetem shqiptar, se gjenialiteti e shkrimtarit Kadare nuk qendron ne ate qe shpreh, por ne ate qe shpik dhe ate qe fsheh (c’hyjne ketu figurat letrare, pershkrimet, koloriti i ngjarjes, etj, etj)? Ne realitet pyetja duhet te shtrohet: a ka qene ndonjehere Populli Shqiptar pa skllaveri apo pa liri? Qe te krijosh situaten e “primitivitetit te roberise” pikesepari duhet t’i injektosh popullates ne fjale nje faze te zhvillimit te vet ku mbizoterues te jete prona private (gje e cila tek shqiptaret nuk ka ekzistuar asnehere), e cila krijon jo vetem roberine primitive, por edhe ate moderne. Kjo eshte menyra e vetme per te percaktuar ne ka qene ne roberi apo liri Populli Shqiptar pergjate gjithe qasjes qe Historia europiane ka depertuar ne brendesi te tij.

E njejta situate paraqitet kur vjen puna per te analizuar permbajtjen e termit “kushte moderne te lirise”, e cila eshte realisht e vlefshme per Popullin Shqiptar pas 1992-shit. Vetem se ne kete rast duhet vene ne dukje qe ne Shqiperi, pergjate periudhes 1945-1992, me te vertete nuk pati prone private, por u krijua nje forme e saj qe i nenshtroi te gjitha format paraardhese duke fshehur faktin qe Populli Shqiptar pas 1945 u fut ne periudhen e skllaverise moderne me ane te prones shteterore. Kjo do te thote se termi “kushte moderne te lirise” ka kuptim ne raport me periudhen 1945-1992 dhe aspak me perpara, apo shume me perpara. Atehere: cila eshte vlera e perplasjes se skllaverise me lirine tek shqiptaret pergjate intervalit kohor 1000 Para Kri. – 2000 Pas Kri. ku dhe krijohet Historia e tij e shkruar? Pergjigjuni kesaj pyetje dhe atehere do te kuptoni perse parashqiptaret nuk e njohin skllaverine, perse ata nuk mund te asimilohen (u asimilua vetem ajo pjese e banoreve qe u futun ne relata te sterzgjatura me pas-helenet duke formuar Popullin Grek. Eshte kjo aresyeja perse greket e sotem ballafaqohen me politikat europiane si pjese e Races se Bardhe; te njejten gje tentuan edhe otomanet, por nuk ja arriten qellimit per efekt te faktorit kohe), perse ata nuk mund te shfrytezohen, por ata vetem mund te zhduken biologjikisht (Rumani, Bullgari, Slloveni, Kroaci, Serbi, Bosnje-Hercegovine) ose mund te tjetersohen. Keshtu qe te flasesh per liri apo roberi te shqiptareve jashte rendit enverist, eshte te tallesh me te dhe t’i mohosh historine reale te te perjetuarit pergjate periudhes 1000 Para Kri. – 1944 Pas Kri. Kadareja nuk don qe ta pranoje se pas 1945 per shqiptaret Koha Historike ndaloi ne vend dhe ne veprim u fut antikoha enveriste, per te cilen nuk ka asnje mundesi analitike me cfaredo lloj metode qe te perdorim dhe Kadareja yne i perket kesaj antikohe duke qene gjeniu i saj.

Edhe vete problemi europian per shqiptaret nuk analizohet sakte nga Kadareja. Analiza teorike e progresit social te europianeve te sotem tregon se nuk eshte Kombi Shqiptar qe ka nevoje per Europen, por eshte kjo e fundit qe ka nevoje sociale nga shqiptaret dhe pikerisht uljen e shpejtesise se zhvillimit te tyre, proces i cili nuk mund te realizohet me politika brenda per brenda vendeve europiane, por nga relacione me popujt me shpejtesi te vogel zhvillimi, – vecori qe e kane vetem shqiptaret e mijevjecarit te trete. Eshte nje proces social i realizuar fillimisht brenda instinktit shoqeror te politikave europiane, te pakten te ketyre 150 vjeteve te fundit, fundi i se ciles eshte akoma i panjohur teorikisht per ta. Ky problem permblidhet ne pyetjen me te thjeshte fare: Perse politika europiano-otomane e formatoi shtetin politik te shqiptareve per 1300 vjet dhe nuk e zhduku nga Historia, kur i kishte te gjitha mundesite ta bente kete (mund ta bente kete perpara ketyre 1300 vjeteve, ne kohe e Romes Perandorake, mund ta bente ne kohen e Perandorise Bizantine, mund ta bente kete ne kohen e Perandorise Otomane, mund ta bente me 1913, mund ta bente me 1918, mund ta bente me 1944)? Komplikohet pak problemi po t’i shtojme pyetjen: Perse perbashkohen ne nje pike politika e Perandorise Austro-Hungareze, ajo e Perandorise Otomane dhe ajo e Europes per problemin shqiptar, duke mos i dhene asnje rendesi qellimit perkates? Pergjigjet e ketyre dy pyetjeve tregon se Kadareja nuk e njeh Historine reale te Kombit Shqiptar, por ai njeh historine enverise te shqiptareve dhe per kete nuk eshte i afte te parashikoje dot fatin e ri te shqiptareve (ketu del e nevojshme nje metodike tjeter per shpjegimin e historise se shqiptareve dhe pasojen e saj kohore).

Kjo fraze e sterzgjatur e Kadarese mbyllet me nje problem dypermasor duke pasur dy konstatime krejtesisht ireale, nje kundershti ne fushen e Historise dhe asnje argument. Fjala behet per kufijte e Europes dhe per konfliktet ne brendesi te Ballkanit. Cila eshte dinamika e tyre, pasi, sipas Kadarese, keto kufij na qenkan te zbehte? A e di valle Kadareja qe kufiri Spanje –Portugali eshte kufiri me i vjeter ne bote qe ekziston akoma qe nga shekulli XVII (mos gabofsha qe nga viti 1668)? A e di valle Kadareja qe ne thelb kufijte e Europes nuk e kane ndryshuar etnicitetin e popullatave te permbledhura brenda tyre, duke perjashtuar vetem rastin shqiptar? Jane historianet e shqiptareve te Kosoves qe e kane kuptuar me mire se kushdo tjeter kete proces dhe e kane analizuar duke e hedhur poshte idene e shkrimtarit. Vini re se cfare kane thene keta historiane per kufijte e Europes:

“Po te hapim harten politike te Evropes dhe te shikojme me vemendje kufijte e shteteve te ketij kontinenti, dhe nese per nje moment kthehemi ne historine e krijimit te ketyre shteteve kombetare, qe nga shekulli XV e deri ne fillimet e shekullit te XX, shohim se te gjitha ato shtete, brenda kufijve te tyre kane jo me pak se 70% te territoreve etnike, nderkaq shqiptareve iu njoh nga Konferenca e Ambasadoreve ne Londer shteti kombetar me rreth 40% te territoreve etnike. Kjo padrejtesi historike la gjurme dhe pasoja te pariparueshme mbi popullin shqiptar. Pasojat e vendimeve te padrejta te Fuqive te Medha u pane menjehere ne shtator te vitit 1913, kur pozita skllaveruese e shqiptareve nen regjimin e shtetit serb, i detyroi ata te ngriheshin ne nje kryengritje deshperuese ne te gjithe vijen e kufirit artificial. Pasojat e ketyre vendimeve u deshmuan gjate gjithe historise se mevonshme shqiptare. Ne fakt, me vendimet e Konferences se Ambasadoreve ne Londer, ishte hapur nje plage e rende ne trungun etnik shqiptar, plage kjo, qe nuk arriti te mbyllej deri ne fillim te mileniumit te trete. Pavaresia e Kosoves, sado qe ne dukje te pare mund te konsiderohet si nje satisfaksion per vuajtjet njeshekullore te shqiptareve te Shqiperise se Siperme, megjithate kjo mund te llogaritet vetem si nje shlyerje e pjesshme e borxhit te bashkesise nderkombetare ndaj popullit shqiptar. Sidoqofte, borxhin me te madh e kane fqinjet ballkanike te shqiptareve tok me Rusine, te cilet ishin protagoniste kryesore dhe te drejtperdrejte te tragjedise shqiptare. Prandaj, permbyllja e kesaj kaptine historike do te merrte nje kuptim human vetem atehere kur keto shtete do te kerkonin falje per padrejtesite e bera mbi popullin shqiptar gjate periudhes historike 1877-1999, per t’i hapur keshtu rruge nje kapitulli te ri, te bashkepunimit te sinqerte dhe afatgjate, dhe per ta shnderruar Ballkanin historikisht te trazuar, ne nje ambient te qete dhe te denje per te qene pjese integrale e Euqopes bashkekohore”

(Gazmend S. Rizaj, Shqiperia e Siperme 1800 – 1913, f. 472)

E citova te plote permbylljen e studimit te profesor Rizaj-t per t’i treguar shkrimtarit Kadare se jo vetem qe permasa e kufijve europiane eshte krejt tjeter per tjeter nga pretendimi i tij, por dhe konfrontimi politik i shqiptareve nder shekuj ka tjeter permase nga ajo e pretenduar prej realizmit socialist shqiptar.

Konfrontimi politik nderballkanik dhe ndershekullor ka brenda problemin me te veshtire te shkencave historike te Njerezimit, qe, jo vetem shqiptaret, nuk kane arritur te kuptojne dot prej me shume se 2500 vjet: mosperputhjen midis asaj qe shohim dhe asaj qe ndodh. Ose e thene me fjale te filozofise materialiste: mosperputhjen midis qenies shoqerore (pamja) dhe imponimit politik (ndodhia). Interpretimi e kesaj gjendjeje kerkon jo vetem ndryshim te metodikave analitike ne fushe te historise dhe politikes, por dhe gjetjen e shkakut perse ndodh kjo prej se paku prej 2500 vjetesh, gje e parealizueshme prej shkrimtareve dhe historianeve (kesaj edhe Marksi nuk i dha dot pergjigje, por qe shkolla bolshevike e permblodhi me qellim ne brendesi te kontradites midis forcave prodhuese me marredhenieve te prodhim-shkembimit – teza kryesore e leninizmit). Pikerisht ky eshte problemi me themelor ne zhvillimin e sotem te Shoqerise Njerezore, pasi ne asnje rast nuk do te kemi mundesi te shohim mё shterrim te forcave prodhuese. Karakteri globalist i ekonomise boterore e ka perjashtuar kete teze marksiste dhe gjerat kane ardhur drejt relacioneve midis te zhvilluarve dhe te prapambeturve ku akoma nuk eshte kuptuar pasoja e ketyre lloj relacioneve; rrugezhvillimi globalist po ecen aktualisht sipas menyres instiktive njerezore.

Defekti perqaset edhe ne brendesi te ideve te Kadarese, ku padija parakalohet si inekzistente dhe sajohen situata te pamundura dhe unifikim i proceseve shoqerore drejt nje qellimi te paditur me perfundim krejtesisht te dyshimte pa asnje lloj permase. Vini re kete sajese te Kadarese dhe percaktoini domethenien, ne qofte se keni mundesi:

“Ecja neper keto rruge, perbri popujsh te tjere, disa prej te cileve kane patur problemet tona dhe zymtesine tone ishte rruga e vetme qe na ka mbetur. Sic eshte thene edhe me pare, vetem keshtu ne do te fillojme te jetojme e jo te vazhdojme te vdesim” (f. 62).

Kjo sot eshte formula e te Marreve te Madheshtise shqiptare dhe Kadare nuk i ka shpetuar ketij pozicioni (une pretendoj se eshte nje nder krijuesit e kesaj formule sipas ideve te diktatorit shqiptar).

Me pak vemendje Kadare do t’i ishte afruan zgjidhjes se problemit mbi dallimin natyroro-shoqeror te popujve nga njeri-tjetri, prej nga e ka burimin postulati: – asnje popull i Europes nuk ka qene dhe eshte si ne. Kjo eshte dhe pikenisja mbi permasen e ndikimit te popujve europiane mbi popullaten shqiptare dhe paaftesia e kesaj te fundit per te ndikuar sadopak mbi ta. Ne te vertete ky problem u takon vetem shqiptareve per ta zbuluar, pasi vetem ata jane produkti shoqeror i drejtperdrejte i veprimtarise sociale te popujve europiane pa rrjedhur ne menyre biologjike nga ata. Une pretendoj se ky eshte rasti i vetem ne Europe dhe filozofet, apo ekonomistet e poltikanet, kane ne dore nga populli shqiptar argumentin e vetem se: – formula e zhvillimit social nder popujt e Europes nuk eshte unike dhe e vetme. Kjo do te thote se ka akoma “dicka” qe shkolla filozofike gjermane e shek. te XVIII-XIX nuk e perceptoi dot dhe per kete qellim i anashkaloi shqiptaret ne thelbin e tyre duke tentuar t’i perbashkoje me pellazget.

Perfundime

Gjeja e pare qe dua te ve ne dukje eshte fakti qe shkrimtari i realizmit socialist Ismail Kadare eshte tallur dhe vazhdon te tallet me Kombin Shqiptar ne te gjithe permasat.

Shqiptaret per te kerkuar fatin e tyre te ri duhet te shikojne fillimisht boten e tyre te brendeshme e pastaj te hedhin syte pertej detit dhe maleve, pasi keto te fundit e kane zgjidhur detyren e tyre historike e shqiptaret, ne kete drejtim, po ecin akoma sipas instiktit qe i ka imponuar Natyra dhe politika europiane (rasti i fundit tregon se shqiptaret po kopjojne pjesen me te gabuar te rruges neper te cilen ka kaluar kontinenti meme) dhe Kadare i sherben ketij procesi.

 

 

Tirane, me 12.09.2015

 

88 – Hitleri–Stalini dhe Lufta e Dyte Imperialiste

Ata qe nuk dine te kaluaren, nuk mund ta jetojne te ardhmen ndersa ata qe dine gabim te kaluaren, nuk mund ta jetojne as te tashmen.

 

Nuk eshte thjeshte problem vetem shqiptar, por eshte nje problem boteror ku mashtrimi historik ka bere vend ne te gjitha shkallet e edukimit shkollor ndershteteror, ku problemi me themelor i luftes se dyte imperialiste (shkaku i shperthimit te saj) i fshihet te vertetes historike edhe pse faktet dhe teoria e formave te luftes nuk e pranojne ate qe thuhet prej 74 vjetesh (edhe vete emertimi si lufte boterore eshte nje mashtrim i paster, pasi ne realitet lufta e viteve 1939-1945 duhet emertuar vetem lufte imperialiste midis bllokut te vjeter kapitalist dhe bllokut te ri, te fshehur pas emertimit socialisto-komunist, i cili ne realitet ka qene kapitalizem monopolist shteteror).

Te pakten ne Shqiperi ka disa qendrime here formale e here me adresim tipik sipas viteve ku ato jane shkruar. Keshtu, deri me 1992, eshte thene: “Sulmi i pabese i Gjermanise hitleriane kunder Bashkimit Sovietik, me 22 qershor 1941, pati nje jehone te thelle e te gjere ne jeten shoqerore e politike te Shqiperise…..Populli sovietik, i udhehequr nge Partia Boshevike me Stalinin ne krye, u ngrit si nje trup i vetem ne mbrojtje te lirise, te pavaresise dhe te fitoreve te medha te socializmit…” (Historia e Luftes Antifashiste Nacionalclirimtare te popullit shqiptar, vell. 1, Tirane 1984, f. 203. Me te njejten permbajtje eshte edhe ne Historia e Partise se Punes te Shqiperise, Tirane 1968, f. 66). Dhe kjo ka qene formula interpretative e fillimit te Luftes se dyte imperialiste neper te gjitha nivelet e arsimimit te detyrueshem shqiptar. Ndersa ne literaturen sovietike pranohen kater komponente te aresyes perse Gjermania Naziste kishte epersi ndaj Bashkimit Sovietik pergjate vitit 1941 (Historia e Partise Komuniste te Bashkimit Sovietik, Tirane 1959, f. 587-588 ). Pas vitit 1992 propoganda zyrtare shqiptare, per kete problem, ndryshoi qendrimin duke e thjeshtuar ate si me poshte: “Ne qershorin e v. 1941, Gjermania dhe aleatet e saj europiane, me perjashtim te Bullgarise, sulmuan Bashkimin Sovietik” (Fjalor Enciklopedik Shqiptar, 2008, shih artikullin: Lufta e Dyte Boterore (1939-1945)).

Por ne asnje rast ne literaturen historike shqiptare dhe ate sovietike nuk jane analizuar shkaqet mbi aresyen perse Hitleri sulmoi Bashkimin Sovietik pikerisht me 22 qershor 1941 (asnjehere nuk eshte thene se cfare do te ndodhte po te mos kishte sulmuar Hitleri Bashkimin Sovietik ate date dhe ketu qendron e fshehta e aresyes perse Hitleri sulmoi i pari), kur shqiptaret i kane pasur parasysh te gjitha format e dhunes dhe luftes staliniste (1921-1941) si akte te shtrirjes se revolucionit bolshevik (ketu kam parasysh librin e Michel Sayers dhe Albert E. Kahn: Konspiracioni i madh kunder Rusise, Tirane 1951). Interpretimi i ngjarjeve sipas interesave politike te komunizmit enverist perben esencen e aresyes perse shqiptaret kete problem e zoterojne sipas idiotizmit propogandistik dhe jo sipas realitetit historik.

Duhet panuar qe propoganda shqiptare eci ne gjurmet e propogandes sovietike, e cila pati deklaruar me kohe se Hitleri e sulmoi Bashkimin Sovietik ne befasi dhe se lufta e shperthyer nga hitlerianet filloi ne menyre te favorshme per Gjermanine fashiste (Kolonel M. Tolçionov, Falimentimi i strategjise hitleriane ne Lindje (Qershor 1941 – Qershor 1943), Tirane – TETOR 1945).

Ne studimin: Tjetersimi i historise ose “Ndergjegjja e Ngjarjes”, vell. 3, “Lufta dhe Njerezimi”, kam evidentuar format e luftes ne funksion te formave te shtetit, ku ne kapitullin e VI jepen format e luftës në një organizim pa pretendime antagoniste, – pikëpamje teorike (Bashkimi Sovietik në fazën e parë dhe të dytë, dmth para dhe pas 1953. Karakteri spekullues i socializmit sovietik dhe cfare ka qene ne realitet rendi shoqeror pas 1917-es ne Bashkimin Sovietik).

Sipas teorise dhe statistikes se formave te luftes nga viti 1917 – 1941 shteti sovietik i Stalinit ka aplikuar kete dhune dhe ka bere keto lloj luftrash:

1917-1921 – lufta civile ne Rusi

1921,1922 – kryengritjet gjeorgjiane antibolshevike. Pa frikë themi se primare dhe vendimtare në këtë epokë ngjarjesh është lufta civile dhe aspak intervecioni europian. Këtu qëndron gabimi themelor i autorëve të konspiracionit të madh kundra Rusisë, te cilet kane tentuar te shtremberojne thelbin historik te te ashtequajturit revolucion bolshevik.

dhjetor – 1922 formohet BRSS dhe Stalini behet diktatori i Bashkimit Sovietik.

1927 – përjashtohet nga Partia Trocki dhe Zinonievi, ku i pari në këtë vit organizoi një revoltë antibolshevike.

në fund 1927 – pushkatohet komisari i popullit për financën G.Sokolnikov, i cili atë vit (nëntor) u ngrit vendosmërisht kundër argumentimit të domosdoshmërisë për t’i dhënë pushtetin prioritar planit mbi pushtetin e parasë.

22 janar 1929 – Trocki dëbohet nga BRSS. Duhet pranuar që Trocki ka qënë armiku më i madh politik i Stalinit, por dhe konkurenti kryesor i zëvëndësimit të Leninit. Eleminimi i tij përcaktoi konsolidimin e figurës së Stalinit në rrafshin politik brënda vëndit.

13 mars 1930 – pushkatohet Çernovi, komisari i popullit për bujqësinë në BRSS.

dhjetor 1930 – përjashtohet nga detyra kryetari i këshillit të Komisarëve të popullit të BRSS A.I.Rikov, si dhe nga detyra e anëtarit të Byrosë politike. Rikovi qe kryetari i këtij këshilli pas vdekjes së Leninit.

1930 – 1931 zbulohen tre organizata të mëdha kundërrevolucionare: partia industriale, partia e fshatarësisë punonjëse dhe byroja federale e PPSDR. Të tre këto parti formojnë të ashtëquajturin konspiracion të Targpromit.

25 nëntor – 7 dhjetor 1930 – gjyqi i partisë industriale.

01 – 09 mars 1931 – gjyqi i menshevikëve të vjetër.

12 – 18 prill 1933 – gjyqi i inxhinjerëve të Vickersit.

                 Të tre këto gjyqe qenë një veprimtari që akuzoi lidhjen e forcave cariste me imperializmin anglo-francez. Me sa duket loja sapo kishte filluar, larja e hesapeve me kundërshtarët e Stalinit do të gjente gjithmonë justifikime në këtë lidhje.

në mesin e viteve 30-Stralini frymëzoi, ose nxiti, çështjen Sirçov-Llominaxe. I pari ishte kryetari i këshillit të Lartë për Ekonominë në RSFSR dhe kandidati i Byrosë Politike, i dyti anëtar i Komitetit Qëndror dhe Sekretar i parë i komitetit qëndror të Kaukazit. Ata nuk kishin formuar kurrfarë “blloku konspirativ”, por Llominaxe, duke analizuar pesëvjeçarët stalinianë e akuzoi regjimin për qëndrim prej zotërinjsh e feudalësh ndaj nevojave dhe interesave të punëtorëve e të fshatarëve, ndërsa Sirçovi i quajti veprat e para industriale staliniane “hedhëse hi syve” dhe “katunde potemkiane”. Mëndjemprehtësia dhe guximi për të thënë të vërtetën e paguan që të dy me jetën e tyre.

01 dhjetor 1934 – vritet Kirovi. Kjo krismë leningradase ishte krisma staliniste e “Aurorës”. Pushkatimi i Leonid Nikollajevit (atentatorit të Kirovit) shërbeu si sinjal për shkallëzimin e represioneve të përgjakshme politike. Domethënë kishim të bënim me reaksionin e pushtetit ndaj gjëndjes ekonomike të padurueshme të masave popullore. Në qoftë se autorët e konspiracionit

                           nuk na tregojnë arësyet e vrasjes së Kirovit, autori i arrestimit të rublës na e sqaron saktë këtë ngjarje. Sipas tij “kongresi XVIII i PK (b) të BS i ashtëquajturi “kongresi i fitimtarëve”, në çështjen e zgjedhjes së liderit të partisë, i dha përparësi siç e dimë tanimë, Stalinit e jo Kirovit (rezultatet e zgjedhjeve u falsifikuan, Kirovi po atë vit u vra)”.

maj 1934 – vritet Mezhinski, president i GPU.

janar 1935 – gjyqi i Kamenievit dhe Zinovievit

janar 1935 – vritet Kuibishevi

18 qershor 1936 – vritet shkrimtari Maksim Gorki.

Këto vrasje i atribuohen grupit të mjekëve nën drejtimin e Jagodës, ish zëvëndës i Mezhinskit dhe më vonë president i GPU. Interesant është fakti se edhe në Shqipëri ka ekzistuar një fakt i tillë i aluduar me ministrin e shëndetësisë Llambi Ziçishti (të pushkatuar më 1981).

1936 – pushkatohen Kamenievi dhe Zinonievi.

1936 – përjashtohen nga partia Radek, Bukharini, Tomski, Smirnovi.

19 – 23 gusht 1936 gjyqi i qëndrës terrosite trockiste – zinovieviste. Dënohen me pushkatim dhe burgime të rënda Piatakovi, Sokolnikovi, Shestovi, Muralovi dhe 12 bashkëpunëtorë të tjerë.

25-10-1936 anija sovjetike me 510 ton ar spanjoll u nis nga porti spanjoll i Kartagjenës për në Moskë….dhe ky ar nuk u kthye më kurrë. BRSS dërgoi në ndihmë të Republikës Spanjolle 2065 oficerë sovjetikë të rangjeve të ndryshme, 772 pilotë, 351 tankistë, 100 artilierë, 222 këshilltarë ushtarakë, 204 përkthyes dhe një numër oficerësh zbulimi e kundër-zbulimi, komisarësh, diplomatësh, etj.; gjithsejt ato qenë mbi 3000 sovjetikë. Ndonëse deti spanjoll ishte nën bllokadë, Stalini dërgoi në Spanjë 648 aeroplana, 347 tanke, 60 makina të blinduara, 1186 topa, 20’486 mitraloza dhe 497’813 pushkë; pa llogaritur municionet, ushqimet, materialet mjeksore, pajimet ushtarake, naftën e benzinën.

23 – 30 janar 1937 – gjyqi i qëndrës trockiste – antisovietike.

11 – 12 qershor 1937 – gjyqi kundër Tukaçevskit dhe 7 gjeneralëve të ushtrisë së kuqe.

1937 – pushkatohet komisari i popullit për shëndetësinë G.A. Kaminski.

02 – 08 mars 1938 – gjyqi i bllokut të së djathtës dhe të trockistëve.

1938 – pushkatohet Bukharini dhe Rikovi.

1939 – pushkatohet Radeku.

28 shtator 1939 Pakti i mossulmit Molotov – Ribentrop (diku thuhet me 23-08-1939 me viziten e Ribentropit ne Moske), nënshkruhet midis Gjermanisë dhe BRSS, Polonia pushtohet nga këto dy vende dhe kështu kufiri i BRSS shtyhet 200 km në drejtim të Perëndimit. Në vend që punimet e fuqizimet e linjave fortifikuese të vazhdonin, në Vjeshtë të vitit 1939 ndodhi e kundërta. Garnizonet e rajoneve të fortifikuara filluan të tkurren deri sa u zhdukën fare; materialet për ndërtim fortifkimesh pothuaj u ndërprenë; armatimet, muncionet, paisjet e vëzhgimit dhe ndërlidhjes u hoqën; një pjesë të godinave iu dha kooperativave bujqësore për magazinim prodhimi; fortifikime të tjera u mbuluan me dhe ose u shkatërruan me dinamit; industria ushtarake ndërpreu prodhimin e topave 76-mm që përdoreshin kundra-tankeve; pushkët kundra-tank u hoqën nga prodhimi, etj. Megjithatë, një linjë rajonesh të fortifikuara filloi të ndërtohej në Verë të vitit 1940 pikërisht në buzë të kufirit gjermano-sovjetik. Kjo linjë, e cila njihet me emrin Linja Molotov, kurrë nuk u mbarua dhe pati si qëllim që gjermanët ta shihnin atë si synim mbrojtës. Për nga materialet, organizimi, fuqia e zjarrit, minimet, thellësia dhe prapavija, taktika e luftimit, aftësia dhe shpejtësia e mbrojtjes Linja Molotov i ngjante një loje fëmijësh. E njëjta situatë ishte edhe për fortifikimet gjermane në kufirin (e vjetër) gjermano-polak dhe për fortifikimet e reja që ato filluan në Poloninë e pushtuar përballë Linjës Molotov.

