Monthly Archives: May 2016

45- Familja dhe Gruaja shqiptare


 

Pa dyshim që përbëjnë qelizën kryesore të racës njerëzore në Tokë dhe impaktin dallues të botës njerëzore nga bota e kafshëve, por që shqiptarët e sotëm e kanë të ndryshëm nga bota e civilizuar për rrethana natyrore e shoqërore.

Në literaturën komuniste shqiptare të epokës së diktaturës familja dhe gruaja shqiptare të para vitit 1945 janë paraqitur si sinonime të së keqës shoqërore që kishte pllakosur mbi popullin shqiptar dhe që vetëm partia nëna ishte ajo që e kishte shpëtuar si familjen ashtu dhe gruan shqiptare nga skllavëria e kanuneve dhe ligjeve antishoqërore të rendeve të kaluara. Kam rast t’i argumentoj lexuesit të vërtetën e trajtimit të Familjes dhe Gruas shqiptare nga ana e Nënës Sonë Natyrë (që përbën ligjin e zhvillimit të racës njerëzore në Tokë) dhe nga ana e rendit komunist përgjatë të gjithë kohës së ekzistencës së diktaturës me qëllim për të argumentuar se ku veproi më me forcë diktatura dhe cili qe qëllimi i saj, pse pikërisht mbi familjen dhe mbi gruan shqiptare. Cili është kundërveprimi që duhet të realizojë sot politika për të rivendosur ekuilibrin midis familjeve shqiptare dhe në brëndësi të saj? Mos vallë ky duhet të jetë veprimi parësor i politikës së sotme?

Nuk do të kishte asnjë vlerë hapësira konstatuese e këtij karakteri në qoftë se nuk do të tregoja panelin filozofik, historik, gjëndjen e familjes shqiptare përgjatë shekullit  të XX-të, mungesën e pabarazisë sociale midis burrit dhe gruas në familjen shqiptare për të arrirë në goditjen që komunizmi enverist realizoi mbi këtë qelizë dhe figurë të shoqërisë shqiptare.

Shqiptarëve të fundshekullit të XX-të as që u ka vajtur mëndja ndonjëherë të lidhin atë që mësonin nëpër shkolla me praktikat e jetës së tyre sociale, me të kaluarën historike, për të arrirë në përfundime fitimprurëse për vazhdimësinë e jetës së tyre. Ata asnjëherë nuk e patën kuptuar se ishin ndryshe nga bota që i rrethonte edhe pse kjo botë kishte ndikuar domosdoshmërisht mbi ta duke i ndryshuar drejt progresit europian. Qeliza më e thjeshtë dhe më e parë qe tregon se shqiptarët janë ndryshe nga bota është shkalla e zhvillimit të familjes ku elementët e saj nuk njohin atë shkallë diferencimi që karakterizon të gjitha familjet europiane anë e kënd kontinentit. Që kjo e ka një shpjegim as mos të dyshohet, por kjo e fundit lind nga mashtrimi gjysëm shekullor i aplikuar mbi shoqërinë shqiptare përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të XX-të ku shqiptarët për herë të parë  dalluan se ishin transformuar në qënie të ndryshme nga e kaluara e tyre historike  kur në korrik të 1990 u ndeshën me Europën e civilizuar nga veprimi i historisë mbi të. Çfarë kishte ndodhur me familjen shqiptare? Kjo sot e kërkon një përgjigje larg mashtrimeve mediatike që aplikohen në Shqipëri përgjatë 20 viteve të të vetëquajturit tranzicion.

Panelin filozofik të familjes shqiptarët e njohin nëpërmjet studimit të Frederik Engelsit: Origjina e Familjes, pronës private dhe e shtetit që është një përgjithësim perfekt, por nga i cili shqiptarëre nuk kanë mësuar pothuajse asgjë edhe pse ka qenë një ndër tekstet kryesore të mendimit filozofik marksist në shkollat tona te mesme e të larta. Ka një devizë për problemin e familjes të dhënë nga etnologu amerikan Lewis Henri Morgan (1818-1881) në librin e tij: “Shoqëria e lashtë, ose kërkime mbi vijat e përparimit të njerëzimit nga egërsia te qytetërimi nëpërmjet barbarisë” (të shfrytëzuar nga Engelsi për ndërtimin e dinamikës së familjes në historinë e njerëzimit) sipas të cilit: “Familja është një element aktiv; ajo nuk qëndron kurrë në një vënd, por shkon nga një formë më e ulët në një formë më të lartë. Përkundrazi, sistemet e afërta, janë pasivë; vetëm pas intervalesh të gjata kohore ato rregjistrojnë përparimin e bërë gjatë kësaj kohe nga familja dhe pësojnë ndryshime rrënjësore vetëm atëhere, kur familja është ndryshuar rrënjësisht” (vepër e cituar nga Engelsi tek Origjina e familjes…. f. 42). Edhe vetëm ky deduksion do të ishte i aftë të na zbërthente atë që ka ndodhur mbi popullin shqiptar jo vetëm në sajë të zhvillimit historik të tij në këto 2500 vitet e fundit, por edhe vetëm në 45 vitet e diktaturës enveriste. Por një analizë, sipas kontinumit kohor-hapsinor tregon se të ashtëquajturit sisteme (unë i konsideroj qeliza) që sillen si të afërta me familjen nuk janë pasivë, por ato më së paku janë të njëkohëshëm dhe ndihmojnë zhvillimin e familjes duke qënë të padukshëm në pamje të parë. Paralelizmat e këtyre qelizave në planin kohor argumentojnë shkallën e zhvillimit të familjes edhe në funksion të relacioneve universale mbi çbazë ajo çfaqet në histori ku mos përputhja në planin kohor tregon se zhvillimi i familjes është pjesor dhe me imponim historik (e them kete fjalë për të mos kapërcyer ndikimin e politikës mbi familjen pasi rasti shqiptar i përmbledh të dyja)

Është e nevojshme të përcaktohen format e familjes në funksion të. shkallëve të zhvillimit të rendeve shoqërore për të përcaktuar shkallën e zhvillimit të shoqërisë shqiptare në shekullin e XX-të dhe cili ka qënë raporti real e pjestarëve të familjes midis tyre. Në parim format e familjes janë, sipas punimit te Engelsit:

1-Familja e një gjaku – forma e parë e familjes për mua përbën formën e trashëguar nga bota e kafshëve dhe e pa gjëndur ndonjëherë në trojet shqiptare (në këtë pikë qëndron e gjithë dinamika e fshehtë e marrëdhënieve seksuale