30-11-1939 deri me 13-03-1940. Mësymja e Ushtrisë së Kuqe kundër Finlandës. Në mesin e Marsit 1940 Ushtria e Kuqe kishte bërë të pamundurën, ku tërë rajoni mbrojtës ishte kaluar dhe vija Mannerheim ishte thyer. Me traktatin e paqes të firmosur në Moskë, Finlanda humbi 11% të territorit dhe 30% të burimeve ekonomike. Humbjet e Ushtrisë së Kuqe ishin: 127 000 të vrarë, 189 000 të dalë jashtë luftimit (të plagosur, të gjymtuar, të ngrirë, të djegur), 5 500 të kapur, 3 543 tanke dhe mbi 260 avionët të shkatërruar. Humbjet e ushtrisë finlandeze ishin: 26 000 të vrarë, 46 000 të plagosur, 1000 të kapur, 25 tanke dhe 62 aeroplanë të shkatërruar.

qershor 1940 – sovietikët pushtojnë Letoninë, Estoninë dhe Lituaninë.

27 qershor 1940 – sovietikët pushtojnë Besarabinë dhe Bukovinën e Veriut.

20 gusht 1940 – vritet Trocki

22 qershor 1941 BRSS sulmohet nga Gjermania Naziste

25-08-1941 – BRSS dhe Britania, në marrëveshje të ngjashme me atë midis BRSS e Gjermanisë për pushtimin e ndarjen e Polonisë, sulmuan Iranin asnjanës dhe përfunduan pushtimin e tij më 17-09-1941. Kjo eshte nje ngjarje qe i eshte mbajtur e fshehte opinionit shqiptar

                                            

Ky material eshte marre nga librat e meposhtem, pasi termat e perdorur jane sipas autoreve te tyre:

Michel Sayers dhe Albert E. Kahn: Konspiracioni i madh kunder Rusise, Tirane 1951

Aleksej Çerniçenko, Arrestimi i rublës, Tirane 1992

Historia e Partise Komuniste (Bolshevike) te BRSS, Tirane 1949

Historia e Partise Komuniste të Bashkimit Sovietik, Tirane 1959

Svetllana Alilujeva, Vajza e Stalinit për Stalinin, Tirane 2006

Felix Tchouev, Biseda me Molotovin (140 intervista me ish krahun e djathta te Stalinit), Tirane 2005.

Artur Conte, Jalta dhe ndarja e Botes, Tirane 1994

Grup autoresh, Libri i zi i komunizmit (Krime, terror, dhune), Tirane 2000

Simon Sebag Montefiore, Stalini ne oborrin e Carit te kuq, Tirane 2010

V.G.Krivicki, Ne sherbimin e fshehte te Stalinit, Tirane pa vit botimi

История Великой Отечественной войны Советского Союза 1941-1945, в шести томах, Москва 1960

Lev Trocki, Stalin, Tirane 2010

Materiali i postuar ne internet me autor Saimir Lolja ne gjurmet e librit te Viktor Suvorov mbi shkaqet cilesore te fillimit te luftes se II imperialiste sipas kendveshtrimit ushtarak.

                                                        

Ndersa Gjermania e Hitlerit e fillon jeten e saj si rezultat te krizes politike gjermane ku me 28 janar 1933 lirohet nga detyra kancelari Franc fon Papen, qe qendroi ne kete detyre vetem 57 dite. Por duhet vene ne dukje fakti qe deri me 1992 ne asnje vend te literatures enveriste nuk behet fjale per menyren se si Adolf Hitleri e mori pushtetin ne Gjermani (1933) dhe cfare beri ai pergjate viteve deri me 1 shtator 1939. Perse ka heshtur literatura politike shqiptare per kete problem? Mos valle pse kane qene te barabarta midis tyre, qofte ne forme e qofte ne permbajtje? Vini re hapsiren e dhunes dhe te luftes pergjate periudhes 1933-1941 ne Gjermanine e Hitlerit dhe krahasojeni me ate te Stalinit, ne qofte se doni te kuptoni se cfare ka qene bolshevizmi sovietik e cfare ka qene nazismi gjerman jashte interpretimeve politike te historiografise enveriste.

30 janar 1933 lindi Rajhu i Trete, ku kancelar i saj behet Adolf Hitler (ne te dy rastet, qofte per Stalinin, qofte per Hitlerin, jeta e tyre private perpara vendosjes se diktaturave perkatese nuk paraq       et interes).

1933-1934 kryhet nazifikimi i Gjermanise.

27 shkurt 1933 digjet Rajhshtagu. “Ndoshta, nuk do te merret vesh kurre e gjithe e verteta lidhur me djegjen e Rajhshtagut. Thuajse te githe ata qe e dinin, sot (1960, GH) jane te vdekur, pjesa me e madhe e tyre te vrare nga Hitleri ne muajt qe pasuan. Madje, as ne Nuremberg, misteri nuk u ndricua dot plotesisht, megjithese ka mjaft prova per te pohuar gati me siguri se ishin nazistet qe e kishin pergatitur zjarrin dhe e kishin bere per qellime politike”. Van der Lybe u shpall fajtor dhe u ekzekutua, kurse lideri komunist gjerman ne parlamentin gjerman, Ernst Torgler, dhe tre bullgaret (midis te cileve edhe Gjergj Dimitrovi) muaren pafajesine.

28 shkurt 1933 Presidenti Hindenburg nenshkroi nje dekret “per mbrojtjen e popullit dhe te shtetit”, duke pezulluar shtate kapitujt e Kushtetutes qe garantonin lirite individuale dhe qytetare duke e paraqitur si “nje mase mbrojtese kunder akteve te dhunes komuniste, qe vene ne rrezik shtetin”.

05 mars 1933 behen zgjedhjet e fundit demokratike ne gjallje te Hitlerit. Nazistet fituan me 17.217.180 vota – dmth nje shtese prej 5.500.000 votash ne raport me zgjedhjet e meparshme, por qe perfaqesonin 44% te votave.

09 mars 1933 permbyset qeveria e Bavarise dhe vendoset regjimi nazist. Kjo shenoi fillimin e kapitullimit te institucioneve me te fuqishme te Gjermanise pa asnje kundershtim

22 mars 1933 ne Operan Krol, ku ishte mbledhur Rajshtagu dhe po shqyrtohej i ashtequajturi Akt i Aftesimit ligjor – “ligji per te lehtesuar fatkeqesite e Rajhut dhe te popullit” – (Gasec cur Behebung der Not fom Folk und Rajh), sic e quajten zyrtarisht; pese paragrafet e tij te shkurtra i hiqnin Parlamentit pushtetin legjislativ, duke perfshire kontrollin e buxhetit te Rajhut, miratimin e traktateve me shtetet e huaja dhe iniciativen e shtajcave kushtetuese, per t’ia dhene qeverise se Rajhut per nje periudhe katervjecare. Pervec kesaj, dekreti shprehte qarte se tekstet e ligjeve te shpallura nga qeveria duheshin hartuar nga kancelari “dhe mund te shmangeshin nga Kushtetuta”.

01 prill 1933 shpalli nje bojkotim kombetar te dyqaneve te cifuteve (sipas tekstit).

18 prill 1933 Gebelsi shkruan ne ditarin e tij: “ne do te lajme hesapet me Reaksionin. Revolucioni nuk duhet ndaluar ne mes te rruges”. Interesant eshte fakti se diktatura staliniste dhe ajo enveriste ne kete pike perputhen plotesisht me ate naziste te asaj kohe.

Ne fund te prillit 1933 qeveria e shpalli 1 majin 1933 dite Feste Kombetare duke e emeruar “Dita Kombetare e Punes”. Ne fjalimin qe mbajti perpara me shume se 100.000 punonjesve, ne Sheshin e Tempelhofit, Hitleri leshoi parrullen “Nder punes dhe respekt punonjesve!” dhe premtoi se 1 Maji do te kremtohej per nder te punes gjermane “gjate shekujve”.

2 maj 1933 pushtohen te gjitha selite e sindikatave ne te gjithe vendin, fondet e tyre u konfiskuan, organizatat u shperndane dhe udheheqesit u arrestuan.

10 maj 1933 ne Berlin ju vu zjarri afro 20 000 vellimeve libra duke i shpallur lufte te kaluares kulturore gjermane. Kjo date konsiderohet si fillimi i nazifikimit te kultures gjermane (ne gjurmet e kesaj date ne Shqiperi, me 06 shkurt te 1967, fillon komunistizimi dhe enverizimi i kultures shqiptare nen pamjen e realizmit socialist). Ne kater vjetet e pare te Rajhut te Trete numri i te perditshmeve ne te gjithe Gjermanine ra nga 3607 ne 2671 dhe Maks Amani, rreshter i Hitlerit gjate Luftes se Pare Boterore, u be diktatori financiar i shtypit gjerman

21 qershor 1933 policia dhe trupat e sulmit shtine ne dore te gjitha zyrat e Partise Kombetare Gjermane ane e kend Gjermanise.

29 qershor 1933 Hugenbergu, udheheqesi i zjarrte e partise, qe e kishte ndihmuar Hitlerin te merrte postin e kancelarit dha doreheqjen nga qeveria dhe zevendesit e tij “vullnetarisht” shperndane partine.

14 korrik 1933 dekretohet ligji, sipas te cilit “partia Nacional Socialiste e Punonjesve Gjermane perben te vetmen parti politike te Gjermanise”.

25 korrik 1933, pese dite pas ratifikimit te konkordatit me Seline e Shenjte, qeveria gjermane nxorri ligjin mbi sterilizimin, qe fyebte ne menyre te vecante Kishen Katolike. Pese dite me vone u muaren masa per te shperndare Lidhjen e Rinise Katolike. Erih Klausener, udheheqesi i Aksionit Katolik u vra gjate spastrimit te 30 qershorit 1934.

30 janar 1934 hyn ne fuqi ligji, sipas te cilit te gjitha “Asamblete popullore” te Shteteve lokale u zhduken. Fuqite sovrane te Shteteve iu kaluan Rajhut, te gjitha qeverite e Landeve u vendosen nen autoritetin e qeverise se Rajhut dhe guvernatoret e Shteteve vareshin tani e tutje nga administrata e ministrit te Brendshem te Rajhut.

30 qershor 1934 pastrimi i pergjakshem i Gjermanise (kjo eshte analoge me spastrimet e Stalinit pergjate viteve 1934-1939 dhe ato te Enver Hoxhes pergjate viteve 1973-1982).

02 gusht 1934 nderron jete presidenti gjerman Paul von Hindenburg. Ne kete rast u hoq roli i presidentit dhe Hitleri caktohet Fyhrer dhe Kancelar i Rajhut duke i kerkuar te gjithe oficereve dhe pjestareve te trupave nje betim bindjeje, jo Gjermanise, jo Kushtetutes, por atij vete.

01 tetor 1934 ushtria gjermane mori urdherin te trefishonte trupat nga 100.000 ne 300. 000 vete duke shkelur Traktatin e Versajes

16 mars 1935 u shpall ligji qe vendoste sherbimin e detyrueshem ushtarak dhe qe parashikonte ne kohe paqeje nje ushtri te perbere prej 12 korpusesh dhe 36 divizionesh, pra, rreth 500.000 vete

korrik 1935 avokati nazist Hans Kerrl caktohet minister i Ceshtjeve Kishetare

07 mars 1936 nje kolone e vogel simbolike e trupave gjermane kaloi ne rresht mbi urat e Rinit dhe depertoi ne zonen e cmilitarizuar dhe po ate dite Hitleri donencoi Paktin e Lokarnos duke pushtuar krahinen e Renanise.

30 janar 1937 Hitleri shpalli se Gjermania anullonte nenshkrimin e vene prej saj poshteTraktatit te Versajes, duke e bere ate te pavlefshem.

04 shkurt 1938 Hitleri merr persiper komanden e forcave te armatosura te Gjermanise duke krijuar Komanden e Larte te Forcave te Armatosura.

11-12 mars 1938 Hitleri pushton Austrine

29 shtator 1938 arrihet marreveshja midis kater fuqive duke nënshkruar nga përfaqësuesit e Francës (Daladier), Mbretëria e Bashkuar (Chamberlain), Itali (Musolini) dhe Gjermania (Hitleri) ne Mynih traktatin mbi Sudetet (ku banonte nje popullate gjermanishtfolese ne Bohemi) duke i hapur rruge pushtimit te Cekosllovakise.

7-12 nentor 1938 java e xhamave te thyer ku masakrohen dhe denohen hebrejte ne Gjermani.

15 mars 1939 trupat gjermane pushtojne Bohemine dhe Moravine. Me 16 mars shpallet protektorati i Gjermanise mbi Bohemine dhe Moravine.

15 mars 1939 trupat hungareze, me ndihmen e trupave gjermane depertuan fare thjeshte ne Ruteni ne oren gjashte te mengjesit dhe te nesermen territori u aneksua zyrtarisht nga Hungaria.

16 mars 1939 Hitleri merr nen mbrojtje Sllovakine.

18 mars 1939 Hitleri arrin ne Vjene per te ratifikuar “Traktatin e Proteksionit”, qe, i nenshkruar me 23 mars ne Berlin, nga Ribentropi dhe dokton Tuka, permbante nje protokoll te fshehte, qe i jepte Gjermanise disa te drejta ekskluzive per shfrytezimin e ekonomise sllovake.

22 maj 1939 nenshkruhet ne Berlin “Pakti i Çelikte” midis Çianos dhe Ribentropit, nje aleance ushtarake e karakterit agresiv.

15-21 gusht 1939 zhvillohen bisedimet Gjermano – Ruse.

01 shtator 1939 Hitleri sulmon Polonine. Kjo date konsiderohet si data e fillimit te Luftes se dyte Imperialiste.

03 shtator 1939 Ultimatumi i Qeverise Britanike mbi terheqjen e forcave gjermane nga Polonia. Vendosja e gjendjes se luftes midis midis Britanise se Madhe dhe Gjermanise. Po kete date nendetesja gjermane U-30 siluronte dhe mbyste vaporin britanik Athenia nja treqind kilometra ne perendim te Hibrideve duke shpallur fillimin e luftes se dyte imperialiste.

28 shtator 1939 nenshkruhet pakti i mossulmit midis Ribentropit dhe Molotovit.

09 prill 1940 Hitleri pushton Danimarken dhe sulmon Norvegjine, te cilen e pushtoi deri ne javen e pare te majit.

10 maj-25 qershor 1940 Hitleri sulmon dhe pushton Belgjiken, Hollanden dhe Francen.

15 gusht 1940 shperthen beteja ajrore gjermane kunder Anglise me operacionin “Shqiponja”.

23-28 gusht 1940 aviacioni anglez bombardon Berlinin.

shtator 1940 deshton pushtimi gjerman i Anglise.

06-17 prill 1941 Hitleri sulmon dhe pushton Jugosllavine.

27 prill 1941 pushtohet Athina dhe me 28 maj i gjithe territori grek.

10 maj 1941 arratiset nga Gjermania drejt Skocise Rudolf Hesi.

22 qershor 1941 – Hitleri sulmon Stalinin.

                                                        

Ky material eshte marre nga librat e meposhtem:

Traudl Junge, Deri ne oren e fundit (kujtimet e sekretares se fundit te Hitlerit), Tirane 2009

Joakim Von Ribentrop, Planet e Hitlerit per Ballkanin, BOTART, pa vit botimi

Vil Bertold, 42 atentate kunder Hitlerit, Tirane 2004

Pa autor, Gjyqi i Nurembergut, Berat 2002

Eduard F. Doland, Adolf Hitler, portreti i nje tirani, Elbasan 1997

William Joyce, Muzg mbi Angline, Shtepia Botuese “HELGA’S SEKRETS”, pa vit botimi

Adolf Hitler, Lufta ime, Tirane 2012

Adolf Hitler, Testamenti Politik (4 Shkurt – 29 Prill 1945), Tirane pa vit botimi

William B. Breuer, Mistere te pashpjeguara te Luftes II Boterore, Tirane 2007

William L. Shirer, Ngritja dhe renia e Rajhut te Trete (nje histori e Gjermanise Naziste), Tirane 2004

Richard Breiting, Vetem Hitler (intervista sekrete), Tirane 2003

William L. Shirer, RAIH-u i TRETE (shkelqimi dhe rrezimi), Tirane 1998

John Lukacs, Qershor 1941, Hitleri dhe Stalini, Tirane 2008

Richard Overy, Mbas hapjes se dosjeve sekrete te dy diktaturave, Tirane 2008

Zheliu Zhelev, Fashizmi dhe humbesit….(shteti totalitar), Tirane 2001

Julius Mader, Flasin Gjeneralet hitleriane te Spiunazhit, Tirane 2005

Henri Michel, Lufta e dyte Boterore, Tirane 2006

Pa autor, Procesi i Nurembergut, Tirane 2005 (perkthim nga rusishtja)

                                                        

Meqenese zbulimi analitik ka per qellim gjetjen e shkakut te fillimit te luftes, vazhdimesia e ngjarjeve te metejshme nuk paraqet interes.

Do te ndjekim kete aresyetim analitik: format e luftes jane rrjedhoja te formes se organizimit shoqeror dhe ne permasa percaktohen nga shkalla e zhvillimit ekonomik. Me qene se eshte pranuar formula e Klauzevicit (Lufta eshte vashdim i politikes me mjete te tjere, pikerisht me mjetet e dhunes – ka shtuar Lenini tek “Socializmi dhe Lufta”) nga te gjithe krahet, behet e kuptueshme qe format e saj fillestare nuk duhen konsideruar lufte (ne kete rast per kete forme lufte duhet pranuar formula: Lufta eshte instinkti i te jetuarit), por perleshje, dhe eshte e trasheguar nga bota paraardhese e Njeriut; tipikisht “Lufta e Trojes” (shek XV Para Kri.) nuk duhet konsideruar lufte (ne kete rast termi dhune eshte me i drejte). Dmth lufta eshte produkt i politikes, e per rrjedhoje, forma te barabarta lufte prodhohen nga politika te ngjashme ne forme e permbajtje. Kjo do te thote se lufta eshte e lidhur me formen shteterore te organizimit shoqeror dhe ka karakter rastesor pa u kthyer asnjehere ne domosdoshmeri. Ajo eshte e lidhur me nje faze te caktuar te zhvillimit shteteror, atehere kur shtetet realizojne zhvillimin perfundimtar te formes se tyre dhe ky zhvillim krijon barazine politike ne planin ekonomik. Analiza e formave te Luftes tregon se Populli Shqiptar eshte i vetmi popull ne Racen e Bardhe qe nuk e ka arritur shkallen e zhvillimit qe te imponon aplikimi i luftes (eshte kjo aresyeja qe per kete popull lufta ka gjithmone karakter rastesor dhe nuk ka luajtur asnje rol ne jeten e tij biologjiko-shoqerore. E ve ne dukje kete dukuri per te treguar se termi “Shqiperi e Madhe” eshte krjuar nga politika jashteshqiptare per te fshehur qellimet skllaveruese te shqiptareve).

I gjithe ky parafrazim filozofik na jep te drejten te nxjerrim format e luftes per popuj te ndryshem dhe krahasimi i tyre mund te na tregoje shkallen e zhvillimi social dhe menyren e organizimit politik te tyre jashte propogandes dhe mesimeve te arsimit te detyrueshem shkollor.

Analiza e te gjitha luftrave te kryera nga Njerezimi (natyrisht nje analize e percipte kohore) tregoi se, pamvaresisht nga shkalla e zhvillimit, cdo forme shteterore aplikon kryesisht tre forma lufte (ne popuj te ndryshem nenformat qe shoqerojne nje forme te caktuar jane te ndryshme duke mos treguar asnje rregull):

  • Luften civile
  • Luften pushtuese
  • Luften imperialiste

Asnje popull ne Bote nuk e ka filluar jeten e vet shtetore pa luften civile dhe asnje shtet ne Bote nuk e ka vazhduar jeten e vet politike pa luften pushtuese, e cila eshte kthyer ne lufte imperialiste per rrethana te percaktuara nga shkalla e zhvillimit ekonomik e pjesmarresve ne te.

Lufta pushtuese ndryshon nga lufta imperialiste ne qellimin per te cilen ato kryhen. Ne kete menyre lufta pushtuese ka per qellim te skllaveroje popujt, kur lufta imperialiste ka per qellim te ndaje kete skllaverim. Termat qe jane perdorur pergjate shekullit te XX-te si shtet imperialist, shtet proletar, shtet komunist, shtet kapitalist, shtet demokratik ndryshojne nga njeri-tjetri nga menyra se si e aplikojne dhe e fshehin ata thelbin e skllaverimit tek seicili popull ku eshte zbatuar.

Analiza historiko-statistikore i ketyre dy grup ngjarjesh ,sipas permbajtjes se tyre, tregon:

  • Ne Bashkimin Sovietik, pergjate viteve 1917-1941, jane aplikuar keto forma lufte:

a-lufta civile

b-lufta pushtuese

c-lufta imperialiste (ne pamje te pare kjo forme lufte tek Stalini duhet si e imponuar, por lufta me Iranin asnjanes me 1941 tregon se lufta e viteve 1941-1945 ka qene tipikisht lufte imperialiste ne te gjithe segmentin e vet kohor dhe Mbledhja e Jaltes eshte sanksionimi e ketij imperializmi te maskuar).

  • Ne Gjermanine e Hitlerit, pergjate viteve 1933-1941, jane aplikuar keto forma lufte:

a-lufta pushtuese

b-lufta imperialiste (tek Gjermania kjo forme lufte duke ne marredheniet e dhunshme me Bashkimin Sovietik dhe Britanine e Madhe).

Ndryshimi i numrit te formave te lufte midis Gjermanise dhe Bashkimi Sovietik eshte e lidhur me menyren se si jane formuar dy shtetet historikisht. Bashkimi Sovietik i Stalinit vinte nga permbysja qe i beri formes shteterore te Carit, duke aplikuar luften civile, kur shteti gjerman i Hitlerit vinte nga zgjedhja politike e vete shtetit pa pasur nevoje per luften civile.

Krahasimi i kesaj analize tregon pa paragjykim se Gjermania e Hitlerit dhe Bashkimi Sovietik i Stalinit ishin dy shtete me ndryshueshmeri sasiore brenda se njejtes cilesi te shtetit.

Atehere: cili nga te dy keto shtete eshte shkaktari i luftes se dyte imperialiste? Perse akuzohet vetem shteti i Hitlerit dhe anashkalohet ai i Stalinit?

–/–

Por sipas autoreve te disa librave, duke perfshire edhe librat e meposhtem, ekzistojne disa ngjarje te “fshehta” qe konfirmojne perfundimet e teorise se formave te luftes ne nje menyre krejtesisht pa lidhje me te.

Ne gjyqin e Nurembergut, gjeneralet hitleriane, dhe, me vone, bashkepunetoret e Stalinit dhe pasardhesit e tyre publikuan fakte te “cuditshme” te cilat nuk mund te anashkalohen me nje te rene te lapsit. Pata fatin e mire qe ne gusht 2015 te beja nje udhetim ne Itali ku ne qendren e qytetit te Komos ishte hapur nje ekpozite librash. Mora pikerisht dy librat e meposhtem prej nga nxorra materialin ne fjale:

Behet fjale per dy ushtri te perplasura dhe te organizuara ne menyre te profeksionuar per kohen. Nuk eshte e vertete qe ushtria gjermane sulmoi ne befasi dhe e gjeti ushtrine sovietike te pa pergatitur. Te pakten Shefi i Shtabit te Pergjithshem ushtarak Sovietik Marreshalli G.K.Zhukov ne kujtimet e tij tregon se ne gjashte muajt e pare te vitit 1941u be nje pune teper e madhe per organizimin e ushtrise sovietike per ta pritur armikun ne menyre dinjitoze. Dhe eshte ky marreshall qe deklaroi se “ne teresi aftesite prodhuese kolosale te krijuara gjate dy pesevjecareve te paraluftes dhe tre vjeteve te pesevjecarit te trete siguruan bazen e aftesise mbrojtese te vendit” (f. 331, vell. 1 i kujtimeve). Cfare perfitimi kishin sovietiket per te fshehur te verteten dhe perse nga njera ane propogandonin befasine hitleriane dhe, nga ana tjeter, trumbetonin aftesite mbrojtese dhe punen e madhe qe ishte bere per kete mbojtje? Eshte po ky Zhukov qe deklaron se arti operativo-strategjik i forcave te armatosura te Gjermanise ne fillim te luftes qendronte me lart se ai sovietik duke krijuar epersine nga viti 1941 deri ne veren e 1942-shit (f. 352, vell. 3 i kujtimeve).

Pergjigjen e kesaj pyetje na e jep nje ish ushtarak sovietik (Viktor Suvorov – 1947), funksionar i Sherbimit Sekret ushtarak sovietik dhe historian autodidakt, autor i disa librave mbi Luften e Dyte imperialiste ku perfshihet edhe libri: “Stalini, Hitleri dhe revolucioni boteror bolshevik”.

  • Ne diten e pare te sulmit ishin 3 milion ushtare gjermane perballe 5 milion ushtareve sovietike, vetem se te sfazuara ne hapsire dhe ne qellim.
  • Forcat sovietike ishin te perqendruara ne jug te frontit perendimor te tyre te gatshme per te prere linjat e furnizimit me karburant te Gjermanise qe vinin nga Rumania, kur gjermanet sulmuan ne veri-qender te frontit.
  • Gjeneralet hitleriane konstatuan se ushtria sovietike nuk kishte nje vije mbrojtese mbas shpines se vet.
  • Aeroportet ndodheshin vetem 8-10 km larg vijes se pare te frontit.
  • Sovietiket kishin 24 000 tanke kundrejt 3 000 tankeve gjermane.

Te gjitha keto i cuan gjeneralet hitleriane ne perfundimin se ushtria sovietike ishte e pergatitur per sulm dhe jo per mbrojtje. Sipas Viktor Suvorov-it ka ekzistuar nje plan i Zhukovit per sulmin sovietik kundra Gjermanise me date 15 maj 1941. Sulmi do te fillonte me 06 korrik 1941 nga ana e sovietikeve me operacionin Groza (fortuna, stuhia). Po sipas ketij autori ekziston dhe nje ngjarje tjeter qe e perforcon kete plan te pazbatuar. Me 22 qershon 1945 Stalini jep urdherin qe ne Moske me 24 qershor te mbahet Parada e Fitores mbi Gjermanine, por vete nuk mori pjese. Urdheri saktesonte qe paraden ta marre zevendesi i Stalinit Marreshalli i Bashkimit Sovietik G.K.Zhukov dhe ta komandoje Marreshalli i Bashkimit Sovietik K.K.Rokosovski (f. 376, vell. i 3 i kujtimeve). Per mungesen e Stalinit ne pareden e fitores jepen dy variante justifikuese: sipas Zhukovit Stalini nuk e pranoi marrjen e parades pasi ishte plagosur pergjate provave me kale (f. 375, vell. i 3 i kujtimeve), por sipas Viktor Suvorovit Stalini ishte i inatosur dhe nuk pranoi te marre pjese ne parade sepse, sipas tij, Bashkimi Sovietik nuk e kishte fituar luften, pasi nuk kishte pushtuar jo vetem Boten, por as Europen.

                                                        

Ky material eshte marre nga librat e meposhtem:

Viktor Suvorov, Stalin, Hitler la rivolucione bolscevica mondiale, Casa Editrice SPIRALI, 2000

Grup autoresh, I generali di Hitler, Novara 1973

G.K. Zhukov, Kujtime dhe Meditime, Tirane 1995, bot. I i Shtepise botuese te Ushtrise (ne dy vellime).

G.K. Zhukov, Kujtime dhe Meditime, Tirane 2009, bot. II i shtepise botuese Almera (ne tre vellime)

881

882

                                                         

Perfundimi:

Ne qofte se Hitleri nuk do te sulmonte Stalinin me 22 qershor 1941, atehere Stalini do te sulmonte Europen me 6 korrik 1941, duke argumentuar qe lufta ne fjale ishte 100% imperialiste nga te gjitha krahet pjesmarres dhe aspak e njeanshme dhe veper vetem e Hitlerit. Per te qene te sakte duhet pranuar se Lufta e dyte imperialiste qe kryesisht rrjedhoje e grykesise imperialiste te Bashkimit Sovietik dhe aspak rrjedhoje e pazgjidhjeve politike te Luftes se pare imperialiste, sic duan ta paraqesin (kam parasysh librin e Henri Michel, Lufta e dyte Boterore, Tirane 2006). Po te mos ishte Hitleri, Stalini do ta kishte pushtuar Europen dhe historia e shekullit te XX-te per Europen do te kishte qene tjeter per tjeter. Per kete mjafton te shihet ngjarjet pergjate viteve te para te mijevjecarit te trete per te kuptuar se cfare perfaqesonte shteti sovietik (1917-1987) ne historine e politikes europiane.

.

Shenim: Ky artikull lindi si rezultat i “perleshjeve” ne fb me temen mbi shkaktaret e luftes se dyte imperialiste. Me kete dua t’u tregoj shqiptareve se nuk kane sy per te pare aktet historike te pas vitit 1939 per faj te arsimimit te detyrueshem shkollor, pra deri me 1992, por qe vazhdon akoma edhe sot ne po te njejten permase edhe pse problemet jane shpalosur krejt me ndryshe. Te pakten librat qe shoqerojne kete artikull, tregojne se shqiptaret jane te keq arsimuar dhe nuk bejne asnje perpjekje per te sheruar infeksionin mendor te imponuar prej 70 vjetesh. Marrezia e madheshtise eshte semundja e re qe u ka rene per hise shqiptareve te mijevjecarit te ri.

Tirane, 09.09.2015

 

 

38-“Morali bolshevik” dhe ndikimi i tij mbi shqiptarët

 

 

Politika e drejton sot jetën shoqërore të shqiptarëve, por asnjë njeri nuk merr guximin të diferencojë instiktin nga ligjet e zhvillimit të shoqërisë njerëzore, në funksion të politikës. Në qoftë se kjo për botën e zhvilluar nuk paraqet rëndësi, pasi është kaluar faza e adoleshencës së saj, për shqiptarët problemi nuk është ashtu dhe kjo për shumë e shumë arësye biologjike e shoqërore të pavarura nga bota shqiptare. Por shqiptarët kanë një mundësi për të ndrequr vetveten duke mësuar nga të tjerët pasi rendi shoqëror autokton i tyre është më mbrapa, bile shumë më mbrapa, se rendi i sotëm kapitalist në botën e zhvilluar. Dukuritë analitike që shpalosen sot ne mediat shqiptare janë më tepër propogandë se sa një realitet historik dhe e gjithë kjo për të fshehur një realitet të maskuar nga politika prej më shumë se gjysëm shekulli. Fjala është për moralin komunist, që në realitet është tipikisht moral bolshevik, dhe mënyrën se si ai ka ndikuar mbi popullin shqiptar në mënyrë që të mund të realizohet kundërveprimi, si mënyra e vetme për të shpëtuar shoqërinë tonë nga bataku ku idetë bolshevike e futën pas 1944-ës. Mjafton të shikojmë shtrirjen e infeksionit shoqëror dhe do ta kuptojmë mirëfilli se ku ka ndikuar morali bolshevik në shoqërinë shqiptare.

Sot, në mijëvjeçarin e tretë, shikojmë se dy elementët më kryesorë të shoqërisë shqiptare ku ajo rrotullohet rreth vetvetes prej 20 vjetësh pa e kuptuar thelbin e problemit, është prona dhe familja. Shqiptarët e sotëm nuk e dinë, ose e kanë harruar, se mbrojtësja shekullore e këtyre dy qelizave ka qënë Kanuni i shqiptarëve, pamvarësisht specifikave që ato kanë pasur. Nuk është e rastit që kanunet u muarën në mbrojtje nga Klerikët shqiptarë pikërisht kur shqiptarëve i imponuan mëvetësinë e tyre kombëtare. Institucionet fetare dhe kanunet shqiptare kanë përbërë rregullatorin shoqëror të shqiptarëve, të paktën në 500 vitet e fundit të jetës së sotme dhe ato përbënin një unitet që u siguroi shqiptarëve mbijetimin e tyre shekullor. Dhe pikërisht këto katër institucione goditi më ashpër morali bolshevik i komunizmit shqiptar përgjatë 45 vjetëve të diktaturës duke i shumëzuar me zero, dmth duke e zhveshur shoqërinë shqiptare nga morali njerëzor. Ja përse shoqëria shqiptare, pas 1990, ndodhet në një udhëkryq pa dalje dhe e groposur nga vetvetja.

Analiza historike e këtyre katër institucioneve, para dhe pas 1945, është e aftë të na tregojë rrugën nëpër të cilën duhet të kalojë shoqëria jonë përpara se të zhduket nga historia në mënyrë të turpshme. Me fjalë të tjera, politika e sotme nuk është e aftë ta shpëtojë popullin shqiptar nga bataku ku e ka futur epoka bolshevike e Enver Hoxhës jo vetëm pse është produkt i saj, por, kryesisht, sepse është e paditur në thelbin e saj intelektual.

Këto katër qeliza shoqërore tek shqiptarët nuk kanë bashkëjetuar kurrë me politikën dhe vetëm në sajë të Klerit Katolik Shqiptar mundën të përbashkohen duke realizuar mbijetimin shekullor në mënyrë autoktone dhe të jashtëzakonshme me përmasa realisht paradoksale. Për këtë arësye lind nevoja e analizës së tyre dhe kërkesa metodike për të realizuar këtë analizë. Konkretisht këto katër qeliza tek shqiptarët nuk kanë lidhje varësore si tek popujt e tjerë europianë dhe zhvillimi specifik i gjithëseicilës është realizuar në funksion te relacioneve universale që kanë realizuar bartësit e tyre duke krijuar diferencimet në zhvillimin e gjithseicilit, por krejt të përkohëshëm dhe pa ndikim të domosdoshëm. Kjo gjë ka çuar në lindjen e qelizave dhe veprimtarive të tjera shoqërore që gjithsesi nuk kanë qënë determinuese dhe gjurmëlënëse në zhvillimin e shoqërisë shqiptare. Kjo ka rëndësi të vihet të dukje pasi do të dalë dhe gjurma goditëse që rendi antishqiptar i komunizmit realizoi mbi popullin shqiptar përgjatë 45 viteve të sundimit të tij. Pra:

                     1- Prona; 2- Familja; 3- Kanuni; 4- Feja

përbëjnë kuartetin shoqëror autokton të shqiptarëve dhe elementët e vetëm që e përbashkojnë me popujt e tjerë europianë vetëm se e gjitha kjo e sfazuar në kohë dhe e harruar nga Europa për efekt të mos dijes. Në qoftë se europianët e mesjetës nuk e dinin prejardhjen e tyre të lavdishme nga helenët dhe romakët, duke e mësuar këtë nga arabët, europianët e kohërave moderne nuk i dinë qelizat paraardhëse shoqërore të tyre, të themi para 5000 vjetëve, rezultat i shpejtësisë së madhe të zhvillimit që disponojnë dhe këtë, në qoftë se duan ta mësojnë, janë të detyruar të kthejnë sytë nga shqiptarët e sotëm.

Fillojmë pikërisht me atë që është strumbullari i politikës botërore, por që tek shqiptarët ka pasur tjetër suport, tjetër qëllim dhe tjetër bartës, të lidhura të gjitha këto me botën e madhe të relacioneve universale krejt të rastësishme për popullin shqiptar, por që në shekullin e XX-të u paraqitën si të domosdoshme për shkak të pjekurisë së tyre të parakohëshme.

1 – Prona

Problemi i pronës në brëndësi të popullatës shqiptare nuk është e të njëjtës hapësirë strukturore si ndër popujt e tjerë europianë edhe vetëm prej faktit të mbrojtjes së pronës së grupit dhe jo të individit. Dmth shqiptarët nuk e kanë njohur përgjithësisht pronën private jo vetëm si tërësi territoriale, por as pronë individuale. Shqiptarët në thelbin e tyre kanë njohur vetëm pronën fisnore si paraqitje të grupit shoqëror dhe e gjitha kjo deri në mesin e shekullit të XX-të. Marrëdhëniet e grupeve të ndryshme parashqiptare dhe shqiptare me botën jashtë tyre ka çuar në lindjen e nënqelizave të pronës çka krijon imazhin e rreme të ekzistencës së pronës private në brëndësi të popullit shiptar. Ky proçes, nga ana kohore, është tepër-tepër i gjatë dhe veçohet në katër pika të botës shqiptare: Kosovë, Shkodër, Voskopojë-Korçë dhe Gjirokastër. Prania e pronës private në pika të tjera të territorit të banuar nga shqiptarët duhet t’i dedikohet zgjerimit të relacionave jashtë këtyre territoreve, por me përkohëshmëri të dukshme.

Kështu për shëmbull popullata shqiptare e Kosovës e ka mësuar ekzistencën e pronës nga marrëdhëniet me sllavët dhe otomanët, kur ata të Shkodrës kryesisht nga marrëdhëniet me Venedikun Tregëtar (marrëdhëniet me romakët nuk krijuan vazhdimësinë e zhvillimit të pronës), ndërsa dueti Voskopojë – Korçë nga marrëdhëniet me mbeturinat e Perandorisë Bizantine dhe krahinat helene, dhe banorët e Gjirakastrës nga marrëdhëniet me krahinat helene e më vonë greke. Të gjitha këto marrëdhënie nuk kanë qënë të afta të krijojnë unitetin politik të racës shqiptare vetëm për faktin e mos unitetit dhe zhvillimit të pronës në të gjithë territorin e banuar nga shqiptarët pamvarësisht nga stuhitë politike.

Dinamika e pronës nëpër krahinat e ndryshme të Shqipërisë së Sotme ndër shekuj është e aftë të na çojë në këtë deduksion edhe pse diku ajo mori pamjen e mirëfilltë të pronës private me qëllim fitimi. Kjo pikë përbën esencën e zhvillimit të pronës tek shqiptarë duke arritur në përfundimin se: prona tek populli shqiptar ka qënë thjeshtë një mjet jetese deri në masën e ekzistencës dhe jo të lluksit. Ky përfundim, nga pikëpamja hapsinore, duhet të jetë elementi më i parë i pronës në historinë dinamike të saj nëpër të cilën duhet të kenë kaluar të gjithë popujt europianë, por që unë pretendoj se ata nuk duhet ta mbajnë mënd pasi kjo formë fillestare ka lindur shumë përpara shkrimit dhe, rrjedhimisht, nuk duhet të ketë dokumenta (gjërat, nga pikëpamja shkencore, duhet të jenë marrë me mënd duke realizuar krahasimet e rastit me popujt e prapambetur ndër racat e tjera, pra është përdorur metoda relativiste).

Vazhdimësia analitike e pronës ndër shqiptarët – arbër është e lidhur me institucionet fetare ku vlen të përmëndet qyteti i Drishtit dhe institucioni katolik i tij që në vitin 743 ( Statutet dhe urdhëresat e Kapitullit të Kishës Katedrale të Drishtit, f. 25). Problemi nuk duhet paragjykuar sipas përmbledhësve të punimit në fjalë, por ajo duhet kufizuar në rolin që kanë luajtur institucionet fetare në lindjen dhe zhvillimin e pronës ku edhe në vëndin e banuar nga arbërit – shqiptarë nuk kanë bërë përjashtim edhe pse kanë qënë reflektim nga vëndet e zhvilluara. Është kjo arësyeja përse institucioni i pronës në tokën e shqiptarëve ka qënë në dorë të klerikëve fillimisht dhe nuk ka pasur zhvillim të mëtejshëm përtej pronës së fisit (grupit në këtë rast). Është i papranueshëm pranimi i mesjetës ndër arbërit – shqiptarë dhe ekzistenca e pronës fisnore. Janë dy elementë shoqërore që teorikisht varen nga njëri- tjetri, por që në rastin konkret nuk përbëjnë dot një unitet historik. Atë përputhen vetëm nga ana kohore duke mos realizuar një zhvillim sipas dialektikës. Ja përse është e domosdoshme metodika e re për analizën e këtyre fenomeneve ku raporti kohor – hapsinor na mëson se shkaku i lindjes së fenomenit në fjalë nuk është i lidhur me zhvillimin specifik të pronës dhe ka karakter të përkohshëm.

Edhe vetëm mbi këtë bazë ne mund të aludojmë mbi prejardhjen autoktone të shqiptarëve të sotëm nga arbërit-epirotë ku bartësit e pronës fisnore nuk kanë arritur fazën e organizimit shtetëror të tyre dhe, rrjedhimisht, janë një popullatë vëndase miliona vjeçare. Në këtë rast nuk duhet marrë për bazë e veçanta imponuese, që shfaqet me Statutet e Drishtit, por specifika e lidhjes së pronës me institucionin fetar. Kjo ka rëndësi të vihet në dukje pasi vetëm tek shqiptarët dallohet jo vetëm kjo lidhje, por e gjithë jeta shoqërore e tyre përbën kredon e mbijetesës së lidhjes se institucionit fetar me jetën shoqërore.

E thënë me fjalë më të thjeshta prona tek shqiptarët ka lindur e lidhur me institucionet fetare prej nga ajo ka reflektuar në masën njerëzore të tyre duke u paraqitur specifikisht si pronë fisnore. Në këtë rast ekuacioni kohor tek shqiptarët duhet pranuar:

Institucion fetare pronë (prona fisnore)

Që do të thotë se imponimi i këtij institucioni ka përbërë kredon historike të lindjes së pronës ndër shqiptarë dhe jo zhvillimi specifik i tyre. Rëndësi ka të pranohet që në Shqipëri në shekullin e XX-të ka ekzistuar mirëfilli prona fisnore dhe jo prona private mbi tokën apo mbi mjetet e prodhimit ku këto të fundit kanë qënë dukuri tepër-tepër të rralla dhe pa ndikim të domosdoshëm mbi popullatën vëndase.

Pikërisht këtë lloj prone goditi rendi bolshevik i komunizmit shqiptar duke devijuar rrugëzhvillimin historik prej 2000 vjetësh. A nuk do të thotë kjo se ky rend goditi historinë reale të popullit shqiptar, duke e devijuar nga rruga e vet? A nuk do të thotë kjo se kohëzhvillimi i pronës stopoi në vënd, akoma më keq ajo u devijua në thelbin e saj?

2 – Familja

Analiza e kësaj qelize, me përfundimet e veta, është me e dhimshmja ndër shqiptarët. Jo vetëm pse është më e plota, por është qeliza e vetme autoktone e zhvilluar jashtë relacioneve universale edhe pse ka pasur ndikime anësore më një jetëgjatësi mbi njëmijëvjeçare. Shqiptarët e shekullit të XX-të, edhe pse të edukuar me materializmin dialektik e historik pas viteve .45, nuk e patën kuptuar asnjëherë qe familja e tyre ndodhej midis dy zjarreve edhe para se komunizmi të merrte frenat e zhvillimit shoqëror të tyre.

Mbi familjen shqiptare te asaj kohe vepronin dy forca te te njejtes hapesire, por te sfazuara per efekt te marredhenieve universale te pjesmarresve ne te. “Lufta” midis patriarkalizmit autokton dhe monoteizmit te imponuar nga marredheniet historike, jashte vullnetit te shqiptareve, perbejne konfliktin e zhvillimit te familjes shqiptare pergjate 1000 viteve te fundit. Ky fenomen vihej re ne marrëdhëniet qytet – fshat dhe justifikon numurin e pakët të qyteteve dhe të popullsive në to. Proçesi në fjalë i nënshtrohet parametrit shpejtësi zhvillimi mbi çbaze justifikohet gjëndja ekzistuese e popullit shqiptar nga pikëpamja shoqërore. Familja shqiptare në thelbin e saj ka qënë patriarkale që nënkupton organizimin fisnor si një organizim kalimtar që ndan komunën primitive klasike nga organizimi shtetëror. Në qoftë se shumë qeliza shoqërore jo autoktone mund dhe duhet të bashkëjetojnë me rendin shoqëror që nuk i ka pjellur duke përbërë pikën e nisjes sasiore drejt cilësisë së re, familja i ka shpëtuar këtij proçesi duke argumentuar se qelizat shoqërore kanë kohë-hapësirën vetiake dhe është e pamundur t’i imponohesh këtij proçesi në mënyrë artificiale. Karakteri shkencor i analizës së këtij proçesi ka shumë kohë që njihet, por ai nuk është marrë parasysh dhe shoqëria shqiptare ka ecur drejt të panjohurës në mënyrë tepër-tepër instiktive pa marrë parasysh pasojat.

Kjo vihet re sot kur kërkohet trajtimi i figurës së gruas në mënyrë të posaçme. Në qoftë se diferencimi gjinor ka mundësi të ndiqet nëpërmjet familjes në popujt e zhvilluar, tek populli shqiptar kjo është e pamundur pasi ky diferencim tek ata nuk është prezent. Loja që është luajtur për 45 vjet mbi këtë temë ka qënë thjeshtë një mashtrim politik dhe përfshihet në ndikimin e moralit bolshevik mbi popullin shqiptar, pasi proçesi në fjalë sapo kishte filluar dhe gruaja shqiptare akoma nuk e kishte ndjerë peshën e shfrytëzimit shoqëror brënda familjes dhe kjo atje ku mbizotëronte patriarkaliteti familjar. Është tjetër punë ajo çka është trumbetuar gjë që ka rënë ndesh me realitetin, sidomos në familjet qytetare të mirëfillta që e kishin kapërcyer këtë fazë në sajë të relacioneve me popujt e zhvilluar dhe pozicioni i gruas qëndronte krahas atij të burrit pa pasur kahe diferencimi.

Propoganda komuniste në këtë drejtim ka trumbetuar një mosqënie si realitet duke ulur figurën e gruas shqiptare në sytë e opinionit ndërkombëtar për të realizuar skllavërimin e saj politik. Problemi nuk ka qënë aspak ashtu siç është pretenduar dhe është poshtërsi politike të kërkosh sot pjesmarrje të gruas në përqindje dhe jo pjesmarrje mbi bazën e meritokracisë profesionale. Gjyshet dhe stërgjyshet tona nuk kanë qënë kurrë numra, por Nënat e prindërve tanë dhe shqiptarët këtë nuk e kanë kuptuar kurrë, por e pranuan uljen e figurës së gruas shqiptare për efekt ekzistence duke e kthyer familjen shqiptare në një strofull politike ku fshihej djalli dhe krimi. Diktatura komuniste e ka pasur folenë e krimit të saj pikërisht në brëndësi të familjes shqiptare dhe këtu është luajtur e gjithë ajo lojë politike që mbante emrin diktaturë e proletariatit: burrin spiunonte gruan dhe anasjelltas, babai spiunonte fëmijën dhe anasjelltas, por fatmirësisht nëna nuk i tradhëtoi fëmijët e saj (jo për meritë, por për ligjësi natyrore) dhe kjo përbënte pengesën e pakapërcyeshme të partisë-pushtet dhe larove të saj.

Thelbi i të gjithë krimit shoqëror të realizuar në brëndësi të popullit shqiptar, në sajë të shpërfytyrimit të familje shqiptare, përbën poshtërsinë e asaj faze kriminale të realizuar përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të XX-të.

Nuk ka qënë e rastit bashkëekzistenca dhe bashkëjetesa e klerikëve shqiptare në brëndësi të familjes shqiptare dhe këtu qëndron mbojtja historike që Kleri Katolik Shqiptar i bëri familjes shqiptare monogame mbi çbazë ajo ekziston sot bindshëm dhe në mënyrë përfundimtare. Proçesi në fjalë ka një shtrirje kohore mbi 500 vjeçare dhe përbën aktin më të parë dhe kryesor të qëndresës së shqiptarëve nëpër shekuj. Bashkëjetesa e feve të tjera, krahas katoloçizmit institucional, ka qënë një refleksion pozitiv që ka ndihmuar në konsolidimin e familjes shqiptare pamvarësisht nga specifika e tyre pasi thelbi patriarkal i është nënshtruar rregullatorit shoqëror të shqiptarëve, i cili sot në mijëvjeçarin e tretë ka mbetur i pazbuluar.

3 – Kanuni

Analiza historike e kanunit tek shqiptarët është parë gjithmonë me përçmim, sidomos përgjatë shekullit të XX-të, paçka se ai ka qënë instrumenti më kryesor që i ka drejtuar shqiptarët nëpër shtigjet e panjohura të historisë. Sa herë që politika ka dashur të depërtojë në brëndësi të shoqërisë shqiptare ajo ka goditur së pari Kanunin pa e vrarë mëndjen se po ndeshej me instrumentin shpëtimtar e të vetëm të mbijetesës së shqiptarëve. Gjithmonë është parë me fodullëk kundërveprimi ndaj tij me tendencë poshtërimin dhe asgjësimin e të drejtës zakonore shqiptare pa e vrarë mëndjen për pasojën.

E keqja nuk qëndron vetëm në këtë aspekt, por unë pretendoj se e keqja më e madhe qëndron në mos nxjerrjen e mësimeve reale nga prania e Kanunit dhe analiza thelbësore e përmbajtjes së tij. Është e palejueshme për një Akademi Shkencash të mos diferencojë dot Kanunin e Lek Dukagjinit, apo të Skëndërbeut, nga Kanunet e Maleve të Dibrës, Lurës, apo Labërisë dhe t’i paraqesë në unitet, kur në realitet atë kanë tjetër suport lindës, tjetër qëllim formimi dhe tjetër hapësirë aplikative shoqërore. Në qoftë se për 45 vjet është heshtur nga frika e diktaturës, nuk ka asnjë argument për të sotmen dhe në mos nxjerrjen e mësimeve nga ekzistenca e kanuneve, prania e të cilave ka qënë shumë-shumë më pozitiv se sa politika e sotme. Vetëm krahasimi i Kodit Civil dhe Penal të sotëm me një nga Kanunet shqiptare mund të tregojë se çfarë ka përfaqësuar në të kaluarën bashkësia e kanuneve shqiptare dhe çfarë përfaqëson drejtësia shqiptare sot. Në qoftë se i pari ka tentuar t’u sigurojë shqiptarëve bashkëjetesën dhe mbijetesën historike, i dyti ka 65 vjet që e vret dhe grabit këtë popull pa mëshirë dhe në mënyrë sistematike. E keqja më e madhe qëndron në pasojën e drejtësisë shqiptare të epokës komuniste dhe në lidhjen që ajo ka me njerëzit e drejtësisë sot. Me fjalë të tjera grupimi njerëzor i drejtësisë komuniste është po ai i drejtësisë së demokracisë, të themi. E gjitha kjo është pasoja më kryesore e veprimit të moralit bolshevik mbi kanunet shqiptare anë e kënd vëndit.

Nuk është e rastit që këto kanune u muarën në mbrojtje nga klerikët tanë katolikë; e gjitha kjo jo vetëm si një instrument për të shpëtuar popullatën vëndase përgjatë shekujve nga relacionet me të huajt, por kryesisht për ta shpëtuar nga pasojat që impononte zhvillimi i popullit shqiptar kundrejt historisë. Pikërisht kjo nuk u pat kuptuar asnjëherë, por e trajtuan problemin me një sentimentalizëm hipokrit deri në krimin politik duke u imponuar shqiptarëve të shekullit të XX-të kushtetuta bolshevike që godisnin pronën, familjen, kanunet dhe fenë e shqiptarëve.

Problemi nuk është kaq i thjeshtë sa duket; nuk është fjala për të mbrojtur struktura shoqërore primitive, por kryesisht për të parë lidhjen e tyre me popullin shqiptar për të përcaktuar shkaqet e vonesës së unitetit të popullit shqiptar në vazhdën kohore historike të zhvillimit të tij dhe çfarë përfaqësojnë në realitet bashkësitë e të drejtës zakonore të pashkruara shqiptare të shekullit të XX-të. Sepse ato kanë ekzistuar bindshëm jashtë ndërgjegjes së shqiptarëve duke i nënshtruar ato. Përse kushtetuta e mijëvjeçarit të ri duket anakronike në raport me kanunet shqiptare? Dhe, në fund të fundit, përse rendi komunist i Enver Hoxhës i goditi dhe i asgjësoi politikisht ato, çfarë pengese i sillnin ato politikës së tij? Mos vallë pas kësaj fshihej mbrojtësi i kanuneve, armës së vetme të mbijetimit të shqiptarëve?

4 – Feja

Në qoftë se ka probleme të paqarta në planin filozofik e shoqëror në botën shkencore shqiptare është pikërisht tërësia e ideve fetare dhe e institucioneve të tyre deri në atë masë sa nuk janë kuptuar kurrë rolet që ato kanë luajtur nëpër shekuj dhe çfarë përfaqësojnë ato realisht. Pikësëpari duhet dalluar fakti që qoftë idetë fetare, qoftë institucionet e tyre, dallohen nga ato të botës europiane edhe vetëm për pasojat që ato kanë realizuar dashur pa dashur. Proçesi në fjalë përmbledh dukurinë më kryesore të shqiptarëve të sotëm: ekzistencën e tyre. Këtë gjë shqiptarëve të sotëm ja kanë ndaluar ta dinë dhe ta mësojnë duke mbetur gjysmakë në intelektin e tyre kombëtar. Nuk është vështirë të kuptohet se kush është shkaktari i të gjithë kësaj katrahure dhe kush është fajtori i mbijetimit të saj.

Shqiptarët e sotëm duhet të mësojnë njëherë e mirë rolin që ka luajtur feja dhe institucionet e saj përgjatë shekujve krejt ndryshe nga ai i realizuar në botën e qytetëruar. Të paktën pasoja është krejt tjetër për tjetër duke argumentuar se lufta e klasave nuk është forca e vetme e zhvillimit të shoqërisë. Në brëndësi të popullit shqiptar kanë vepruar forca të tjera në përputhje me ligjet që imponon natyra për rastet e shpejtësive të vogla të zhvillimit shoqëror, gjë që ka çuar në formimin e moralit të tyre specifik. Kjo nuk duhet harruar kur flitet për influencë të moralit komunist mbi popullatën shqiptare, sepse vetëm tani dallohet roli real i moralit shekullor të shqiptarëve dhe çfarë ndodhi kur ai u përplas me moralin bolshevik për 45 vjet në pozita inferiore për të.

Në qoftë se tek shqiptarët idetë fetare kanë bashkëjetuar konform lidhjes histori-antihistori duke mos luajtur asnjë rol konkret, për institucionet fetare nuk ka qënë kështu dhe bashkëjetesa e cilësorëve nëpër shekuj është një iluzion i politikës e jo real. Por kjo nuk paraqet rëndësi vendimtare pasi lufta midis tyre vetëm sa ka forcuar njërin krah në favor të ekzistencës së shqiptarëve duke lënë në heshtje krahët e tjerë në një masë të tillë sa kur erdhi koha e mëvetësisë kombëtare, këto të fundit, heshtën dhe e ngritën zërin vetëm kur erdhi epoka e komunizmit antishqiptar. Gjysma e parë e shekullit të XX-të nxorri në pah pikërisht këto proçese për të cilat propoganda komuniste vendosi barazinë e persekutimit duke fshehur atë që ka ndodhur në territorin e banuar nga shqiptarët në të kaluarën. Unë pretendoj se goditja kundër fesë pikërisht këtë ka pasur për qëllim të realizojë më 1967 dhe jo fenë si subjekt më vete. E gjithë kjo jo vetëm ngaqë ndërgjegja fetare nuk mund të goditet në asnjë mënyrë, por në pasojën që institucionet fetare pësuan pas atij viti në Shqipëri dhe kjo përbën esencën e veprimit të moralit komunist mbi moralin historik të shqiptarëve.

Duke ju rikthyer historisë së këtyre institucioneve vëmë re se proçesi i persekutimit të tyre pas 1945 nuk ka ndjekur atë rrugë përgjithësuese që u mundua të ngulitë në mëndjet e shqiptarëve morali komunist dhe këtu fillon loja e politikës komuniste pas atij viti. Në qoftë se pranojmë se populli shqiptar ka pasur ndonjëherë baballarë të kombit të vet, ata kanë qënë vetëm anëtarët e nderuat të Klerit Katolik Shqiptar ekzistenca 500 vjeçare e të cilëve ka përcaktuar jo vetëm ekzistencën e shqiptarëve të sotëm por dhe moralin e tyre njerëzor në përputhje me moralin botëror. Ishte morali komunist ai që devijoi moralin historik të shqiptarëve dhe kjo u realizua duke goditur fenë historike të shqiptarëve dhe institucionin krijues të tij. Pikërisht këtë të fundit nuk dinë shqiptarët e sotëm, por hallakaten pas ideve mbi bashkëjetimin harmonik të feve. Ja përse ka rëndësi bota e moralit dhe historia e saj. A nuk ishin klerikët katolikë ata që arsimuan popullin shqiptar përgjatë 400 viteve të fundit? A nuk ishin klerikët katolikë shqiptarë ata që mobilizuan një popull të tërë kundra armiqve shekullorë të tij për më shumë se 1000 vjet duke u treguar atyre se kush ishin armiqtë e përhershëm të popullit shqiptar? A nuk ishin klerikët katolikë shqiptarë ata që drejtuan pavarësinë kombëtare të shqiptarëve në fillim të shekullit të XX-të, në bashkëpunim me Perandorinë Austro-Hungareze pjellë e së cilës ajo ishte? A nuk ishin klerikët katolikë shqiptarë ata që drejtuan politikën e popullit shqiptarë në mesin e parë të shekullit të XX-të duke realizuar shtetin e tyre në sytë e Europës? A nuk ishin klerikët katolikë shqiptarë të vetmit njerëz që i dualën përballë murtajës komuniste duke e paralajmëruar popullin shqiptar për apokalipsin që po afrohej (kjo e fundit është e dokumentuar më 1944 në një bisedë midis Padër Anton Harapit, avokatit dr. Vasil Dilos dhe mësuesit shëmbëllor Gabriel Meksit; – merite kjo e avokatit te nderuar)?

Atëhere për çfarë morali komunist është bërë fjalë në Shqipëri përgjatë 45 viteve të ekzistencës së komunizmit; pasi ka një përplasje midis moralit historik të shqiptarëve dhe antimoralit komunist?

Përfundime

Sipas formules marksiste morali nuk ka zhvillim, nuk ka histori, nuk ka permbajtje. Keshte qe në thelb del i pakuptimte nocioni “moral komunist”. Ky nocion eshte nje shpikje e shkolles bolshjevike, por qe komunizmi shqiptar e pervetesoi pa i ditur kuptimin dhe autoresine dhe e gjithë kjo për ta vënë përballë moralit historik të shqiptarëve dhe krijuesit të tij.

Akti i parë i veprimit të moralit komunist mbi popullin shqiptar ishte lufta antishqiptare kundër monumentit karizmatik të popullit shqiptar: Klerit Katolik Shqiptar, të cilin e asgjësoi në dy faza (1944-1948 dhe 1967-1972). Arësyeja nuk ka qënë formale; nëqoftë se në vitet e para të vendosjes së diktaturës Kleri Katolik Shqiptar ishte armiku politik i moralit komunist, në vitet 1967 Kleri Katolik Shqiptar ishte mbrojtësi i vetëm i moralit historik të shqiptarëve që çfaqej me ekzistencën e kuartetit historik pronë + familje + kanun + fe. Duke dashur të asgjësonte këtë kuartet morali komunist asgjësoi pikësëpari krijuesin dhe mbrojtësin e tij, pikërisht Klerin Katolik Shqiptar. Dhe po në atë kohë u vodhi shqiptarëve pronat fisnore të tyre nën emrin e reformës agrare ku për 0,4 hektarë tokë e futi popullin shqiptar në luftë me vetveten. Vetëm pasi kësaj ju vërsul si një bishë antinjerëzore të drejtës zakonore të shqiptarëve duke e konsideruar një zakon prapanik dhe, duke shpalosur kushtetutën socialiste, u hoqi shqiptarëve themelin kryesor të ekzistencës. Pas kësaj propogandoi eleminimin e ideve fetare duke e lënë familjen shqiptare të çveshur nga çdo moral njerëzor. Morali komunist propogandoi me të madhe familjen e re socialiste si krijuesen e vet duke u fshehur shqiptarëve faktin që familja shqiptare ishte kthyer në një fole kriminale. Pa dyshim që ishte goditja më e madhe që mori shoqëria shqiptare pas 1945, por shqiptarët e sotëm e kanë harruar që kjo luftë filloi me asgjësimin e krijuesit dhe mbrojtësit të moralit historik të tyre: Klerit Katolik Shqiptar.

Kjo do të thotë qe e gjithë lufta politike në Shqipërinë komuniste është bërë midis Moralit historik të shqiptarëve, i vetmi që bashkonte shqiptarët me Europën, dhe moralit bolshevik të komunistëve të rinj të Enver Hoxhës e lakejve të tij ku këta të fundit nuk lanë gur pa lëvizur, krim pa kryer, për ta zhdukur nga historia. Koha do të tregojë në e ka realizuar këtë qëllim final morali bolshevik për të 45 vitet e ekzistencës së tij.

 

 

15 . 01 . 2010

 

37-Si e ndryshojnë historinë, posaçërisht , Ardian Klosi dhe të tjerët!

(vazhdim i asaj që shqiptarët e sotëm nuk e dinë nga manipulimet e historisë së djeshme

Pjesa e dytë
Nuk e di se si e priti lexuesi shqiptar pjesën e parë të këtij grupi artikujsh mbi manipulimin e historisë së popullit shqiptar, por tani do t’i tregoj për ekzistencën e një grupi desidentësh bash në zemrën e fashizmit në kohë dhe hapësirë. Krahasimi me brezin e sotëm intelektual tregon se çfarë Burrash ka pasur Shqipëria njëherë e një kohë dhe si i katandisi komunizmi pasardhësit e tyre përgjatë epokës së tij gjakatare. Këtu e ka burimin sentenca që thotë se: shqiptarët e sotëm, të brezit ’50, janë më të këqij se baballarët e tyre dhe shumë më të këqinj se gjyshërit e lavdishëm. Arësyeja e botimit të këtij materiali është e lidhur me botimin e veprës së Fulvio Kordinianos në dy vëllime “Shqipëria” nga ana e botimeve “Almera” me përkthyese Iliriana Angoni, me paralajmërimin e përkthimit nga origjinali. Por vëllimi i dytë ka një paralajmërim shtesë, pa tjetër të shtëpisë botuese, sipas së cilës:
“Historia nuk duhet kurrë të ngjallë frikë dhe as të bëhet e ligsht. “Fakti” është “fakt” dhe asnjë forcë nuk mund ta bëjë “jo-fakt”…..(f. 5)
Çfarë kërkon shtëpia botuese t’i mbushë mëndjen shqiptarëve se po i dhuron një vepër të mbushur me “fakte” të cilët kërkush nuk mund t’i kthejë në “jo-fakte”? E keqja e kësaj pune është se unë disponoj disa materiale krejt të tjetëra, të lidhura me këtë vepër, të cilën shtëpia botuese “Almera” dhe përkthyesja Iliriana Angoni ja kanë fshehur shqiptarëve duke treguar tendencën e botimit të kësaj vepre nga ana e tyre dhe kujt i shërbejnë ato me këtë veprim.
Së pari shtëpia botuese “Almera”, së bashku me përkthyesen Iliriana Angoni, i kanë përcjellë popullit shqiptar një vepër që nuk përputhet me origjinalin në vëndet më pikante të veprës duke e kthyer “faktin” në “jo-fakt” dhe këtë e kanë realizuar në vëllimin e parë të veprës “Shqipëria”. E thënë më ndryshe vëllimi i parë i veprës së Fulvio Kordinianos nuk është një përkthim pikë për pikë: ajo ka mangësira serioze në dokumenta, harta dhe fjalorin e treguesit të emrave e të frazave e fjalëve shqipe apo latine, apo treguesin e materialit më të rëndësishëm.
Konkretisht në librin e botuar nga botimet “Almera”, 2007, “Shqipëria” me autor Fulvio Kordiniano, vëll. 1, në raport me origjinalin, mungon i gjithë materiali nga faqja 419-451 të ndarë si më poshtë:

1-Dokumenti 1 drejtuar Dioqezës se Sapës në vitin 1632
2-Dokumenti 2 drejtuar kishes shqiptare në vitin 1632 (vini re ka ekzistuar qëndra e Klerit   Katolik Shqiptar me aplikim në Shqipëri në atë vit)
 

3-Treguesi i emrave të atyre gjeografikë e historikë të publikuara në Shqipëri
4-Treguesi i frazave dhe fjalëve shqip  ose latinisht
5-Treguesi i lëndës më të rëndësishme
6-Tre hartat (jashte numurit të faqes) përmbajtja e të cilave tenton të revizionojë të gjithë shtritshmërinë e ilirëve sipas pikëpamjes që ka shkenca e sotme shqiptare duke treguar evolucionin e shtritshmërisë së tyre.

 

 

 

 
Emri i hartës së parë është ILLIRICUM ku do të veçoja: deti që lag brigjet e Ilirisë quhet  “Mare D’Albania”, Dardania ndodhet buzë Danubit në rrjedhën e poshtme të tij shumë afër Pontus Euxinus (Detit të Zi). Ilirët janë zotërit e Ballkanit Qëndror e Perëndimorë kur në Jugun e tij janë fise të tjera të cilat autori i librit i diferencon nga ilirët pa e shpjeguar psenë.

 

 

 

Harta e dytë emërtohet “Graecia Sophiani” ku tani Dardania ka zbritur në Kosovën e sotme dhe në vëndin e mëpërparshëm të saj janë vendosur Dakët, deti që lag Ilirinë quhet Adriatik dhe deti që ndan Greqinë nga Azia e Vogël  Aegaeum Pelagus. Sipas kësaj harte ilirët janë tkurrur nga dyndjet dake, dalmate që gjithsesi nuk konsiderohen ilirë.
 

 

 

Harta e tretë emërtohet Macedonia, Epiro Livadia, Albania e Ianna ku çfaqen bullgarët, romunët, krahina Dalmate dhe Dukagjini ku ilirët janë zhdukur nga historia. Dmth në këto harta jepen transformimet politike në Ballkanin e asaj kohe. Unë i konsideroj këto tre harta, në qoftë se janë të sakta, si themelin analitik të përmbysjes së konkluzioneve të albanologjisë komuniste dhe mënyrën se ku janë formuar ilirët, si janë transformuar dhe tjetërsuar brënda llojit të tyre. Prej këtij fakti rezulton kërkesa e metodikës së re mbi shpjegimin e atij proçesi ku shkenca e historisë nuk e ka thënë akoma fjalën e saj për defekt të lëvruesve të saj jo vetëm këtu në Shqipëri.
Shtroj pyetjen: përse përkthyesja Iliriana Angoni dhe shtëpia botuese “Almera” botojnë një material të cunguar nga ai i autorit duke u hequr thelbin e pretendimit? Përse ato, së bashku, tentojnë ta mashtrojnë popullin shqiptar me anë të një vepre që duhet konsideruar e saktë për epokën e ilirëve, por e paaftë në intepretimin e lidhjeve të epokave politike jashtë Ilirisë dhe të pasardhësve të tyre. Nuk është vështirë të kuptohet që autori i kësaj vepre ka ecur mbi bazën e tregimeve që gjithsesi nuk përbëjnë as fakt dhe as dokument. E keqja qëndron në mos aplikimin e një metodike, qoftë dhe formale, që të shpjegojë ndryshimet e emërtimeve të fiseve dhe grupfiseve nga ana e historiografisë së vjetër dhe ecurinë përgjatë rendeve shoqërore. Pa dyshim që këtu kemi të bëjmë me defektin kryesor të shkencës së historisë ku dhe autori ynë i vjetër nuk bën përjashtim.
Por kjo nuk është kryesorja në botimin e kësaj vepre dy vëllimshme. Kjo vepër ka brënda një veçori të jashtëzakonshme për kohën kur është çfaqur për herë të parë në Shqipëri. Mbi këtë vepër ka lindur e para desidencë shqiptare në historinë e kombit tonë, për të cilën gjë përkthyesja dhe shtëpia botuese kanë mbajtur një heshtje të plotë duke treguar ose padije ose qëllim të ndërgjegjshëm mbi një ndërgjegje të lavdishme proshqiptare të cilët ato kërkojnë ta përvetësojnë dhe ta tjetërsojnë (unë pretendoj për këtë të fundit). Këtu fillon dhe mbaron ajo lojë politike e filluar më 1945: tjetërsimi i ndërgjegjes së shqiptarëve të shekullit të XX-të. A e kupton përkthyesja dhe shtëpia botuese poshtërsinë e kryer?
Le të shohim se çfarë ka ndodhur në vitet .50 të shekullit të kaluar kur Italia Fashiste kishte shkelur tokën shqiptare për arësyet e saja. Në mars të vitit 1941 prifti italian Fulvio Cordiniano botoi në “Revista d’Albania” artikullin: “L’Albania nella Storia e nella Vita ossia Visione panoramica di un piccolo mondo primitivo” (Shqipëria në histori e në jetë ose shikim panoramik i një bote të vogël primitive) baza teorike e të cilit ishte pikërisht vepra e botuar nga shtëpia botuese “Almera”. Artikullin e përshkruajnë dy linja: së pari, shqiptarët e sotëm janë një popullsi e ardhur në një gjëndje tepër primitive dhe të paciviluzuar; së dyti, shqiptarët e sotëm nuk janë pasardhës të shqiptarëve të kohës së Skënderbeut. Si rrjedhim ardhja e fashistëve në Shqipëri do të kishte dy të mira në këtë vënd: së pari do të qytetëronte këta banorë primitivë dhe, së dyti, do t’i kthente Shqipërinë banorëve të vet autoktonë, që ndodheshin në Itali qysh në kohën mbas vdekjes së Skëndërbeut. Nuk është e vështirë të kuptohet as sot që ky artikull ka qënë pjesë e propogandës fashiste për të justifikuar shkeljen e Shqipërisë  më 7 prillit 1939.
Si përgjigje të këtij artikulli lindi lëvizja intelektuale antikordiniano, që na është mbajtur e fshehtë deri më sot, si shumë e shumë ndodhi të tjera. Arësyeja e kësaj të fundit ishte e thjeshtë përse ndodhi kështu: në këtë lëvizje intelektuale merrte pjesë, përveç shtresës së mësonjësve patriotë edhe kleri katolik, i cili u akuzua pas 1944-ës si pjesa më antikombëtare e popullit tonë, që në fakt ka qënë qëndra kombëtare e lëvizjeve shoqërore për çlirim kombëtar në një masë të tillë sa duhet pranuar pa frikë se ekzistenca e gjuhës dhe e kombit tonë duhet t’i dedikohet maksimalisht vetëm këtij kleri (këtu nuk ka rëndësi forma fetare, por ekzistenca e elementit njeri). Fill mbas publikimit të artikullit të italianit u shkruan një sërë artikujsh kundra tij dhe përfundimisht inteligjenca shqiptare e atyre kohërave, nën hundën e shkelësit fashist, mori përsipër mbrojtjen e popullit shqiptar. Ne muarëm për bazë dy artikuj kryesorë të asaj kohe ku del në pah si dhe pse lindi desidenca shqiptare dhe përse ju kundërvunë artikullit të Fulvio Cordinianos.
I pari për nga rëndësia, pasi tregon si lindi desidenca, është artikulli i Nikë Barcolla-s, pas të cilit fshihej kleriku Patriot, me të madhe,  Dom Nikollë Mazreku. I ashpër në fillimin e tij, prifti shqiptar merr përsipër mbrojtjen e kombit tonë nën titullin “Skandali “Cordiniano” dhe mprojtja e kombit shqiptar” e cila fillon me sentencën aristoteliane: “…mos me u idhnue kur lupet, asht marri”; dhe përfundon me vargjet e të madhit Fishtë:
Jo po as desht djalli Shqipni
Jo po as desht hasmi shqiptarë
Qe pra sot po ka Shqipni
Qe pra sot po ka shqiptarë

Artikulli i dytë qe me një gamë më të gjërë pjesmarësish. Atë e nënshkruan njëzet (20) profesorët e liceut shtetëror të Shkodrës nën titullin “Cordiniano në gjyq përpara botës”. E filluar me vargjet e poetit tonë kombëtar, Gjergj Fishtës:

Ne jemi t’bijt e një fisi të përmëndun,
n’dorë, qi i ndriti si rrfeja çeliku,
qi e qestisë veç t’u dridhun anmiku,
qi t’tanë bota kah besa e nderon.

(këto vargje janë bërë promotori i ndryshimit të gjenezës së popullit shqiptar mbi një bazë të re filozofike).

artikulli përfundon me emrat e të nënshkruarve. Nuk i dhamë rëndësi përmbajtjes së artikullit, por pikërisht këtyre emrave, diferencimi i të cilëve tregoi përse lindi desidenca shqiptare.
Duke menduar se lexuesi nuk do të mërzitet, po japim emrat e këtyre profesorëve (ky nuk është titull profesioni, por titull kombëtar) që muarën mbi vete mbrojtjen e populli tonë nën hundën e shkelësit të tokës shqiptare. Ata janë:

Ismail Anamali                Kasem Bajrami
Zef Kurti                         Pashko Geci
Taib Shkodra                  Prenk Kaçinari
Kolë Margjini                  Mark Ndoja
Fadil Repishti                 Kolë Prela
Simon Rrota                  Injac Gj. Ndoja
Rexhep Neziri                Simon Dedej
Kel Ujka                        Zef Pali
Qazim Turdiu                 Filip Ndocaj
Gjergj Canco                 Gaspër Pali

Pas gjithë këtyre a nuk kemi ne të drejtë të themi se arësyeja pse lindi desidenca shqiptare është e lidhur me përcaktimet e parimeve që do të ndërtonin historinë e ardhëshme të popullit tonë. Dhe kur shohim se si u katandis shoqëria e jonë sot arrijmë në konkluzionin se rryma desidente e asaj kohe kishte plotësisht të drejtë, prandaj jemi të detyruar të ndjekim rrugën e tyre. A nuk do të thotë kjo se ka ardhur koha që të ndryshohet opinioni për ata intelektualë dhe t’i bëhet e qartë popullit tonë e vërteta mbi luftën e madhe që ka bërë shtresa më progresive e tij për çlirimin kombëtar dhe unitetin e tij? Përse shtresa e atëhershme intelektuale ndryshon si nata me ditën nga shtresa e sotme qoftë dhe vetëm në fushën e desidencës? Përse shtresa e sotme e intelektualëve shqiptarë vetëm mashtron një popull të tërë?
Atëhere, përse autorët e botimit shqip të veprës së Cordinianos manipulojnë veprën e italianit dhe nuk i tregojnë shqiptarëve të vërtetën e atyre viteve rreth kësaj vepre?

Tiranë 28.11.2009

botohet me rastin e 25 nëndorit, ditës së fitores mbi nazi-fashizmin nga ana e nacionalistëve shqiptarë

 

 

36- Si e ndryshojnë historine, posaçërisht, Ardian Klosi dhe të tjerët


                                   (vazhdim i asaj që shqiptarët e sotëm nuk e dinë nga manipulimet e historisë së djeshme)

Pjesa e parë

Në artikullin mbi triumfin Arbëror të Kastriotit akuzova përkthyesin e librit të Oliver Jens Schmitt si autorin e vërtetë të veprës mbi Gjergj Kastriotin dhe si shtytësin, së bashku me Fatos Lubonjën, e interpretimeve antishqiptare të asaj antivepre. Tani kemi rastin t’i tregojmë lexuesit tonë të nderuar se si e fallsifikojnë historinë Ardian Klosi në përkthim dhe interpretim, të paktën, në veprën e famshme të François Pouqueville: Histoire de la regeneration de la Grece (“Historia e ringjalljes të Greqisë”) mbi figurën e Ali Pashës së Janinës të botuar më 1825; apo Shtëpia botuese Almera, me përkthim të Ilirjana Angonit, në veprën L’Albania” (“Shqipëria”) të Fulvio Kordinjanos, origjinalin e të cilit (vëll. I) botim i vitit 1933, fatmirësisht e disponoj; apo historiani i artit Josif Papagjoni në historine e teatrit shqiptar e shumë e shumë të tjerë, të cilët ma sa kuptoj i kanë shpallur luftë të vërtetës shqiptare me pretendimin sikur çdo gjë fillon me epokën e komunizmit dhe ata janë ata kampionët e kësaj të vërtetë duke harruar se janë produkti më karakteristik i epokës komuniste me negativitetin dhe pozitivitetin e vet. Natyrisht nuk është fort e lehtë të përcaktohet se kush ka qënë pjesa negative e epokës së komunizmit enverist dhe kush pozitive. Por për një gjë duhet të jemi të gjithë shqiptarët të sigurtë: ka mundësi që kjo e fundit të mos ekzistojë.

Une nuk e disponoj origjinalin e librit të Pouqueville sipas botimit të atëhershëm, por kam përpara pikërisht botimin e vitit 2009 i cili nuk përputhet me origjinalin qoftë në titull, qoftë në emërtimin e emrit të Ali Pashës së Janinës nga ana e autorit dhe transformimin e tij në Ali Tepelena nga ana e përkthyesit, i cili i jep titullit të librit emrin e fëmijërisë (në qoftë se është e saktë). Dhe këtë e bën kaq hapur dhe kaq i sigurtë sa harron qe edukata qytetare kërkon në këtë rast t’i kërkohej falje lexuesit për këtë ndryshim manipulues. Kjo nuk do të kishte ndonjë rëndësi të madhe nëqoftë se përkthyesi nuk do të kishte pasur guximin t’i bashkangjiste një pasthënie të tij, përmbajtja e së cilës përbën tendencën e ndryshimit të historisë së atyre anëve dhe të atyre kohërave. Çfarë kërkon të thotë me ketë përkthyesi i veprës, që tepelenasit e sotëm janë vazhduesit e tepelenasve të kohës së Ali Pashës së Janinës dhe shqiptarët duhet të rrinë të durojnë kamzhikun e ishkomunizmit, njësoj si paraardhësit e tepelenasve të sotëm duronin kamzhikun e tiranit të Janinës? E themi këtë pasi Tepelena e sotme është veçanërisht produkti më karakteristik i komunizmit enverist me të mirat dhe të këqijat e veta; kështu që njerëzit duhet ta pranojnë ashtu siç është dhe jo ashtu siç mundohet të na e imponojë autori i Enciklopedisë mbi Tepelenën, konkluzionet e të cilit janë me të vërtetë skandaloze dhe ne rezonancë të plotë me përkthyesin e veprës së famshme të   Pukëvilit. Problemi është thelbësor dhe është i lidhur me problemin e mëvetësisë së shqiptarëve në shekullin e XX-të dhe në paaftësinë e tyre për të realizuar këtë qëndrim politik, sidomos pjesa jugore e Shqipërisë së sotme, por që autorët shqiptarë postkomunistë shpikin një ide për të përmbysur pasojën e ngjarjeve historike të atyre anëve dhe për t’ja injektuar Ali Pashës së Janinës dëshirën për të formuar shtetin shqiptar (për këtë problem do të flasim në vazhdim). Fantazia e këtyre studiuesve është për tu admiruar, por harrojnë se gjërat nuk është mirë të shpiken në kundërshtim me ligjet e natyrës njerëzore. Për këtë të fundit studiuesit shqiptarë me sa kam kuptuar nuk janë kanë haberin në mënyrë absolute, rezultat i keqarsimimit të tyre universal, por dhe i keqdashamirësisë që i karakterizon, karakteristikë e botës fshatare prej nga e kanë prejardhjen e afërt.

Së pari përkthyesi i ka ndryshuar emrin Ali Pashës së Janinës, duke e nënquajtur Ali Tepelena. Në origjinal është Ali Pasha i Janinës dhe këtë përkthyesi e di shumë mirë. Dmth këtu kemi një tendencë me dashje dhe një qëllim të fshehtë. Përse duhet ndryshuar origjinali dhe të sajohet një mosqënie për autorin? E thënë me fjalë të tjera përthyesi kërkon t’i krijojë histori zonës së parë operative meqënëse kjo zonë nuk ka të tillë, pasi kjo e fundit fillon dhe mbaron me epokën e komunizmit. Gjërat duhen thënë siç kanë ndodhur dhe jo si na pëlqen ne të ndodhin, dhe kjo përbën sakrilegjin e parë të autorit. Tepelena e sotme ka vetëm dy tërësi ngjarjesh për të cilat mund të krenohet, vetëm se njëra është e sajuar dhe nuk ka luajtur asnjë rol në zhvillimin e krahinës, përveç faktit që mban emrin e një prej pashallarëve më me zë të Perandorisë Otomane; akoma më tej, kjo e fundit, është përdorur si suport për të krijuar tërësinë e ngjarjeve dytësore (1939-1944) pas 1945-sës edhe pse une pretendoj se tërësia e ngjarjeve të viteve të sipërme janë të gjitha të sajuara në letër dhe aspak një realitet historik.

Të flasësh për Tepelënën nuk është fort e vështirë. Në qoftë se qyteti i sotëm e ka zanafillën (njëra hipotezë) tek Ali Pasha i Janinës, i quajtur fëmijë Ali Tepelena (Unë akoma nuk kam e gjetur identitetin e tij sipas ketij emertimi, duke përfshirë edhe Pukëvilin) deri në moshën 24 vjeçare ku u martua me të bijën e një pashai duke e transformuar në Ali Pasha i Tepelenës; emri i fundit u transformua në Ali Pasha i Janinës më 1788 kur u bë sundimtar i Janinës mbi çbazë njihet në të gjithë botën historike, por që titullin pasha e pati marrë që më 1784 kur u caktua me detyrë në Sofie (sipas Enciklopedise se Tepelenës mbi Ali Pashën e Tepelenës).

Ndërsa krahina e Tepelenës e ka zanafillën në kohën e fillimit të komunizmit kur u bë qëndër e një rrethi me këtë emër, të barabartë me Gjirokastrën. Po të bëjmë historikun politik të kësaj krahine komuniste do të kishim këtë panoramë:

Formohet nga Ali Pasha i Janinës, në kujtim të vëndlindjes së tij, në çerekun e fundit të shekullit të 18 dhe ka qënë gjithmonë (pas 1920) nënprefekturë e prefekturës së Gjirokastrës (ky është versioni që jep “Shqipëria e Ilustruar 1927”, ndërsa Enciklopedia e Tepelenës (2005), e krijuar nga pinjollët e komunizmit, jep versionin e prejardhjes së emrit të qytetit jashtë figurës të Ali Pashës së Janinës sipas katër varianteve ku varianti i katërt konsiderohet si më i qëndrueshme dhe që do të thotë “kodra e Helenës” sipas versionit të përkthyer nga turqishtja, por që nuk tregon në rrjedh emri i Ali Pashës nga Tepelena, apo emri i qytetit nga pashai i Janinës. E bukura është se kjo enciklopedi nuk u krijua në kohën e diktaturës, por në kohën e demokracisë. A nuk ka këtu një domethënie me pasoja?); ku kjo e fundit kishte këto dimensione sociale më 1927:

Gjinokastra (kështu e ka pasur emrin deri më 1945), prefektura, kishte 13 lagje, 1807 shtëpi dhe 9578 banorë. Ndërsa si rreth i qëndrës kishte 43 katunde, 5017 shtëpi me 25468 banorë. Si prefekturë Gjinokastra kishte 349 katunde, 23333 shtëpi me 145192 banorë të shpërndarë në nënprefekturat si më poshtë:

Përmetit, nënprefekturë, kishte 4 lagje, 604 shtëpi me 2718 banorë. Ndërsa si rreth i qëndrës kishte 49 katunde, 2578 shtëpi me 12574 banorë. Kjo nënprefekturë kishte në varësi dy krahina: atë të Këlcyrës me 31 katunde, 1335 shtëpi me 7257 banorë dhe krahinën e Frashërit me 25 katunde, 755 shtëpi me 3605 banorë. Totali i kësaj nënprefekture ishte: 105 katunde, 4668 shtëpi me 23436 banorë

Delvina, nënprefekturë, kishte 5 lagje, 356 shtëpi me 2526 banorë; ndërsa si rreth i qëndrës kishte 48 katunde, 3436 shtëpi me 16115 banorë. Në varësi në saj ishte dhe krahina e Sarandës me 18 katunde, 839 shtëpi me 4304 banorë. Totali i kësaj nënprefekture ishte 66 katunde, 839 shtëpi me 20419 banorë.

Libohova, nënprefekturë, kishte 12 lagje, 786 shtëpi me 2545 banorë; ndërsa si rreth i qëndrës kishte 28 katunde, 2477 shtëpi me 15824 banorë. Në varësi të saj ishte krahina e Poliçanit me 8 katunde, 1067 shtëpi me 3030 banorë.

Tepelena, nënprefekturë, kishte 2 lagje, 91 shtëpi dhe 275 banorë; ndërsa si rreth i qëndrës kishte 54 katunde, 3878 shtëpi me 18 223 banorë.

Nënprefektura e Kurveleshit, si rreth i qëndrës, kishte 14 katunde, 2261 shtëpi me 10665 banorë.

Nënprefektura e Çamërisë, si rreth i qëndrës kishte 31 katunde, 1921 shtëpi me

10485 banorë.

Në vitin 1927 jepet veprimtaria ekonomike e kësaj nënprefekture ku Tepelena kishte 5303 franga ari të ardhura, duke konsumuar 5233 të tilla. Nënprefektura e Tepelenës kishte një gjimnaz me 98 nxënësa meshkuj dhe 27 femra, 14 shkolla fillore me 495 nxënësa meshkuj dhe 130 femra ku numuri i nxënsave të detyruar për të vazhduar shkollën fillore ishte 2280. Në nënprefekturë kishte vetëm një mjek dhe asnjë dentist, mami apo farmaci. Kishte vetëm një zyre telegrafike, një postë, 5 makina, një telefon. Nënprefektura e Tepelenës kishte: 4000 hektar ara, 150 hektar vreshta dhe 350 hektar kopshte. Kishte 8000 hektar tokë të papunuar dhe 5000 hektar kullota. Ajo prodhonte: 1800 kuintal grurë, 17900 kuintal misër, 102 kuintal elb, 280 kuintal tërshërë, 140 kuintal okër, 70 kuintal duhan, 500 kuintal rrush, 200 kuintal vaj ulliri 30 kuintal fasule, 30 kuintal verë, 60 kuintal arra, 20 kuintal mjaltë, 80 kuintal patate, 10 kuintal lajthi, 7 kuintal bajame, 2 kuintal fshesa, 12 kuintal peshk. Kjo nënprefekturë kishte: 38667 krerë dhen, 30640 krerë dhi, 18000 krerë shqerra, 12000 krerë kecër, 3000 lopë, 500 viça, 2200 krerë qe, 3500 sqep, 1700 kuaj, 400 mushka 900 gomerë, 1200 pela. Prej këtyre bagëtive është marrë ky prodhim: 200 kuintal gjalp, 800 kuintal djath, 1386 kuintal lesh, 2500 uintal qumësht 40 kuintal kos, 500 kuintal mish 6000 kuintal lëkurë. Nënprefektura e Tepelenës kishte: 2600 rrënjë fiq, 860 rrënjë mollë, 2000 ullinj, 400 dardha, 300 ftonj, 1600 rrënjë shegë, 2000 mana, 6000 arra, 700 bajame, 100 lajthi, 6000 kumbulla. Kjo nënprefekturë kishte 49 mullinjsh dhe 49 punëtorë, 4 destila me 6 punëtorë, 1 fabrike rrasash me 3 punëtorë, 12 furra gëlqeresh me 18 punëtorë, 5 këpucari me 5 punëtorë, 3 rrobaqepësi me 3 punëtorë, 6 zdrukthtari me 6 punëtorë dhe 5 hekur punues me 5 punëtorë, 3 furra buke me 6 punëtorë, 4 kafene me 8 punonjës, 2 berberane me 3 punëtorë, 2 dyqane kasapësh me dy punonjës, 3 opingar me 3 punonjës, 2 dyqane nallbanësh me dy punëtorë, 5 dyqane qymyri me 5 punëtorë, 1 pijetore me 3 punëtorë, 2 hotele me 4 punonjës, 3 hane me 8 punonjës, 2 samarxhi me 2 punonjës, 6 dyqane bakalli me 10 punonjës, 4 dyqane kallajxhi me 8 punëtorë. Nga përmbajtja religjione nënprefektura e Tepelenës kishte 31 xhami, 39 teqe, 7 baballarë, 10 shehlerë, 30 dervishë, 30 kisha ortodokse me 6 priftërinj dhe 3 manastire. Nënprefektura e Tepelenës kishte 33 nënpunës të ndarë si më poshtë: 3 në administratë, 8 financë, 3 drejtësi, 15 arësim, 1 në zyrën botore dhe 3 në post-telegraf (të gjitha këto janë marrë nga Shqipëria e Ilustruar 1927).

Ndërsa kur doli Fjalori Enciklopedik shqiptar (1985) për Tepelenën thuhej se kishte 5092 banorë (sipas kësaj enciklopedie në shekullin e XVII Tepelena kishte 250 shtëpi; kjo duhet të jetë një shpikje) dhe ky qytet kishte qenë qëndër e rëndësishme e Luftës ANÇ. Sipas kësaj enciklopedia Tepelena deri më 1820 ishte rezidenca e dytë e Ali Pashës, pas Janinës (edhe kjo duhet të jetë një shpikje e shkollës komuniste). Ndërsa rrethi i Tepelenës kishte 46 100 banorë të shpërndarë në dy qytete, 66 fshatra të grupuara në 13 fshatra të bashkuara, popullsia në qytet 24,3% dhe në fshat 75,7%. Para çlirimit në Rr. e T. Kishte vetëm 13 shkolla fillore. Sot ka 11 shkolla të mesme, 74 shkolla 8-vjeçare, 59 kopshte. Ka 35 muze fshatrash, 4 shtëpi muze dhe muzeun historik të rrethit, 118 biblioteka. Zhvillojnë veprimtari 16 shtëpi kulture, 46 vatra kulturore, 2 kinema, 1 kinoklub. Ka 22 grupe teatrale (14 në fshat), 48 grupe estradash, 14 ansamble artistike, 186 grupe folklorike. Më 1938 kishte një mjek dhe një farmaci. Sot ka 6 spitale, 40 shtëpi lindjeje, 76 ambulunca, 16 klinika dentare, 9 farmaci, 1 laborator bakteriologjik (të gjitha këto sipas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, bot. 1985).

Ndërsa në vitin 1995 qyteti i Tepelenës kishte 2259 familje me 8765 banorë, 14 ndërmarje shtetërore, 1 kopësht fëmijësh, 16 ndërmarje të privatizuara, 17 firma private ndërtimi, 7 firma prodhimi, 1 firmë bujqësore, 1 firmë grumbullimi, 11 firma tragëtare, 352 aktivitete private ndër të cilat 100 në transport, 65 në shërbime, 48 të ushqimit social, 137 të tregëtisë dhe 2 në grumbullim. Ka një shkollë të mesme, 2 shkolla tetëvjeçare, 1 spital, 1 qëndër shërbimi epidemiologjik, 1 shtëpi kulture, 1 qëndër kulturore të fëmijëve, 1 muze historik, 1 poliklinikë, 4 klinika stomatologjike private, 4 farmaci private. Rrethi i Tepelenës më 1995 kishte 51 712 banorë, nga të cilët 17 599 në qytet dhe 34113 në fshat. Nga pikëpamja bujqësore rrethi i Tepelenës shtrihet në një sipërfaqe prej 81 734 ha., nga të cilat 13 055 ha. tokë bujqësore, 17 280ha. Pyje, 30 014ha kullota e livadhe dhe 21 417ha. sipërfaqe të tjera. Rrethi i Tepelenës në vitin 1998 kishte 11 879 ha. tokë bujqësore, 183 ha. pemëtore, 229ha. ullinj, 7ha. vreshta. Ndërsa nga pikëpamja blegtorale rrethi i Tepelenës më 1998 kishte: gjedhe gjithsejt 12 449 krerë ku nga këto 7 492 lopë, të leshta gjithsejt 112 469 krerë ku nga këto 77 810 dele, të dhirta gjithsejt 73 505 krerë ku nga këto 52 420 dhi pella, kishte 91 448 shpendë dhe 2 600 bletë (të gjitha këto janë marrë nga Enciklopedia e Tepelenës me autor Novruz Shehun, bot. i vitit 2005).

I tregova të gjitha këto për t’i krijuar lexuesit përmasën e zhvillimit shoqëroro- historik të kësaj krahine brënda 70 viteve, por brënda dy politikave diamentralisht të kundërta në qëllimin kombëtar. Përfundimisht, sipas këtyre të dhënave, raportet shoqërore të zhvillimit e nxjerrin epokën e komunizmit determinuese në planin sasior relativ dhe vetëm kaq. Ndërsa në planin absolut sasior (sipas raportit me individin) me keqardhje kostatoj se ky zhvillim, përgjatë epokës komuniste, ishte më i pakët se në kohën e Republikës Zogolliane edhe pse për bazë është marrë një etapë kohore prej katër vjetësh përtej epokës komuniste, por që autori i Enciklopedisë së Tepelenës nuk ka se si ta kuptojë këtë kur nuk ka marrë parasysh të dhënat e kaluara dhe nuk ka publikuar të dhënat e reja në raport me individin.

Rëndësia nuk qëndron këtu, por kryesisht në përparësinë që epoka e komunizmit i dha krahinës së Tepelenës duke e ngritur atë në rangun e Gjirokastrës, por e gjitha kjo brënda propogandës politike, pasi në kuadrin e zhvillimit historik ndjehet inferioriteti edhe pse autori i enciklopedisë ka tentuar t’i bashkangjisë Tepelenës produktin intelektual të Prefekturës së Gjirokastrës, siç është rasti i familjes së nderuar Dilo me prejardhje nga Labova ku veçohet Avokat Dr. Vasil Kostandin Dilo (1868-1959) veprimtaria e të cilit ishte e lidhur fillimisht me Çamërinë, Gjirokastrën dhe pastaj me Tiranën. Është kjo arësyeja përse kërkohet t’i krijohet histori kësaj krahine me anë të figurës së Ali Pashës së Janinës; pasi të gjithë zërat individualë fillojnë dhe mbarojnë pas Ali Pashës së Janinës.

Duke u rikthyer tek vepra e François Pouqueville “Historia e ringjalljes së Greqisë”, Tiranë 2009, marrim në analizë pasthënien e përkthyesit Ardian Klosi mbi figurën e Ali Pashës së Janinës, por duke nxjerrë më përpara, nga libri i mësipërm, dinamikën shoqërore të Ali Pashës së Janinës dhe paraardhësve të tij.

Shqiptarët e sotëm kujtojnë se duke mohuar një pohim mund të krijojnë një pohim të ri dhe të pranueshëm nga bota. Por harrojnë që bota flet vetëm një herë dhe ajo e ka thënë fjalën e saj për figurën e Ali Pashës së Janinës. Për të ndryshuar këtë imazh duhet ndryshuar bota dhe sidomos bota shqiptare të cilën produkti i komunizmit kërkon ta lërë në gjumë edhe për ca kohë të tjera. Vini re këmbënguljen e këtij produkti dhe si kërkojnë ta trajtojnë figurën e Ali Pashës së Janinës duke i ndryshuar historinë:

Sipas François Pouqueville shoqëria e atyre anëve në atë kohë ishte në një gjëndje barbarie ku mbretëronte njëfarë balance politike e mbajtur nga lidhje që i kaliste rastësia, të rregulluara nga forca e zakonit dhe të drejtuara nga një politikë instikti (f.19). Në këtë ambient lindi dhe u rrit heroi ynë, emri i të cilit ishte i lidhur me qytetin e Tepelenës (dmth Ali Pasha i Janinës nuk i ka dhënë emrin qytetit) i cili shpesh herë ishte objekt i vjedhjeve dhe grabitjeve të të jatit dhe xhaxhallarëve të tij (f. 14-15). Pas martesës së parë, filloi intrigat dhe vrasjet që i hapën rrugën drejt vendosjes së sundimit të vet në pjesën jugperëndimore ballkanike të Perandorisë Otomane. Pas vrasjes së kunatit të vet, duke parë që Porta e Lartë nuk po jepte ofiqet e tij, hyri në shërbim të Selim bej Kokës, pinjoll i njërit prej oxhaqeve më të larta të Japurisë. Edhe pse nuk i doli hesapi, emri i Ali Bej Tepelenës mori përditë e më shumë famë. Atentati që kreu, jo vetëm që nuk e damkosi me turp, por i dha popullaritet, në një vënd ku mbretëronte oklokracia (qeverimi i llumit) dhe ku krimet e bujshme i quajnë prova talenti; dhe diti t’i futej kaq bukur në zemër pashait të ri, saqë hynte e dilte në sarajet e tij si të ishte i biri, çka i dha në dorë mjetet për intrigat e reja (f. 28) duke u bërë bashkëpunëtor i pashait, i cili për dreq e për fat të keq në krah të vetin kishte njeriun me emrin Ali Tepelene, tradhëtar që vetëm gropën i dëshironte (f.29). Kështu shkruan për Pashain e Janinës njohësi më i afërt i tij.

Por çfarë ndodh? Mbas 170 vjetëve këto fjalë konsiderohen tendencioze dhe sipas autorit të Enciklopedisë së Tepelenës kurrsesi nuk mund të qëndrojnë versionet e studuesve të huaj për prejardhjen jo shqiptare të Ali Pashës dhe se karrierën e ka nisur si hajdut apo njeri i rëndomtë. Është një qëndrim qesharak, që mbahet zakonisht ndaj personaliteteve të mëdha të kombeve të vegjël (f. 657). Dmth sipas autorit tonë ne duhet të mos i besojmë njeriut që ka bashkëjetuar politikisht me Ali Pashën e Janinës, por një produkti komunist me një intelekt të dyshimtë kulturor. Ky dyshim lind ngaqë autori i enciklopedisë tepelenase i atribuan shqiptarëve një komb dhe e bën Ali Pashën e Janinës personalitet shqiptar kur ai jo vetëm që nuk i ka bërë mirë Shqipërisë në asnjë hallkë të zhvillimit të saj, por, përkundrazi, i ka bërë kaq keq sa kur erdhi puna për ndarjen e kufijve të Jugut të Shqipërisë për bazë u muar kufiri i nënndarjeve të vendosura nga Ali Pasha i Janinës (Protokolli i Firences, 17 dhjetor 1913).

Interesant është fakti se autori shqiptar nuk pranon vetëm keqemërtimin e figurës së Ali Pashës, por pranon veprimtarinë antishqiptare të këtij të fundit, të cilën me sa duket nuk e ka kuptuar dot. Sipas autorit francez pashai i Janinës sundoi për një kohë të gjatë në Greqi dhe e mbushi skenën deri në atë shkallë, saqë Greqia u përgatit për fatin e vet të lartë nën hijen e ambicjes së këtij tirani (f. 9), kur nga ana tjetër pranon që Greqia nuk u përzie asfare në shkundullimat që rrokën Turqinë e që morën fund me Traktatin e Eks-la-Shapelës (f. 11). Autori i Enciklopedisë së Tepelenës, për këtë problem, pranon se nga viti 1820-1822 për rreth dy vjet kryhet përballja e madhe e Aliut me Perandorinë. Paralelisht ndihmon lëvizjet çlirimtare të popujve të Ballkanit e veçanërisht kryengritjen e popullit grek (f. 658). Atëhere për çfarë personaliteti shqiptar bëni fjalë zoti Novruz Shehu? Akoma më keq, për çfarë pasaporte identiteti bëni fjalë i nderuar zotëri (f. 12 e Enciklopedisë së Tepelenës) kur bota e Tepelenës lidhet, nga ana Juaj, ose me botën e një krimineli shumëpërmasor, ose me krimin e një bote thellësisht antishqiptare, siç ishte bota e komunizmit që shumë tepelenas i kanë shërbyer pa ndërgjegje vetëm për bukën e gojës. Mos merrni përsipër justifikimin e krimit të një pakice tepelenase për t’i dhënë lavdi shumicës së paditur. Me sa kam kuptuar ky ka qenë qëllimi i botimit të kësaj enciklopedia që ka vetëm vlera politike, por aspak kulkturore. Keni vazhduar punën përçarëse të një grupi njerëzish që kanë punuar dikur në organet e krimit komunist dhe kjo nuk është gjë e mirë. Fakti që ideje Juaj përputhet në thelbin e saj me idenë e përkthyesit Ardian Klosi duhet të merret me mënd se çfarë përfaqësoni Ju me këtë veprimtari, të vetëquajtur Enciklopedi dhe kujt i shërbeni.

Pasthënia e përkthyesit është një mpleksje e pohimit me mohimin ku kjo e dyta jo vetëm që nuk del hapur asnjëherë, por ngelet detyrë e lexuesit për të zgjedhur atë që kërkon të imponojë Ardian Klosi brënda karakterit hipotetik. Dinakëria e përdorur nga përkthyesi ne këtë pasthënie ka vetëm një qëllim: të argumentojë personalitetin pozitiv të Ali Pashës së Janinës në ndihmë të krahinës së sotme të Tepelenës sipas mentalitetit të shqiptarëve të sotëm. Nënkuptimet mbi figurën e pashait otoman me origjinë shqiptare janë analoge me nënkuptimet e analizës së diktatorit shqiptar me origjinë otomane dhe në këtë pikë ato përputhen në shkaqe dhe pasoja me të vetmin ndryshim se i pari ishte shërbëtor i perandorisë më të madhe feudale në botë, kur i dyti shërbëtorë i perandorisë së parë kapitaliste në botë. Pikërisht këto të fundit përbëjnë thelbin e qënies së tyre të përgjithshme dhe të veçantë, pikën ku fillojnë vuajtjet e popullit shqiptar.

Kur lexon veprën e Pukëvilit mbi ringjalljen e Greqisë e kupton se sa fallso është pasthënia studimore e përkthyesit, pasi përmbajtja e gjithseicilës nuk përkojnë me idenë përse autori shqiptar merr përsipër të interpretojë një mospërputhje idesh, veprash, përfitimesh dhe t’i paraqesë ato si të varura nga vepra e autorit francez. Ç’lidhje kanë të gjitha këto me popullin shqiptar dhe përse duhet t’ja pasurojmë këndvështrimin mbi pashain që i bëri mirë të gjithë Ballkanit, përveç Shqipërisë dhe shqiptarëve? Kur lexon pastaj pasaçërisht pasthënien e përkthyesit e kupton lojën që kërkon të luajë manipulatori i historisë dhe përse ai ka shkruar një pasthënia pas perlës franceze. Nuk bëhet fjalë për një angazhim solidariteti të intelektit të autorit me përkthyesin, por bëhet fjalë për lidhjen e pashait të Janinës me vëndlindjen e tij a thua se akti i lindjes përbën kuintesencën e zhvillimit të racës njerëzore në Tokë. Në qoftë se thelbi i kësaj të fundit është e lidhur me faktorin kohëlindje përkthyesi shqiptar nuk di të përfitojë prej saj për shkak të formalizmit edukativ filozofik që mbart. Por kur pretendon se vepra e Pukëvilit është mirëpritur kudo, përveç se në vëndin e lindjes së protagonistit ku na qënka ngritur një historiografi e vetme mbi një diktaturë të vetme (f. 520) kuptohet që përkthyesi me dashje ka harruar se uniteti i kësaj historiografie me diktaturën ka pasur si pasojë pikërisht kallëpin e intelektualit të tij. Është e pamundur që ndërgjegjja e këtij kallëpi të pranojë përmbysjen e formuesit të kallëpit dhe këtu fillon loja e përkthyesit tonë. Ai kërkon të përmbysë një përfytyrim inekzistent dhe të paraqesë përfytyrimin komunist si të ri dhe në përputhje me idetë e Pukëvilit, ku thelbi i veprës së francezit është fund e krye një përputhje e politikave të Ali Pashës së Janinës me interesat e popullit grek.

Nga ana tjetër, tentativa e përkthyesit për të afruar produktin e pashait otoman me atë të diktatorit komunist duke e paraqitur Enver Hoxhën si simpatizant të Ali Pashës së Janinës (f. 531-535) na duket një tentativë reale për të zbutur botën e krimit komunist. Pasi lexon veprën e Pukëvilit bindesh që krimi komunist në Shqipëri është ngritur mbi bazën e skanimit politik që Enver Hoxha i bëri veprës së gjaksorit tepelenas në një masë të tillë sa ato duhet të përputhen në një masë absolute. Raportet politike dhe ekonomike që Pashai i Janinës kishte me Stambollin duhet të jenë krejt të barabarta me raportet komplekse po të tilla që Enver Hoxha kishte me Londrën. Kështu që nuk ka mundësi që figura e Ali Pashës së Janinës të ketë qënë e dyshimtë për diktatorin shqiptar, ajo ka qënë epiqëndra e tij politike në formë dhe përmbajtje, ne sasi dhe cilësi, në çfaqje dhe thelb, kategori të cilat përrkthyesi Klosi mundohet t’i anashkalojë.

Dua t’i kujtoj përkthyesit që figura e Ali Pashës së Janinës nuk mund të krahasohet kurrsesi me atë të Gjergj Kastriotit, të Bushatllinjve të Shkodrës ku këta të fundit i bënë popullit shqiptar dy të mira që përcaktuan të ardhmen europiane të popullit shqiptar: lejuan formimin e qëndrës institucionale katolike në qytetin e Shkodrës, duke e larguar nga trekëndëshi Mat – Mirditë – Dibër, dhe nuk lejuan transformimin e shqiptarëve në fenë e shkjaut, të Ismail Qemalit dhe të atyre burrave që morën përsipër shpalljen e mëvetësisë sonë kombëtare. Ali Pasha i Janinës nuk mund të përputhet me asnjë figurë kombëtare shqiptare, sepse nuk ka qënë i tillë as në shpirt dhe as në vepra. Nuk është e vërtetë që figura e tij u nënkuptua si një figurë e shquar e kombit (f. 520); ky nënkuptim ka qënë i shkollës komuniste dhe, personalisht Ju, këtë kërkoni të vendosni me këtë pasthënie. Analiza e figurës eë Ali Pashës së Janinës nga ana e Pukëvilit është e mjaftueshme për të vënë një vijë mospëputhëse midis karakterit të tij dhe popullit shqiptar. Ali Pasha i Janinës nuk ishte produkti i popullit shqiptar, por i perandorisë Otomane dhe kjo përbën thelbin e ekzistencës së tij historike, duke përfshirë edhe diktaturën komuniste me të cilën ajo përputhet.

E sa për mosbotimin e veprës së Pukëvilit pas 1991 nuk qëndron problemi në fortësinë e kafshatës, pasi thelbi i veprës së Pukëvilit është ditur në të gjithë përmasën e vet, por ajo nuk i ka pëlqyer pinjollëve të komunizmit, çka tregon se tërësia e botimeve shqiptare edhe sot është pronë e botës postkomuniste, e barabartë me paraardhësen e vet. Botimet e sotme tentojnë, gjithmonë e më shumë, të argumentojnë pozitivitetin e së shkuarës komuniste ku dualiteti i nënkuptimeve anon nga kjo e fundit paçka se pasoja ka qënë katastrofale për të gjithë shqiptarët pa përjashtim.

 

Tiranë 24.11.2009

 

35-Çfare nuk di historiani Paskal Milo nga historia e fshehte e incidentit te Kanalit te Korfuzit?

 

 

Me daten 16 nendor 2009 ne Tv. Top Kanal u dha emisioni mbi kete teme me pjesmarrjen e nje specialisti te marines dhe nje historiani; harrova të shtoj edhe të një gazetareje politike. Thelbi i te gjithe emisionit ishte rivertetimi i pretendimit te Enver Hoxhes qe mbytja e anijes britanike nuk kishte ndodhur per faj te pales shqiptare dhe gjyqi i Hages kishte dhene nje verdikt te gabuar. Specialisti i marines shqiptare argumentoi shkencërisht qe mbytja e anijes britanike kishte ndodhur brenda ujrave territoriale te Shqiperise, kurse historiani Paskal Milo argumentoi, me ane te nje dokumenti qe botohej per here te pare, se ka pasur nje plan britanik per te realizuar provokacionin ne Kanalin e Korfuzit. Në të vërtetë të gjitha këto kanë qënë vetëm fjalë dhe letra fjalësh pasi në realitet ngjarja ka tjetër suport, tjetër qëllim aplikativ dhe tjetër pasojë nga ato të deklaruara nga pala shqiptare dhe pala britanike. Le ta themi që në fillim se fajtore totale e ngjarjes së 22 tetorit 1946 (data sipas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar) është e palës shqiptare, personalisht e Enver Hoxhës, që kishte pranuar pazaret me britanikët duke qënë një kartë e fshehtë në lëvizjen komuniste ndërkombëtare në duart e Mbretërisë së Bashkuar. Pikërisht këtë nuk pranon historiografia e sotme shqiptare në përgjithësi dhe historiani Paskal Milo në veçanti, i specializuar në fushën e historisë së shekullit të XX-të.

Qe ajo ngjarje sot nuk paraqet asnje rendesi politike, apo ekonomike, nuk e besoj se vihet ne dyshim, por per historianin ajo paraqet rendesi te vecante pasi kjo ngjarje sherbeu si molle sherri midis Shqipërisë së re komuniste dhe vëndeve të Europës Perëndimore. Fakti që komunizmi shqiptar u prish fillimisht me ndihmësin e vet më kryesor të luftës, me ndihmësin që e organizoi si forcë politike, e cila shërbeu për të marrë pushtetin politik, dhe pastaj me ndihmësin që i bashkoi në një parti (gjithonë sipas Enver Hoxhës) nuk është pa domethënie dhe këtu fillon rrota e vërtetë e historisë së komunizmit shqiptar. Cila është kjo histori?

Në dy komplekse artikujsh mbi historinë e PKSh dhe të të ashtëquajturave “banda të diversantëve” (shih albanovaonline.com dhe www.genchoti.com) kam shpjeguar, nëpërmjet studimeve origjinale dhe bashkësish ngjarjesh kontradiktore, se në të dy këto probleme historikë fshihet një ndër misteret më të rëndësishme të shekullit të XX-të të historisë së njerëzimit: kush e realizoi, dhe përse, revolucionin e tetorit në Rusinë e Car Nikollës. Skema shqiptare e formimit të komunizmit të ri nën drejtimin e Enver Hoxhës përputhet 100% me skemën e formimit të bolshevizmit dhe revolucionit të Tetorit në shkaqet dhe pasojat e veta. Tmerret që shkaktoi ky komunizëm me egërsinë e vet sociale anë e mbanë botës tregon se ekziston një fajtor pa faj dhe një i pafajshëm i dënuar për afër një shekull. Në qoftë se fajtori është një mbretëri e bashkuar nën një shtet, të pafajshmit ishin një tërësi popujsh dhe racash që nuk kishin asnjë gisht në katrahurën e shekullit të XX-të. Ngjarjet në Shqipëri në ato vite çojnë në zbulimin e kësaj poshtërsie dhe të fajtorit të pafajshëm. Ajo fillon politikisht pikërisht me incidentin e Kanalit të Korfuzit, prandaj dhe ajo ngjarje ka rëndësi për historinë e njerëzimit dhe të komunizmit në përgjithësi dhe të asaj europiane në veçanti.

Nga pikëpamja specifike incidenti i Kanalit të Korfuzit, i vitit 1946, nuk ka asnjë rëndësi të drejtëpërdrejtë për popullit shqiptar; ai ka rëndësi për politikën e pas luftës së dytë imperialiste ku politika komuniste e Enver Hoxhës fiton kredon e të qënurit një politikë antiangleze, antiamerikane dhe antieuropianoperëndimore. Ai incident “bindi” bolshevikët se PKSh ishte e krahut të tyre dhe mund të pranohej në familjen e madhe komuniste triumfuese antinaziste. Stalini ka dyshuar, ndersa Hrushovi e dinta sakte raportin e Enver Hoxhes me britaniket (kjo eshte aresyeja e vertete perse diktatori shqiptar u ngrit kundra diktatorit komuniste sovietik me 1961-shin). Në këtë pikë fillon jetën e vet politike komunizmi shqiptar që për 45 vjet pa pushim do të paraqitej si vazhduesja e vetme në botë e teorisë leniniste mbi revolucionin socialist dhe e teorisë marksiste mbi revolucionin proletar edhe pse të dy teoritë binin në kundërshtim me njëra – tjetrën në thelbin e tyre aplikativ të pretenduar (e para në pamundësinë ekonomike për tu përballur me rendin e kapitalit dhe, e dyta, në pamundësinë e aplikimit në një vënd fshatar pa shkaktuar një reaksion zinxhir politik me vuajtje të përbindëshme; -kjo nuk u shpall asnjëherë edhe pse ka përbërë thelbin e veprimit politik të komunizmit botëror).

Incidenti i Kanalit të Korfuzit është e vetmja ngjarje historike së cilës mund t’i zbulohet thelbi i veprimit pa pasur nevojë për dokumentacione arshivore, përmbajtja e të cilave tenton, gjithmonë, të mbulojë të vërtetën dhe aspak për të zbuluar atë jo vetëm pas një gjysëm shekulli, apo një shekulli, por edhe pas 1000 vjetëve, pasi gjithmonë do të tentohet të mbulohet se autori i vërtetë i komunizmit teorik është një produkt i mendimit kapitalist dhe jo ndryshe. Dhe bomba e Kanalit të Korfuzit është e aftë ta kryejë këtë zbulim pa pasur nevojë të shpërthejë.

Së pari lexuesi shqiptar duhet të dijë një herë e mirë që autori i vërtetë i themelimit të PKSh është i lidhur me botën britanike dhe aspak një produkt i mirëfilltë shqiptar dhe kjo për shumë e shumë arësye, të cilat thjeshtohen në përfundimin se kjo parti u formua nga britanikët për të drejtuar politikën shqiptare të pas luftës së dytë imperialiste. Ky veprim binte ndesh me interesat e një shtrese të tërë shqiptarësh të lidhur historikisht me perandorinë britanike për interesat e tyre, por që kjo perandori nuk i besonte më dhe kishte vendosur t’i sakrifikonte një herë e mirë. Kush e vrau Mit’hat Frasherin? Kush i tradhetoi heronjte reale te popullit shqiptar perballe bandave te komunizmit? Kështu që në ato vite të dyshimta për politikën europiane nuk ishte e vështirë të shpikej një shkak që të vinte përballë njëra-tjetrës diplomacinë mijëravjeçare britanike dhe krijesën politike të tyre; dmth beteja e incidentiti te Korfuzit kishte vetëm një portë, vetëm një të akuzuar, vetëm një pretendues dhe vetëm një gjykatës: Mbretërinë e Bashkuar Britanike. Atëhere për çfarë dokumentash bën fjalë historiani, kur ato vinë nga zyrat e kësaj mbretërie? Mos vallë pinjolli i komunizmit mendon se metodikat dhe teoritë analitike janë pronë e tij dhe ai mund të vazhdojë të gënjejë popullin shqiptar? Mos vallë pinjolli i komunizmit mendon se mund t’i imponojë popullit shqiptar se ideja e Enver Hoxhës ka qënë e saktë, por politika imperialiste e Mbreterisë së Bashkuar ishte e pakontestueshme dhe shteti i ri shqiptar ishte i pafuqishëm përpara saj? Vetëm mënyra se si është formuar partia gjakatare shqiptare e luftës së dy imperialiste dhe si u vendos në pushtetin politik shqiptar është e aftë të argumentojë se bomba në Kanalin e Korfuzit ka qënë një bllof politik për t’i hedhur hi syve politikave antibritanike të asaj kohe dhe për t’i afruar Shqipërinë atyre si një kollonë të pestë.

Përpara se të kalojmë në pikën e dytë të bllofit politik që realizoi incidenti më Kanalin e Korfuzit informojmë lexuesin shqiptar që propoganda komuniste ka gënjyer popullin shqiptar për këtë incident edhe vetëm me faktin e mëposhtëm, sipas së cilës (po e citoj të plotë sipas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar):

“Ngjarje që ndodhi më 22 tetori 1946, rreth orës 1300, në kanalin e Korfuzit, afër bregdetit shqiptar. Njëra nga katër luftanijet e flotës britanike që kalonin në formacion luftimi me topa të drejtuar nga bregdeti shqiptar, hasi në një minë dhe u dëmtua, të njëjtin fat pësoi edhe një luftanije tjetër që i shkoi në ndihmë. Në vëndin e ngjarjes u dërgua menjëherë një anije shqiptare për të dhënë ndihmë e për të marrë vesh ndodhinë, por anglezët nuk pranuan të jepnin asnjë shpjegim. Nga mesi i natës luftanijet e dëmtuara u rimorkiuan dhe flotilja u kthye në Korfuz”.

Nga emisioni televiziv marrim vesh që njëra nga luftanijet qënka mbytur dhe sot (2009) qënka zbuluar vëndodhja e skafit të saj brënda ujrave territoriale shqiptare. Atëhere dikush gënjen dhe haptaz fare. Sido që të jetë e vërteta ato që janë thënë dje, dhe thuhen sot, e kanë një qëllim, që mundohet ta mbulojë pikërisht këtë të vërtetë. Kur gënjehet për një problem, sado i parëndësishëm që të jetë, atëhere është e sigurtë që gënjeshtari është fajtor. Të paktën këtë gjë tashmë e kemi të argumentuar plotësisht.

Së dyti, lexuesi shqiptar duhet të dijë një herë e mirë që autori i vërtetë i shkatërrimit dhe vrasjes të atyre Burrave të fortë që zbarkonin nga deti dhe ajri për të luftuar rregjimin komunist dhe për të shpëtuar shqiptarët nuk ka qenë shqiptar dhe aq më tepër formacionet e Ministrisë së Brëndëshme shqiptare. Asgjësimi i Tyre është loja më e ndyrë e inteligjencës britanike dhe tradhëtia më e madhe që ju bë atyre Burrave të fortë, të denjë për të qënë të vetmit shqiptarë, trashëgimtarë direkt të herojve tanë kombëtarë që luftuan me armë në dorë kundra sllavizmit pushtues. Tradhëtia ndaj tyre u justifikua me lojën dyfishe të Kim Filbit edhe pse ajo nuk ka ekzistuar në asnjë përmasë të vetme. Inteligjenca britanike mashtroi të gjithë mërgatën shqiptare me incidentin e Kanalit të Korfuzit duke krijuar bindjen se qeveria shqiptare ishte armikja e saj e betuar. E vërteta është krejt tjetër për tjetër: qeveria komuniste shqiptare ka qënë shërbëtore dhe lavirja e fshehtë e qeverisë britanike dhe tradhëtarja shumëfishe e interesave tona kombëtare. Mos vallë këtë kërkonte të mbulonte historiani Paskal Milo në atë emision televiziv? Detyra e historianit nuk është zbulimi i dokumentave spekulativë, por zbulimi i pasojave që imponojnë shkaqet e fshehta të një ngjarjeje. Kategoria shkak-pasojë përbën kredon e thelbit të shkencës së historisë dhe jo dokumentacioni.

Duke ditur këto dy grup ngjarjesh nuk ka asnjë mundësi, qoftë dhe teorike, që bombat në Kanalin e Korfuzit të jenë vënë nga pala shqiptare dhe pa dijeninë e palës britanike. Ato janë vënë nga pala britanike me dijeninë e palës shqiptare ku këto të fundit kanë bërë të paditurin gjithmonë për hir të tradhëtisë që i bënë popullit shqiptar dhe lëvizjes komuniste ndërkombëtare, për çshkak dhe e formuan.

Pikërisht këto dy probleme historiani Paskal Milo nuk i di dhe detyrimisht nuk ka se si të dijë të vërtetën shkakësore mbi incidentit e Kanalit të Korfuzit të vitit 1946.

 

 

       Tiranë, më 22.11.2009

 

 

34-Pse rrufetë bien mbi OLIMP?


 

Nuk është vështirë të kuptohet qe pas 1991-shit në Shqipëri ka filluar një luftë e maskuar midis trashëgimtarëve të kulturës dhe politikës së kaluar shqiptare, dmth para 1945, dhe pinjollëve të komunizmit. Përmbajtja e betejës së fshehtë konsiston në argumentimin se kush nga polet vertikale të Shqipërisë ka bërë më shumë për popullin shqiptar pa çka se njëri nga polet ka kryer krimin më të madh antishqiptar në të gjitha kohërat e ekzistencës së paraardhësve të largët e të afërt të marrë së bashku dhe kërkon me çdo kusht jo vetëm që ta fshehë, por dhe të dalë përpara popullit shqiptar si ajka e shqiptarizmit pa i shkuar ndërmënd që nga prejardhja banditeske, injoranca dhe keqdashja rrjedh krimi i hapur dhe antishqiptarizmi.

Por edhe për rastet e individëve ku paraqitet gjenialiteti i tyre, pamvarësisht se nga janë dhe i japin lavdi vëndit të lindjes, do të përdoren të gjitha mjetet për ta denigruar, për ta tjetëresuar, për ta poshtëruar vetëm pse nuk janë të produktit komunist, duke të kujtuar taktikat e sigurimit famëkeq të krimit shqiptar të epokës komuniste. Nën logon e gazetarit që merret me problemet e persekutimit të njerëzve intelektualë të kohës komuniste me datën 28 dhe 29 tetor 2009 në gazetën Panorama botohen dy artikuj mbi mënyrën se si Sigurimi i Shtetit ndiqte dhe përndiqte Profesorin zëmadh Eqrem Çabejin. Por artikujt kanë dy defekte kulmore: fshehin punën gjigande dhe thelbin e punës së Profesor Çabejit, mbi çbazë sot kanë dalë zëra se puna e gjuhëtarit gjeni është antishqiptare, së bashku me atë të profesor Gustav Majerit, dhe akuzohet nga plehu komunist me finicione që kurrsesi nuk janë të Profesorit të nderuar. Profesor Eqerem Çabej nuk mund të kishte mendim te zeruar për marksizmin dhe rastësor për atë të Leninit, siç pretendon artikullshkruesi me anë të deklaratave të agjentëve të sigurimit jo vetëm pse këta të fundit nuk ja kanë pasur haberin as njërit dhe as tjetrit duke qënë copa mishi me dy sy, por Profesori i nderuar kishte përfunduar studimet në Austri, pra i përkiste shkollës gjermanike, dhe nuk ka asnjë arësye, qoftë dhe teorike, të jepte një mendim për leninizmin. Kjo e gjitha është një sajesë shumë më e mëvonshem dhe dosja “Çabej” është e formuluar për qëllime krejt të tjera nga ajo që e publikon artikullshkruesi. Gazetari i Panoramës bën lojën e atyre që kanë formuluar dosjet e shkencëtarëve shqiptarë dhe jo diskretitimin e kupolës komuniste, siç mundohet të na mbushë mëndjen.

Aq më tepër shtohen dyshimet mbi qëllimin e botimit të këtyre artikujve kur përmënden emra shkencëtarësh të lidhur me pseudonime agjentësh. Sipas artikullit (i dt. 28 tetor) “Bashkëpunëtores “Drojtja” nëpërmjet Rrok Zojzit me të cilin lidhet t’i jepet detyrë që t’i afrohet profesor Çabejit”, duke na treguar se emri i shkruesit të planit nuk përputhet me dialektin geg të përdorur. Pastaj cila është lidhja midis “Drojtjes” dhe Profesorit të nderuar Rrok Zojzit; përse është futur emri i profesorit gjeni të etnografisë? Apo për të fshehur vjedhjet e panumërta që shumë e shumë intelektualë i kanë bërë veprave të Tij duke pasur dhe emër ne mediat e sotme shqiptare? Pastaj me artikullin e dt. 29 na thotë që Profesori i etnografisë na paska qënë anti-regjimit së bashku me Qazim Turdiun, Eqerem Çabej, Minella Karajanin. Akoma me keq artikulli i datës 28 tetor përmënd vetëm dy emrat më të lavdishëm të shkencës shqiptare, krahas shtatë pseudonimeve të agjentëve, atë të Profesor Eqerem Çabejit dhe atë të Profesor Rrok Zojzit. Për dijeni të lexuesit veprat e dy Profesorëve të mësipërm përbëjnë dy tullat më të rendësishme të shkencës së albanologjisë dhe bazën teorike të argumentimit e vërtetimit të autoktonisë absolute të shqiptarëve të sotëm. Unë marr përsipër t’u tregoj shqiptarëve të mijëvjeçarit të ri se cila është vlera reale e dy dishepujve të shkencës albanologjike shqiptare dhe përse krijohen insinuata mbi veprën e tyre? Përse përndiqet jeta e tyre private dhe heshtet për veprën e tyre shkencore? Cila është merita e këtyre të fundit dhe përse na shërbejnë sot?

Duke mbaruar shkollën universitare në Austri (thonë se edhe shkollën e mesme e ka mbaruar në Austri me një të drejtë të dhënë nga shteti mbretëror me propozim të Av. Dr. Vasil Dilo), detyrimisht Profesori i nderuar i përkiste shkollës monogjeniste dhe teorisë mbi indoeuropianizmin e ilirëve. Mbi këtë bazë Ai realizoi studimet etimologjike në fushë të shqipes duke shpjeguar prejardhjen e çdo fjale dhe nga kush ishte huazuar. Kjo e fundit përbënte sakrilegjin e profesorit pasi mohonte autoktoninë absolute të shqiptarëve-ilirë, duke rënë në kundërshtim me idetë antishkencore të Enver Hoxhës dhe dishepujve të komunizmit. Nga ana tjeter studimet etimologjike te Profesorit tone binin ndesh me qellimet e studiuesve te epokes komuniste dhe, rrjedhimisht, Ai nuk pëlqehej në qarqet akademike shqiptare. Atëhere profesori i nderuar bëri një lëshim në parim: ripranoi një mosqënie si realitet; pikërisht termin autoktoni relative. Ne e kemi hasur për herë të parë këtë term më 1982 kur u botua përmbledhja studimore “Shqiptarët dhe trojet e tyre” nga ana e Akademisë së Shkencave rë RPS të Shqipërisë, ku Profesori ynë kishte studimin “Problemi i autoktonisë së shqiptarëve në dritën e emravet të vëndeve” të botuar për herë të parë në Buletinin e Universitetit Shtetëror të Tiranës, seria e shkencave shoqërore, nr. 2, 1958, f. 54-62. Pikëpamja e Profesorit tonë nuk përbënte asnjë rrezik për temën që po trajtoja në atë kohë mbi gjenezën e shqiptarëve, pasi duke marrë për bazë parimin poligjenetik të lindjes së njeriut në Tokë, sipas raportit kohor-hapsinor të zhvillimit, e parakalova këtë pikë botëkuptimore dhe, përkundrazi, nga idetë e Tij unë nxorra mësimin e madh se gjuhët

“nuk janë madhësi që ekzistojnë në vetvete; ato janë të lidhura me njerëzit që i flasin, me popujt si bartësit e atyre gjuhëve,prandaj historia e gjuhëve në thelb është pasqyrë e historisë së popujve e të kulturave” (Referati i Eqerem Çabejit në Kuvendi i I-rë i Studimeve Ilire, vëll. 1, f. 7).

Mbi këtë bazë postulative unë formulova idenë që gjuhët nuk mund të shërbejnë për të argumentuar prejardhjen gjenetike të popujve, por ato në rastin më të mirë mund të shërbejnë për të vërtetuar botën historike të relacioneve universale. Akoma më tej, në gjurmët e absolutizmit analitik, vjetërsia e një gjuhe mund të argumentohet edhe mbi bazën e ngjashmërive që ka me gjuhët e tjera edhe pa pasur fare relacione midis bartërve të tyre me kusht që gjeneza të tyre të përcaktohet mbi bazën e gjëndjes shoqërore dhe jo ndryshe.

Puna titanike e Profesorit Eqerem Çabej me krijoi mundësinë për të argumentuar se gjuha shqipe e sotme ishte rezultat i botës së relacioneve që shqiptarët dhe paraardhësit e tyre kishin pasur, për rrethana rastësore për ta, me botën politike që i rrethonte prej 2500 vjetësh dhe kjo ishte arësyeja përse prejardhja e fjalëve të gjuhës shqipe ishte prej helenishtes, etruskishtes, latinishtes, sllavishtes, gjuhës otomane, rumanishtes, italishtes, ndërsa prejardhja nga ilirishtja ishte e pamundur të identifikohej për efekt të mosnjohjes së kësaj të fundit. Prej këtej do të ishte e lehtë të argumentohej që lëvizja mekanike e paraardhësve të shqiptarëve do të ishte tepër-tepër e shkurtër duke u përputhur me rrjedhimet e absolutizmit analitik (këtë të drejtë konkluzive na e jep bota e madhe e relacioneve universale, mbi ç’bazë është formuar gjuha shqipe).

Problemi ishte sinjifikativ dhe i një rëndësia të pakrahasueshme duke treguar se sa pak e njohin veprën e Profesor Eqerem Çabejit brezi i ri i studiuesve shqiptarë dhe sa larg realitetit historik gjëndet ky brez sot kur kerkon te argumentoje se gjuha e sotme shqipe sherben per te zberthyer gjuhet e tjera. Është një tentativë antishkencore, që për mua përbën anën më të turpshme të shkencës shqiptare, duke treguar se deri ku ka arritur produkti intelektual komunist. Më thjeshtë fare, shkenca e sotme shqiptare ka kaluar hapur në pozitat e idealizmit filozofik duke treguar, në këtë mënyrë, se nuk ka qënë kurrë në pozita materialiste. Pretendimi i kaluar për një pozicion të tillë ka qënë thjeshtë politik dhe irealist. Pikerisht per t’i ngritur lavdi vetvetes brezi i sotem i studiuesve shqiptare kerkon mohimin e veprës gjuhësore me te lavdishme te produktit shkencor shqiptar. Kjo eshte aresyeja perse botohen dosjet mbi dishepujt e shkencës shqiptare. Ulja e madhështisë shkencore të së kaluarës dhe ngritja e vetvetes, pa pasur asnjë lloj niveli krijues, përbën poshtërsinë e propogandës së sotme shqiptare dhe karakterin negativ të individëve të saj (kjo të mos merret në funksion të uljes së studiuesve komunistë, të cilët realisht nuk kanë pasur asnjë pozicion në shkencën shqiptare përveç atij politik).

Në qoftë se Profesor Çabej ishte produkt i shkollave europiane, ndoshta i shkollave më të mira të tyre, si rezultat i trashëgimisë së politikave mbretërore të Perandorisë Danubiane, Profesor Rroj Zojzi ishte produkti më i dallueshëm i shkollave katolike shqiptare të para 1945-sës dhe pa dyshim përbën rastin më të jashtëzakonshëm të këtij produkti. Tulla e dytë e themelit të albanologjisë shqiptare është vepra madhështore e Profesor Rrok Zojzit, trashëgimtarja më dinjitoze dhe autoktone e veprave të Etërve tanë Katolikë duke filluar me klerikët e epokës së Kastriotit, duke vazhduar me Etërit Katolikë të shekujve XVI-XIX e duke përfunduar me Shtjefën Gjeçovin, nxënës i të cilit Ai ishte me shpirt e vepra.

Të shkruash për veprën e Profesor Rrok Zojzit është pothuajse e pamundur, pasi ishte i vetmi shqiptar që njihte të gjithë Shqipërinë gjeografike dhe njerëzore. Ishte njohësi i vetëm i të gjitha familjeve shqiptare që përbën rastin e vetëm në botë për një popull. Pikërisht në këtë pikë fillon vepra e tij etnografike dhe shkencore mbi ç’bazë zbuloi ekzistencën e rendit fisnor në brëndësi të popullit shqiptar. Se deri kur shtyhet kohëformimi i shtresave në gjirin e organizimit fisnor pak rëndësi kishte për kohën e largët historike, kryesorja tek shkenca e historisë qëndron në gjetjen e gjurmave të këtij organizimi deri në fillim të këtij shekulli në disa mikrorajone të vëndit tonë (Kumtesa e Rrok Zojzit mbajtur në Konferencën Kombëtare të studimeve etnografike, 28-30 qershor 1976). Pa dyshim që ishte pika më e rëndësishme për të argumentuar autoktoninë e popullit shqiptar dhe pikën nga ku mund të fillonte argumentimi e fillesës së racës së bardhë në Europë.

Ishte Profesori i nderuar Rrok Zojzi që na tregoi se ka mundësi që të lidhen epokat midis tyre pasi

“për të gjurmuar lidhjet e popullit të sotshëm me një popull të lashtë zakonisht mbështetemi te karakteri etnik dhe nëpërmjet një krahasimi diakronik, përpiqemi të gjurmojmë pika takimi në mes tyre. Kjo është një metodikë e mirë pune, por nuk është e mjaftueshme dhe gjithnjë e sigurtë. Duke patur parasysh karakterin dinamik të traditave dhe kohën e gjatë në mes të dy epokave, duhet të pranojmë se ndryshimet janë aq të shumta dhe aq të thella sa me vështirësi të madhe mund të zbulohen lidhjet në mes tyre” (Kumtesa e Rrok Zojzit; Kuvendi i I-re i studimeve ilire, vëll. 1, f. 261).

Qe ky mësim shtytësja e parë për të formuluar një metodikë të re studimore për vertetimin e autoktonisë absolute të shqiptarëve të sotëm edhe pse kjo gjë binte ndesh me mendim shkencor të kohës

Ishte Profesori i nderuar Rrok Zojzi që zbuloi se Kanunet e Lek Dukagjinit dhe Skëndërbeut ishin më të avancuar se kanunet e Maleve të Dibrës, Labërisë dhe Lurës edhe pse këta të fundit ishin formuluar më vonë se dy të parët. Ishte ky zbulim që më çoi në përfundimin se Kanunet e Lek Dukagjinit dhe Skëndërbeut nuk ishin produkte të drejtëpërdrejta të popullit shqiptar dhe ishin krijuar për qëllime krejt të tjera nga tre kanunet e tjera. Ky dualitet qëllimi ishte i mjaftueshëm për të filluar argumentimin e gjenezës së popullit shqiptar mbi një bazë metodike krejt tjetër për tjetër dhe në zbulimin e pranisë së fenomenit të paradoksit të binjakëve në shoqërinë shqiptare me pretendimin qe pikëpamja e Ajnshtajnit ishte e drejtë vetëm për shoqërisë njerëzore dhe aspak për atë lëndore.

Ishte Profesori i nderuar Rrok Zojzi që zbuloi se forma patriarkale e familjes ishte forma e vetme autoktone në Shqipëri dhe këtu kishte shumë pune për të bërë për të zbuluar përse kjo formë e familjes vazhdonte prej 2000 vjetësh në trojet shqiptare dhe çfarë përfaqësonte në realitet kjo formë e familjes. Ishte ky fakt që më çoi në përfundimin se ketu duhet të kishte diçka të panjohur për shkencën e albanologjisë, gjë që më çoi në zbulimin e parametrit dallues të popujve nga njeri-tjetri jashtë metodikave ekzistuese. Shpejtësia e zhvillimit shoqëror ishte i vetmi parametër që mund të zbërthente rebusin e autoktonisë të shqiptarëve. Kur e diskutova me Profesorin këtë problem (1977) më dha një përgjigje që më shtyu ta vazhdoj punën pa pushim për 30 vjet: duhet ndryshuar metodika analitike e shkencës së albanologjisë dhe duhet të ndahet nga politika.

Ishte Profesori i nderuar Rrok Zojzi që zbuloi se forma fisnore e pronës ishte forma maksimale e zhvillimit të pronës private në territorin e banuar nga shqiptarët dhe kjo pikë ishte e mjaftueshme për të argumentuar se ata ishin të vetmit autokton në Ballkan. Në përputhje me shkallën e zhvillimit të pronës Profesori arriti në përfundimin se në Shqipëri ekziston mirëfilli organizimi fisnor i cili “përbënte një njësi politike dhe ushtarake. Forcën e tij luftarake e përbënte djelmnia. Në djelmninë e fisit merrnin pjesë burrë për shtëpi, pamvarësisht prej sa frymësh përbëhej, pse çdo shtëpi përfaqësonte një pjesë në pronën e përbashkët” (Rrok Zojzi, Mbeturina të rendit fisnor në disa mikrorajone të vëndit tonë; Konferenca kombëtare e studimeve etnografike, f. 175).

Ishte Profesori i nderuar Rrok Zojzi që zbuloi se lëvizja mekanike e fiseve ishte e lidhur me ndarjen e punës dhe pikërisht me ndarjen e blegtorisë nga bujqësia. Kjo na shërbeu për të ecur përpara edhe kur vjen puna për të bërë dallimet që rrjedhim nga ndarja e blegtorisë nga bujqësia dhe sidomos masën e lëvizjes së fiseve blektorale në raport me fiset që merreshin me bujqësi (Rrok Zojzi, Mbeturina të rendit fisnor në disa mikrorajone të vëndit tonë;Konferencakombëtare e studimeve etnografike, f. 161-180, konkretisht 169-171). Në këtë mënyrë u formulua teza që lëvizja mekanike e fiseve dhe popujve i nënshtoheshin një ligjësie ekonomike pa e prishur unitetin kohor të lindjes së tyre duke hedhur poshtë idenë monogjeniste të formimit të popujve.

Kam pasur fatin e madh ta kem njohur Profesorin e Etnografisë që në vogëlin time deri sa mbylli sytë në shtëpinë e rrugës Ali Demi mes librave dhe veprave të tij të panumërta. Për personin tim qe një humbje e madhe pasi sapo e kisha përfunduar redaktimin përfundimtar të studimit mbi gjenezën e popullit shqiptar duke arrirë në përfundimin se paraardhësit e largët të shqiptarëve përbënin fillesën e racës së bardhë në kontinentin europian dhe Ai kërkonte të dinte se si kisha arritur në këtë përfundim të papranueshëm për shkencën bashkëkohore shqiptare.

       .

                     .            .

Bashkësia e veprave të dy Profesorëve tanë të nderuar me gjëndjen shoqërore të paraardhësve shumë-shume të largët të shqiptarëve (ilireve me ndikim pellazgjik), me paraardhësit e largët të tyre(ilirët – epirotë) dhe me paraardhësit e afërt (arbërit) çon në dy përfundime të reja dhe përmbysëse për shkencën e sotme të albanologjisë.

Së pari, metodika historike mbi gjenezën e shqiptarëve nuk duhet të mbështetet mbi dokumentat e arshivave, siç pretendohet rëndom, por në gjëndjen reale shoqërore të popullit shqiptar (politika shkruhet me dokumenta dhe jo historia e njerëzimit). Mbi këtë bazë analitike duhen përmbysur të gjitha përfundimet a arritura me anë të gjuhësisë, arkeologjisë dhe historisë përsa i përket prejardhjes së popujve. Baza analitike duhet të jetë proçesi poligjenetik i lindjes së njeriut në Tokë dhe bota gjigande e relacioneve universale midis fiseve, popujve, kombeve dhe racave.

Së dyti, mbi deduksionin e fundit, vetëm gjëndja e sotme e racës shqiptare, mund të argumentojë se si, në sajë të relacioneve universale, zhduket prapambetja e zhvillimit shoqëror të një populli në sajë të kohëlindjes së kahershme. Rasti shqiptar tregon se si realizohet barazia e zhvillimit social brënda një race. Ndërsa rasti kontinental amerikan tregon se si realizohet barazia e zhvillimit social midis racave, duke përfshirë edhe kohët ekstreme të lindjes së tyre.

Të dy këto përfundime çojnë në zbulimin se epoka e revolucioneve merr fund me revolucionin borgjez dhe revolucioni i ardhëshëm social do të mbështetet mbi botën e madhe të relacioneve midis kombeve dhe racave. Specifika juridike e veprimtarisë së njerëzimit është ajo që do të komandojë proçesin gjigand të zhvillimit të mëtejshëm të racës njerëzore në Tokë njësoj si për rastin e ligjeve të Solonit në Athinë dhe ligjeve të dymbëdhjetë tabelave në Romë. Është kjo arësyeja përse vepra e Dy Profesorëve tanë më të nderuar nuk pëlqehej atëhere në kohën e komunizmit dhe sot nga pinjollët e këtij komunizmi.

 

09.11.2009

 

33- Arroganca e Ledi Shamkut dhe pafajesia dinake e Beqir Metes

 

 

I gjithe termeti formal mbi permbajtjen e librit Historia-12 pati dy protagoniste: nje grua, qe mori pamjen e Bonopartit perpara Borodinos, dhe nje burre, qe si nje Uria Hip, pretendoi se ky liber mbeshtet mbi fakte dhe dokumenta. Po mbushen afro 20 vjet qe eshte kerkuar (kjo është realizuar, pas 35 vjetësh, në qershor 1990, pasi per herë të parë i është kërkuar Enver Hoxhës, nga ana e av. Dr. Vasil Kostandin Dilos, më 1955, që të mos luhej me historinë e Shqipërisë) rishikimi i historise se popullit shqiptar dhe per here te pare eshte tentuar te realizohej permbysja e mashtrimit gjysem shekullor me këtë libër. Po perse autori dhe oponentja paraqiten si te kundert, kur ata sillen te kundert me vetveten? Kjo lloj sjellje me kujton taktikat e sigurimit te shtetit kur kërkonte të fuste në kurth njerëzit e kupolës komuniste (kështu e pësoi Tuk Jakova në lidhje me historinë e komunizmit shqiptar kur Enve Hoxha “hahej” me Mehmet Shehun për këtë problem (për këtë shih, Enver Hoxha, Fjala e mbylljes në Pleniumin XIII të KQ të PPSh, Vepra 12, f. 267-317). Ky eshte shkaku qe me detyroi te shikoj permbajtjen e ketij libri për të përcaktuar përmasën e rishkrimit të historisë. Mjafton të krahasohet ky libër me ato të mëparshmit, dmth përpara vitit 1992 për të parë progresin e arritur apo kopjimin e tij, duke arritur ne perfundimet e meposhtme:

Që ne fillim, me paragrafin “Objektivat”, autorët paralajmërojnë nxënësit maturantë gjimnazistë se duhet (po citoj të plotë pikën 6):

“Të krijojnë bindjen se Pavarësia Kombëtare ishte një arritje shumë e madhe e popullit shqiptar. Ndërkohë Lufta Ballkanike, figurat e ndritura të Ismail Qemalit, Luigj Gurakuqit, Isa Boletinit etj., janë në themelet e kombit tonë. Padrejtësitë që iu bënë popullit tonë me përgjysmimin e tokave shqiptare janë ngjarje që duhet nguliten mirë në kujtësen e çdo nxënësi. Sepse vetëm tani pas njëqind vjetësh duket se po merr fund pjesërisht kjo padrejtësi e jashtëzakonshme dhe aq tragjike” (f. 3).

Për një njeri që nuk ka lexuar kurrfarë dokumenti mbi ngjarjet e atyre viteve, edhe mund ta pranojë pa doreza duke e mësuar përmëndësh dhe të gënjejë pasardhësit e tij, por për një njeri që ka përpara syve ngjarjet e atyre viteve të pasqyruara nga një dëshmitarë okular, me moshë rreth 45 vjeçare, në rreth 4000 faqe a4 ku përshkruhen ngjarjet ne Jugun e Shqiperisë, është pak e vështirë të pranohet kaq thjeshtë pa i sqaruar fëmijët e tij se të gjitha këto nuk janë të sakta. Në çfarë dokumentash mbështet Beqir Meta dhe Muharrem Dezhgiu kur thonë se Lufta Ballkanike dhe tre burrat e fillim shekullit të XX-të janë në themelet e kombit tonë? Pikërisht kjo ka qënë dëshira historike e Enver Hoxhës dhe këtu fillon shtrëmbërimi i historisë së popullit shqiptar, të paktën për shekullin e XX-të. Së pari duhen sqaruar nxënësit se krijimi i shtetit shqiptar dhe mëvetësia e politike e shqiptarëve ishte rezultat i rastësive politike ku populli shqiptar nuk ka gisht të drejtëpërdrejtë. Ata Tre Burrat e Kombit Shqiptar nuk janë autorët e vërtetë të shpalljes së pavarësië; Ata u caktuan ta kryejnë atë rol, sepse i parë prej tyre, Ismail Qemal Vlora kishte kuptuar dy gjëra që përbëjnë sekretin e mëvetësisë së shqiptarëve. Ai, së pari, kishte kuptuar se shqiptarët nën drejtimin politik 500 vjeçar të osmanllinjve, më së fundi, ishin bindur se ekzistenca e tyre shoqërore nuk mund të realizohej pa shtet dhe, së dyti, Turqia Otomane ishte larguar përfundimisht nga Ballkani Perëndimor duke i lënë shqiptarët në mëshirën e fatit. Vetëm kaq është merita e shqiptarëve në atë proçes historik, pastaj fjalën e parë e thotë Europa e ndarë më dysh për problemin shqiptar, ku mirëdashësit e kombit tonë me anë të Klerit Katolik Shqiptar luftuan me të gjitha format për të mundur pjesën keqdashëse të kombit tonë, që luftonin me të gjithë format për ta zhdukur nga historia. Dueti Austro-Hungari – Kleri Katolik Shqiptar përbëjnë kredon lavdëruese shkakësore të mëvetësisë së popullit shqiptar sot. Akoma do të vazhdojmë të gënjejmë veten tonë se shqiptarët e kanë shpallur vetë pavarësinë e tyre?

Nuk ka asnjë padrejtësi të bërë në adresë të popullit shqiptar, pasi parimi politik i ndarjes së kufijve nga ana e popujve të Europës kishte mbi 2000 vjet që ekzistonte dhe fjalën e fundit e ka thënë vazhdimësia e politikës me mjetet e dhunës, gjë të cilën shqiptarët nuk kanë ditur ta thonë kurrë. Mos i mësoni nxënësit me urrejtje ndaj Europës të nderuar profesorë, nuk është faji i saj pse shqiptarët dhe paraardhësit e tyre kanë qënë të paaftë shoqërisht (mosha relative e tyre e ka krijuar këtë paaftësi, – faji është i nënës sonë natyrë dhe jo i Europës) dhe nuk kanë ditur të luftojnë për të drejtat e tyre në kuadrin e dëshirës për të jetuar bashkarisht politikisht. Kjo e fundit është një dëshirë e shekullit të XIX-XX, pasi u pa mbarimi i Turqisë Otomane, se sa një realitet historik. Ngelet për të zbuluar përse populli shqiptar ka qënë i vonuar në dëshirën e mëvetësisë politike dhe përse disa pjesë të tij (pjesa Jugore) kishin dëshira të tjera. Këto gjëra nuk ja keni thënë kurrë popullit shqiptar edhe pse ato përbëjnë sekretin e madh të gjenezës së tij historike milionavjeçare. Unë e kuptoj shumë mirë që autorët e librit janë viktima të shkollës së tyre dhe nuk mund ta shohin historinë e popullit shqiptar sipas ligjeve që imponon natyra.

Pastaj për çfarë padrejtësie bejnë fjalë autorë, që duket sikur po merr fund (fundi i tragjedisë është diçka tjetër), mos vallë ata kujtojnë se SHBA dhe Europa i luftuan serbët për hesap të shqiptarëve. Mos krijoni iluzione politike që nuk varen nga shqiptarët dhe mos i ushqeni nxënësit me fantazira politike të nderuar autorë. Politika e Europës nuk do të përputhet asnjëherë me dëshirat e fillim shekullit të XX-të të udhëheqësve të popullit shqiptar të atëhershëm, jo vetëm pse këta të fundit janë disa mijëra vjet pas të parëve, por sepse janë dhe nja dy milion vjet anash dhe këtu qëndron sekreti i mospërputhjes së interesave (çështja nacionale është një proçes i ezauruar nga shtetet europiane të përparuara dhe në plan të parë ka dalë globalizmi kontinental).

Përmbajta e librit “Historia e popullit shqiptar-12” fillon në mënyrë antishkencore pasi përpara se t’u tregosh nxënësve se kur fillon popullimi i truallit të banuar sot nga shqiptarët (f. 7) duhet t’u shpjegosh parimin e lindjes së njeriut në Tokë për të arrirë në dy probleme kardinale për historinë e popullit shqiptar: së pari a janë autoktonë shqiptarët e sotëm dhe çfarë të mire apo të keqe kanë prej kësaj; dhe, së dyti, sa të vjetër janë pasi të jeni të sigurtë që nuk janë 1,5 milion vjet në këtë troje. Ju merrni për bazë paleolitin europian për të shpjeguar çfaqjen biologjike të paraardhësve të largët të shqiptarëve dhe kjo nuk përputhet me realitetin. Të jeni i sigurtë që kjo shifër është, të paktën, 6 herë më e lartë dhe për bazë nuk duhet të merren punimet arkeologjike, por gjëndja e sotme shoqërore e shqiptarëve, të paktën deri në gjysmën e dytë të shekullit të XX-të. Të nderuar profesorë e keqja qëndron jo vetëm në botëkuptimin Tuaj, por, kryesisht, në metodikat që përdorni Ju për të arrirë në këtë përfundim, rezultat ky i shkollës komuniste. Problemi i pellazgëve nuk është i zbërthyer saktë jo vetëm nga Ju, por dhe shumë më përpara. Emërtimi i tyre është marrë nga letërsia helene dhe nuk duhet të përbëjë argument shkencor. Emërtimi i epokës pellazgjike duhet të bëhet me marrëveshje, pasi epoka e tyre duhet të ndryshojë cilësisht nga epoka ilire, që përsëri duhet realizuar me marrëveshje pasi kjo e fundit ka disa pamje, rezultat i botës së relacioneve universale te realizuara jashtë dëshirës së pellazgëve-ilirë. Që të bësh këtë duhen përcaktuar më përpara piketat nëpër të cilat ka kaluar shoqëria njerëzore në parim dhe kjo përbën detyrën e dytë të autorëve përpara se të shpjegojnë botën pellazgjidhe dhe lidhjen e saj me botën ilire. Me sa duket gabimi duhet te ekzistoje edhe ne historite e tjera qe zberthejne epokat primitive. Kjo mangësi do të çojë në një sërë gabimesh të njëpasnjëshme në zbërthimin e shoqërise ilire, arbërore dhe shqiptare që do t’i shohim më poshtë.

Harta që paraqet fiset ilire (f. 9) është një hartë e ndërtuar mbi bazën e informacionit që jep letërsia helene dhe shërben për të treguar përmasat e relacioneve të tyre me fiset ilire dhe jo shtrirjen e këtyre të fundit, si pasardhës të pellazgëve. Kjo gjë bie në kundërshtim me informacionin që jepni në faqen 9 mbi shtrirjen e pellazgëve nga Ballkani i Jugut deri në Azi të Vogël (japodët, liburnët, dalmatët dhe panonët nuk kanë qënë në Ballkanin e Jugut dhe atje ku shtrihen dakët kanë ekzistuar dikur parailirët, dmth pellazgët).

Kur flisni për autoktoni të ilirëve (f. 11) duhet t’u tregoni nxënësve fillimisht për çfarë autoktonie e keni fjalën, pasi në sferat e lartë të historiografisë shqiptare ka zëra që thonë se ilirët janë autoktonë relative, dmth janë të ardhur (rreth 5000 vjet përpara pretendon Emil Lafe). Po aty keni treguar një hartë ku në fiset ilire përfshini japigët dhe mesapët: Në qoftë se pranoni ekzistencën e shkrimit mesapik atëhere këta të fundit nuk janë ilirë. Nuk mund të diferencohen kaq shumë ilirët në produktin e tyre shoqëror dhe në shkallën e zhvillimit shoqëror ku disa të kenë shkrim e disa jo. Kjo është një pasaktësi metodike dhe jo formë botëkuptimi ku në këtë drejtim studiuesit shqiptarë lënë shumë për të dëshëruar. Duke mos i shpëtuar defektit metodik të përdorur autorët e librit akuzojnë ilirët që kanë pasë shtetet e tyre pa mundur dot të lidhin epokat e mëdha kohore të banorëve vëndas sipas këtij organizimi shoqëror. Ky problem është shumë sinjifikativ për vërtetimin e autoktonisë absolute të shqiptarëve të sotëm dhe çdo ngarkesë politike që t’u atribuoni paraardhësve të largët dhe të afërt të tyre shpie në mohimin e lidhjes varësore shoqërore dhe të autoktonisë absolute të shqiptarëve, si pasardhës të ilirëve epirotë dhe pellazgëve. Me keqardhje Ju them se problemi historik i prejardhjes së shqiptarëve të sotëm është parë sipas metodikave të imponuara nga Akademia e Shkencave të RPSSh dhe jo sipas metodikave materialiste duke u mësuar maturantëve shqiptarë një të vërtetë të gënjeshtërt. Nuk ka pasur në mënyrë absolute organizim shoqëror politik të ilirëve në asnjë hapësirë të Ilirisë gjigande dhe në asnjë etapë kohore të ekzistencës së tyre. Ju ngatërroni mbeturinat arkeologjike helene dhe parahelene si produkte shoqërore të botës ilire; kjo është një pamje e gënjeshtërt që na ka imponuar arkeologjia e cila ka nevojë të riinterpetohet sipas metodikave të reja duke anashkaluar parimin që për inat të sime vjerre do të fle me millonain, pasi e gjithe teoria e shteteve ilire ka lindur si një kundërveprim ndaj shkollës jugosllave që mohonte ekzistencën e organizimit shtetëror të ilirëve, gjë e cila është e saktë pasi vetëm pas kësaj është shumë e lehtë argumentimi dhe vërtetimi i autoktonisë absolute të shqiptarëve të sotëm dhe ilirëve të djeshëm.

Në qoftë se do të analizonim të gjithë botën ilire, të përfshirë në jugun e rrjedhës së Danubit në Veri të tyre, buzë Detit të Zi, në Lindje, buzë Detit Adriatiku, në Perëndim dhe buzë Detit Egje, në Jug, do të dallonim një veçori jo të parëndësishme: kemi dy lloj ilirësh në histori: ilirë të relatuar me parahelenët dhe më vonë me helenët, mbi ç’bazë lindën epirotët dhe thrakët e mëvonshëm dhe ilirë të parelatuar me këta të fundit, që janë të panjohur në mënyrë direkte nga historia. Pikërisht këtu fillon diferenca dhe ajo që studiuesit e kohës së komunizmit nuk muarën për bazë. Puna është të përcaktohen kufijtë përkatës pasi vetëm atëhere do të zbulojmë hallkën lidhëse të ilirëve me pallazgët dhe çfarë u ka ndodhur në histori ilirëve që përmënden si epirotë, por që shkenca komuniste i la shtatanikë duke diferencuar epirotët e Jugut nga pjesa tjetër e fiseve epirote në Veri, deri buzë lumit Drin, mbi ç’bazë ka lindur teoria greke e Vorioepirit. Me keqardhje të nderuar profesorë, por deri këtu ajo që keni shkruar për historinë e pellazgëve dhe ilirëve është antihistori, sepse që nga ky moment e keni të pamundur të lidhni ilirët me shqiptarët e sotëm.

Marrëdhëniet e ilirëve me parahelenët dhe helenët ka çuar në tjetërsimin e ilirëve dhe në ndryshimin shoqëror të tyre, proçes i cili është në themel të historisë së njerëzimit anë e kënd botës, por që nuk është mundur të shpjegohet shkencërisht edhe pse piketat për ndryshimin e metodikave studimore dhe shpjeguese tashmë kanë zënë vënd mirëfilli prej një shekulli e tutje dhe që shpjegohet nën logon: ndryshimi i njeriut prej njeriut. Pikërisht kjo përbën esencën e historisë së njeriut në Tokë dhe jo metodikat primitive prej 2300 vjetësh të përdorur rëndom nga historiografia komuniste shqiptare dhe pseudomaterialiste sovietike mbi ç’bazë mbështetet dhe libri që po analizojmë. Bota ilire është analizuar në funksion të botës helene dhe romake ku ndryshimet ndikuese mbi ilirët konsiderohen si thelbi i zhvillimit shoqëror të tyre gjë që bie poshtë kur analizohen popullatat e mëvonshme në trojet e banuara nga shqiptarët.

E njëjta metodikë analitike përdoret edhe kur kalohet tek bota arbërore ku çdo gjë bëhet sinonim i botës bizantine duke krijuar paralelizma të paqëna dhe të gënjeshtërta (kreu II, f. 34-61). Bota ilire dhe pas ilire ka një dinamikë të brëndëshme, rezultat i gjenezës së tyre, të cilën Ju dashur pa dashur ja keni mohuar duke krijuar situata shoqërore artificiale dhe të gënjeshtërta. Prej këtej keni kaluar në dyndjet sllave duke mos i treguar nxënësve ngjarjen më kryesore të atyre kohërave të largëta: pamundësinë shoqërore të sllavëve për tu relatuar me ilirët mbi ç’bazë këta të fundit u zhdukën tërësisht: Nuk është e vërtetë që avarët dhe sllavët zaptuan tokat e ilirëve të Veriut ku veçoni Slloveninë, Kroacinë, Serbinë, Bosnjë-Hercegovinën. Malin e Zi dhe Maqedoninë. Po Bullgarinë dhe Rumaninë ku i latë? Çfarë ka ndodhur me pellazgët e atjeshëm? Në qoftë se nuk keni informacion, atëhere studioni bullgarët e sotëm për të parë lidhjet e tyre me shqiptarët përgjatë shekujve XIX-XX dhe përse bullgarët e sotëm, e të gjithë sllavët e tjerë të Ballkanit, ndryshojnë dhe janë kaq mbrapa sllavëve të Veriut nga pikëpamja e zhvillimit shoqëror. Çfarë ka ndodhur me ta pas ardhjes në Ballkan dhe përse rezultantja e marrëdhënieve me vëndasit çoi në gjëndjen e sotme, të ndryshme nga ajo e sllavëve të Veriut? A nuk Ju shkon ndërmënd se këtu fshihet sekreti i madh i botës së relacioneve universale dhe ndryshimi i njeriut prej njeriut, njësoj si për rastin e ilirëve kur u relatuan me parahelenët dhe helenët? Ja pra që informacioni që tentoni t’i përcillni maturantëve nuk çon në zhvillimin dhe shtimin e arsenalit informativ, por në të mësuarit përmëndësh të një diçkaje të konsideruar si historike duke qënë në realitet e kundërta e saj.

Pasaktësia metodike e përdorur nga autorët çon në zhvillimin e marrëdhënieve feudale vëndase duke i fshehur nxënësve faktin se këto lloj marrëdhëniesh nuk ishin rezultat i zhvillimit autokton, por të imponimit politik të relatorëve të huaj me popullatën vëndase duke krijuar imazhin e zhvillimit politik të popullatës parashqiptare deri në marrëdhëniet feudale të prodhim-këmbimit. Në fakt të gjitha këto e kanë burimin në konfliktet politike të Perandorisë Bizantine dhe Kryqëzatat e organizuara nga vëndet europiane ku Perandoria Latine e Lindjes është ajo që la më shumë gjurmë në tjetërsimin e popullatës vëndase. Janë ato kohëra që çuan në lindjen e feudalëve arbërorë, gjë që përbën çfaqjen e zhvillimit të popullatës vëndase, por jo thelbin e tij. Prejardhja njerëzore e të ashtëquajturve feudalë arbërore të mesjetës është i lidhur pikërisht me mbetjet e këtyre perandorive dhe kryqëzatave. Në këtë kuadër është e pamundur ekzistenca e qelizave shoqërore primitive autoktone që mbizotërojnë në zhvillimin e popullatës vëndase, të cilat studiuesit shqiptarë të kohës së komunizmit i kanë anashkaluar me marifet edhe pse shume studiues i kane analizuar bindshëm duke paralajmëruar se pamja feudale e shoqërisë parashqiptare është e gënjeshtërt. Duhet përmëndur këtu emri i studiuesve Rrok Zojzit, Zef Mirditës, Mark Krasniqit të cilët kanë argumentuar se qelizat shoqërore primitive, që jetojnë bashkë me popullin shqiptar dhe parashqiptar përbëjnë thelbin e zhvillimit dhe të ndërtimit të shoqërisë së tyre. Këtu qëndron hallka e dytë e rëndësishme e lidhjes së shqiptarëve të sotëm me botën pellazgjike, por që autorët e librit nuk kanë qënë të aftë ta përdorin për të argumentuar lidhjen e mësipërme, defekt ky i shkollës së tyre.

Autorët kanë bërë dhe një gabim të pafalshëm kur kanë konkluduar mbi fundin e pushtimeve sllave të territoreve të banuara nga arbërit, ku në shekullin e XIV-XV koncepti politik arbër është i paqënë dhe vetë ata ishin në prag të asgjësimit total të tyre. Autorët me dashje kanë anashkaluar një pozicion historik me shumë domethënie për popullatën vëndase dhe janë kufizuar me një kapitull të dyshimtë si emërtim: “Pushtimet e huaja dhe qëndresa e shqiptarëve” (f. 54-58). Është momenti ku në territoret arbërore çfaqen në histori Osmanët dhe mbi popullatën vëndase çfaqen dy forca të kundërta për ta, por dhe të kundërta midis tyre: serbët dhe otomanët. Është kjo kontradiktë, e rastësishme për arbërit, por e domosdoshme për ekzistencën e arbërve-epirotë ku figura e jashtëzakonshme e Gjergj Kastriotit-Skëndërbe ka ngatërruar historinë botërore edhe sot me madhështinë e pakrahasueshme të tij. Është një paradoks mospërputhës ku rastësia arbëroro-epirote del triumfues mbi domosdoshmërinë kulmore sllave dhe otomane. Pikërisht këtë paradoks historik autorët kanë anashkaluar duke mos shpjeguar dot krimin sllav mbi popullatën arbërore dhe shpëtimin historik të tyre nga ana e rastësisë otomane. Proçesi në fjalë është determinues për popullatën vëndase dhe vetëm ajo ka përgatitur popullin shqiptar në fillim shekullin e XX-të për mëvetësinë e tyre politike për herë të parë të jetës së tyre. Është periudha në fjalë përgjegjëse për ekzistencën e popullit shqiptar dhe aspak qëndresa e shqiptarëve ndaj osmanëve, apo kryengritjet antiosmane (kreu III-VII, f. 61-124). Mënyra analitike e kësaj periudhe është tipikisht e kohës së komunizmit dhe autorët e kanë kopjuar atë nga librat e mëparshëm të kohës komuniste pa e interpretuar më ndryshe. Përse revoltohet zonja Shamku me kreun XXII-të kur 5 kapitujt e mësipër janë një analizë tipike antihistorike duke i fshehur popullit shqiptar realitetin historik të periudhës otomane? Gjërat duhen marrë si kanë ndodhur dhe jo si na pëlqen ne të ndodhë dhe defekti kryesor i librit qëndron pikërisht tek kapitujt III-të deri në të VII-tin. Autorët nuk kanë ditur të përshkruajnë forcat përshpejtuese në zhvillimin e popullit shqiptar, kur ai paraqitet i gatshëm përpara historisë, në shekullin e XX-të, të luajë për herë të parë në jetën e vet rolin e caktuar nga nëna jonë Natyrë. Heshtja ndaj proçeseve historike të ndodhura mbi popullin shqiptar në ato vite përbëjnë mashtrimin e madh që na kanë servirur autorët e librit mbi historinë e popullit shqiptar dhe aspak periudha postkomuniste, e cila si zor të zbulohet përpara vitit 2091.

Autorët duhet ta kishin përcaktuar periudhën e Kastriotit të rëndësishme për Europën Mesjetare, por aspak për Arbërinë e asaj kohe. Kometa Kastriot qe një rastësi pa domethënie për popullatën vëndase dhe vetëm në shekullin e XIX-të bëhet një frymëzim historik pasi dy forcat politike që përcaktuan ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve nuk kanë lidhje me epokën e Gjergj Kastriotit (Dueti Austro-Hungari + Kleri Katoli Shqiptar, njëra forcë, dhe vdekja e Perandorisë Otomane, forca tjetër). Këtu ka ndodhur ai proçes shoqëror që vetëm shkenca moderne e historisë mund ta analizojë, por që autorët e librit tonë nuk kanë ditur të përfitojnë prej saj. Në këtë drejtim ata janë akoma primitivë, si në kohën e Tuqididit, dmth thjeshtë statistikore dhe kjo me tendencë.

Në qoftë se deri në Kreun IX problemet historike janë defekte të metodikave analitike, më pas problemet historike në territorin e banuar nga shqiptarët janë problem i keqinformimit të shqiptarëve ku historiografia komuniste ka lënë gjurma, të cilat do të jenë shumë të vështira për t’u ndryshuar edhe pse dokumentat për këtë ndryshim ekzistojnë mirëfilli.

Kreu X dhe XI jane te mbushura me pasaktesira dhe jane nje kopjim fjale per fjale te historise se Shqiperise te kohes se komunzmit. Ju kerkoni te bashkerendoni te gjithe popullin Shqiptar kundra shtetit otoman edhe pse ai ishte i vdekur dhe nuk kishte asnje ndikim mbi shqiptaret. Lufta qe cfaqet ne ato vite eshte me teper nje lufte civile midis mbeturinave perkrahese te pushtetit otoman dhe perkrahesve te mevetesise se shqiptareve. Kjo lufte ka ndodhur ne Veri dhe aspak ne Jug. Problemi ne Jugun e Shqiperise ka pasur tjeter suport nga ai ne Veri dhe kete nuk kane diferencuar dot autoret e librit. Fakti qe ngjarjet historike gjurmelenese ne progresin politik te shqiptareve kane ndodhur ne Veri, duke filluar me Lidhjen e Prizrenit, Kongresin e Manastirit dhe kryengritjen e malsoreve te Kurbinit, Malesise se Madhe dhe Kosoves tregon se ne kete territor te banuar nga shqiptaret kishin vepruar forcat pro dhe kunder tyre. Ndikimi i Klerit katolik ne keto ane ishte determinues dhe ceshtja kombetare u shtrua per zgjidhje pikerisht ne trekendeshin Shkoder – Prizren – Manastir dhe aspak me tutje. Aresyeja kryesore e ekzistences se saj ka qene kryesisht politika kriminale sllave, pasi ishte kuptuar me se miri se braktisja e otomaneve ishte perfundimtare dhe shqiptaret duhet t”i dilnin zot vetes. Pamundesia per te mbrojtur territoret e banuara nga shqiptaret (nuk mund te akuzosh politiken otomane per kete disfate) coi ne sakrificen e Kosoves. Kjo e fundit ka qene monedha ne kembim te pavaresise se shqiptareve te tjere dhe kjo nuk eshte kuptuar kurre, por jane sajuar procese politike duke lartesuar shpirtin liridashes te shqiptareve, gje qe nuk eshte e vertete. Kjo per faktin me te thjeshte fare: shqiptaret nuk njohin asnje faze te skllaverise ne menyre autoktone, por njohin vetem krimin sllav, prandaj dhe u organizuan kunder tyre dhe e vazhduan luften edhe pas 1912-es. Problemi i pavaresise se shqiptareve ne fillim te shekullit te XX-te eshte me teper problem nderkombetar i zgjidhur nga Europa, se sa problem i tyre, Ata nuk e kane njohur asnjehere bashkesine politike te njehsuar nen emrin Shqiperi, prandaj dhe nuk mund te luftonin per nje gje qe nuk kishte ekzistuar kurre dhe nuk i dihej permasa. E gjitha kjo ne nje hapesire te tilla sa perligjet me mosnjohjen e Veriut nga ana e banoreve te Jugut te Shqiperise se sotme dhe anasjelltas. Te pakten te gjithe kete perkufizim e kam hasur ne nje bashkebisedim te Pader Anton Harapit me Av. Dr. Vasil Dilon dhe Gabriel Meksin me 1944.

Problemet historike dhe politke ne Jugun e Shqiperise jane krejt tjeter per tjeter dhe fatin e atyre aneve i vendosi Europa dhe shqiptaret heshten ne menyre absolute. Me ato ane eshte e lidhur doreheqja e Ismail Qemal Vlores, gje te cilet Ju nuk ja tregoni nxenesve maturante. Ju keni sajuar, ne gjurmet e historiografise komuniste, konfliktin politik midis Qeverise se Vlores dhe shtetit grek (1913-1914), faqe 180-182, apo midis kesaj Qeverie dhe Esat pashe Toptanit, faqe 173-175. Ne qofte se kjo e fundit ka nevoje per nje interpretim pasi mos mbrotja e ceshtjes kombetare nga ana e Esat Pashes eshte nje fantazi e Juaja per te cilen gje keni kopjuar historine e kohes komuniste. Perse kerkohet uniteti e gjeneralit me Qeverine e Vlores dhe nuk pranoni se ai ka pasur interesat e veta dhe te atyre qe e komandonin? Mos valle Enver Hoxha veproi ndryshe me pushtetin e tij politik? Ne qofte se Esat Pasha do te kishte dale fitues ne idete e tij, atehere historia e Shqiperise do te ishte ndryshe dhe do te shkruhej ndryshe; nuk ka rendesi se si, por nuk eshte mire qe ngjarjet te paragjykohen me mendesite e sotme. Figura e Esat Pashe Toptanit eshte keq trajtuar nga ana e historiografise komuniste vetem per nje qellim: te mos prekej figura e Avni Rustemit, vrasesit imagjinar te tij. Ne kete drejtim nuk i keni lene gje mangur historiografise komuniste. Duke u rikthyer tek problemi i ngjarjeve ne Jugun e Shqiperise libri i Juaj ka dy pasaktesira thelbesore: konflikti Greqi – Shqiperi (f. 178-182) nuk ka ate permase qe i jepni Ju. Ne kete pike Ju keni kupjuar historiografine komuniste e cila i fshehu popullit shqiptar ekzistencen e levizjes vorioepirote pa asnje lidhje me politiken greke, pasi kjo e fuindit e kishte kuptuar shume mire se nuk mund te merrte me shume se sa i percaktoi Protokolli i Firences pasi kishte marre si shperblim kater ishujt e Egjeut per te mos pretenduar per territoret e banuara nga shqiptaret. Levizja vorioepirote ka qene nje levizje, me spond, kunder shqiptareve jo se kishin alergji kundra tyre, por ajo u drejtua kunder KNK per aresyen me te thjeshte fare, nuk u pyeten per vazhdimesine politike te tyre dhe ajo u shpall ne kongresin e Delvines dhe jo ne ate te Gjirokastres (f. 181) dhe nuk ka pasur asnje lidhje varesore me shtetin grek edhe pse ministri i jashtem i Greqise merrte pjese dhe formuloi ate qe u quajt me vone Protokolli i Korfuzit, i cili ishte per te mire te shqiptareve, por qe nuk u zbatua kurre, sidomos nga ana e Greqise. Per fatin tuaj te keq dokumentacioni per kete problem ekziston e plote dhe eshte ezauruar nga nje pjesmarres ne te (shih Protokolli i Korfuzit, albanovaonline.com apo www.genchoti.com). E keqja qendron se Ju nuk keni lexuar tekstin origjinal te tij, por jeni kufizuar ne tekstin e ndryshuar nga ana e historiografise komuniste. Problemi i ngjarjeve te atyre viteve nuk eshte shpjeguar kurre saktesisht nga ana e historiografise komuniste dhe per fatin e keq te maturanteve te sotem, as nga ana e Juaj. Gjithsesi konfliktet ne gjirin e shoqerise shqiptare te atyre aneve perben thelbin e problemit dhe jo nderhyrjet greke apo te KNK.

Vazhdojme me tej:

Ju pretendoni se ne Shqiperine e Mesme ne vitet 1914-1915 (f. 185-186) ka ekzistuar nje kryengritje e udhehequr nga Haxhi Qamili. Ju nuk keni se si ta dini, por ne fillimet e regjimit komuniste ka pasur nje konflikt midis studiuesve shqiptar, Qamil Celes psh, dhe Enver Hoxhes per kete problem, por qe diktatorit i leverdiste ta emeronte levizja fshatare e Haxhi Qamilit per te plotesuar imazhin e shoqerise shqiptare si nje shoqeri te mbarsur me kontadikta antagoniste prej ku te kalohej ne kontradiktat midis proletariatit dhe borgjezise, shkurt fantazira historike. Nuk e di sa ne cfare pozicioni jeni Ju, por ngjarjet e atyre viteve nuk perfaqosojne ndonja hata te madhe pervec faktit qe populli shqiptar ishte akoma i pakonsoliduar politikisht dhe detyrimisht mevetesia e tij politike nuk mund te ishte veper e shqiptareve. Edhe luften per clirimin e Vlores me 1920 Ju nuk e analizoni me vertetesi (f. 199-201). Ka dokumenta qe vertetojne se Shtjefen Gjecovi ka qene ne krye te asaj lufte dhe ka dhene ndihmesen e vet duke argumentuar qe per ceshtjen kombetare Kleri Katolik Shqiptar vinte veton perpara cdo gjeje.

Cuditerisht ne librin Tuaj nuk behet fjale per grushtin e shtetit te Hasan Prishtines, ne dhjetor 1923, ngjarje e cila i parapriu grushtit te shtetit te 1924 nen udheheqjen e Fan Nolit. Ngjarjet e 1924 ishin te pergatitura me kohe, por ato deshtuan ne saje te vendosmerise se Ahmet Zogut, i cili ma sa duket ka qene ne nje konflikt politik me nje pjese te madhe te politikaneve te asaj kohe. Vrasja e Avni Rustemit ishte thjeshte preteksi shkakesor, pasi politika e asaj kohe ishte e konfliktuar nga interesat e kunderta te pjesmarresve te saj dhe ngjarjet e ndodhura jane analizuar me tendence nga ana e Juaj njesoj se ne kohen e komunizmit. Prandaj te nderuar autore historia e atyre viteve nuk mund te shkruhet ne kete menyre, Ju vetem sa keni ndryshuar pozicionin e kapitujve dhe te njerezve pjesmarres ne ato ngjarje.

Edhe per problemin e Vermoshit dhe te Shen Naumit Ju nuk thoni te verteten dhe i keni fshehur shqiptareve emrin e njeriut qe nuk lejoi Vermoshin t’i kalonte Jugosllavise. Kjo e fundit mos kujtoni se hoqi dore kaq lehte nga rrafshnalta e Vermoshit. Vendosmeria titanike e Preng Calit dhe luftetareve te tij ishte pergjigjja qe mori politika jugosllave e asaj kohe duke mos lejuar kalimin e saj ne duart e armiqve shekullor te popullit shqiptar, kur per problemin e Shen Naumit ka zera qe thone se eshte pyetur popullata fshatare e atyre aneve dhe ata kane pelqyer bashkejetesen me vellezerit e tyre sllave.

Kulmi i pasaktesise te librit realizohet ne kreun XV, faqe 257-283, ku flitet per luften nacional-clirimtare, formimin e PKSh-re dhe clirimin e Shqiperise. Jane probleme te zberthyera me kohe nepermjet nje dokumentacioni origjinal dhe te pasur, por qe autoret nuk i kane marre parasysh me dashje duke na treguar krahun e vertete politik te tyre dhe arësyet e botimit të kësaj historie. Po fillojme me rradhë duke dhënë konkluzionet e dokumentacioneve përkatëse edhe pse shumë gjëra jane dhënë në shtypin e kohës dhe internet, paçka qe ekzistojnë edhe ne libra të kohës së diktaturës.

Autorët e librit, si pa të keq informojnë maturantët e vitit 2009 mbi ekzistencën e disa grupeve komuniste (f. 260) edhe pse për këtë nuk kanë asnjë dokument, përkundrazi ekziston një dokument origjinal i shkurtit të vitit 1939 që vërteton se në Shqipëri atë vit ekzistonte një organizatë komuniste me qëndër në Shkodër me degët e saj në të gjithë vëndin. Mungesa e informacionit mbi PK të Shkodrës dhe tjetërsimin e saj në grupe komuniste përbën mashtrimin që realizoi Enver Hoxha dhe që autorët e librit tonë e kanë kopjuar pikë për pikë pa i ndyshuar as presjen. Pastaj autorët bëjnë fjalë për formimin e PK të Shqipërisë me 08 nëndor 1941 ku muarën pjesë dhe dy jugosllavë. Të gjitha këto janë mashtrimet e propogandës komuniste të 45 viteve të diktaturës, pasi e vërteta është tjetër për tjetër.

Së pari PKSh nuk është formuar me 08 nëndor 1941 në Tiranë në shtëpine e Zylfie Canit dhe nuk e formuan as shqiptarët dhe as jugosllavët. Këta të fundit nuk erdhën në Shqipëri për të formuar PKSh, siç pretendohet rëndom, por ata erdhën për të zhdukur PK të Shkodrës, prandaj dhe herojtë e parë të popullit shqiptar të akorduar nga diktatura kanë vdekur nga viti 1942 deri në gjashtëmujorin e parë të 1943-shit dhe i takonin kësaj partie, ose e thënë ndryshe grupit komunist të Shkodrës. Të nderuar autorë të historisë së popullit shqiptar, PKSh është formuar rreth datës 23 mars 1943 në rrethin e Elbasanit nga ana e britanikëve, të cilët organizuan dhe luftën antifashiste kundra okupatorit edhe pse shpesh herë ajo mori përmasat e luftës civile.

Në këtë mënyrë nuk ka si të ketë pasur komunistë në Pezë, kështu që Peza i takon forcave politike nacionaliste dhe pjesmarrja e komunistëve në të ka qënë një iluzion i Enver Hoxhës për qëllime propogandistike. Kjo kuptohet me lehtësi po të krahasohen dy proçes verbalet e Pezës me të Mukjes dhe do të kuptohet që ndryshimi është vetëm në pjesmarrjen e komunistëve në Mukje pasi pjesa tjetër është e njëjtë çka duhet të argumentojë se të dy mbledhjet janë vepër e nacionalizmit shqiptar ku komunistët nuk kanë gisht. Pjesmarrja e komunistëve në luftën nacional-clirimtare është vetëm 480 ditë, baraz me 23% të të gjithë luftës kur nacionalistët kanë luftuar plot 2063 ditë, baraz me 100% të luftës. Atehere përse krijoni situata kompromisi dhe keqinformoni maturantet e shkollave të mesme?

Problemi i luftës nacional-çlirimtare dhe lidhja e saj me Kosovën është shumë më kompleks se sa e paraqisni Ju në nënkapitujt 16.5 (f.281-283) dhe 16.6 (f.284-285). Janë ngjarje krejt të tjera, por që propoganda komuniste i tjetërsoi për qëllime politike dhe për fatin e keq të maturantëve të vitit 2009 Ju keni ndjekur këtë rrugë. Së pari, nuk është e vërtetë që Shqipëria u çlirua me 28 nëndor 1944, siç nuk është e vërtetë që midis forcave partizane dhe forcave gjermane janë zhvilluar luftime me datën 28 nëndor. Këtë datë e vendosi Pleniumi i II-të i Beratit me diskutimet e datës 25 nëndor 1944, ditë në të cilën i gjithë territori i Shqipërisë ishte pa forca nazifashiste. Ndërsa datën 29 nëndor, si ditë të çlirimit të Shqipërisë, e vendosi Asambleja Kushtetuese e 11 janarit 1946. Për fatin e keq Tuajin data e çlirimit të Shqipërisë është tjetër dhe e dhëna e saj vjen nga Zyra e Informacionit të Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, e cila në janar 1945 botonte revistën “Ngjarjet e Muajit”, sipas së cilës çlirimi i plotë i Shqipërisë takoi pak ditë para festës së flamurit, por shqiptarët vendosën ta festojnë me 28 nëndor. Kështu që për këtë problem kemi tre data nga të cilat vetëm njëra (25 nëndor) është reale, ndërsa të tjerat janë politike. Së dyti, nuk është e vërtetë që ushtria clirimtare e Shqipërisë realizoi mësymje në tokat e Jugosllavisë për të ndihmuar popujt e saj siç pretendoni Ju në hartën e faqes 283 dhe kjo për faktin më të thjeshtë fare: Kosova ka qënë e çliruar që me 24 nëndor 1944 kështu që partizanët shqiptarë kanë shkuar në Kosovë për arësye të tjera. Nuk është e drejtë të nderuar profesorë të shkencës së historisë të mashtroni maturantët e vitit 2009, siç nuk është e drejtë të vazhdoni rrugën e mashtrimit komunist për këto tema. Së treti, nuk është e vërtetë që krimin në Kosovë në vitin 1945 e kanë kryer vetëm forcat e UNÇJ. Ka një të vërtetë tjetër ku gishtin kryesor e ka pasur ushtria nacional-çlirimtare e Shqiperisë, e cila përgjatë kthimit nga Kosova, pasi ja dorëzoi Titos të çarmatosur, mori me vete 12 000 djem nënash kosovare, 15-25 vjeç, dhe i asgjësoi në territorin shqiptar (4000 në Qafë Mali, 4000 në afersi te Gomsiqes dhe 4000 në dalje të Shkodrës. Për të justifikuar dhe fshehur këtë krim u përdor ajo që quhet masakra e Tivarit. Historia e atyre viteve është krejt tjetër për tjetër dhe Ju nuk keni thënë asnjë të vërtetë në mënyrë absolute.

Duke u mbështetur në analizën që unë i bëra librit Tuaj konkludoj:

Kjo histori nuk është historia e Popullit Shqiptar dhe duhet ndryshuar për shumë arësye

Së pari, nuk është reale, sidomos të 2500 vitet e fundit të jetës së tij, dmth e pa vërtetë, dhe mbështetet mbi iluzione të shpikura nga një rrjet i tërë shkollash dhe njerëzish ku gisht kanë mësuesit e Juaj.

Së dyti, duhet ndryshuar se është antishqiptare.

Së treti, duhet ndryshuar, sepse mbështetet mbi një bazë filozofie idealiste pa domethënie Metodika e zbërthimit të ngjarjeve që merr në analizë shkenca e historisë është tepër – tepër e vjetër, që në kohën e Tukididit. Sot ekziston një metodikë krejt tjetër për tjetër e mbështetur në materializmin filozofik të cilin Ju a kanë ndaluar ta dini me të ardhur në pushtet Enver Hoxha.

Së katërti duhet ndryshuar, sepse është antinjerëzore, sepse është antihistoria e popullit shqiptar.

Me keqardhje Ju them se Ju keni ndjekur rrugën e mësuesve Tuaj të epokës komuniste.

Ja përse të nderuar profesorë Ju nuk mund ta kapërceni hendekun që ndan produktin intelektual të shkollës komuniste nga realiteti historik i popullit shqiptar. Nuk mundet kurrë në 374 faqe libri të përshkruhet historia e popullit më të vjetër të Europës dhe fillesa e racës njerëzore në Tokë, pasi iliret janë të tillë, por që Ju nuk dini ta argumentoni. Kjo e fundit vjen nga keqarsimimi i Juaj, viktime e te cilit eshte i gjithe populli shqiptar. Kjo do të thotë se Ju nuk mund të jeni autorët e historisë së vërtetë të Popullit Shqiptar.

Duke ju rikthyer titullit të kritikës e shoh me vënd të vë në dukje fallsitetin e kritikës së z. Shamku dhe reagimin po të tillë të profesor Metës.

 

     04.10.2009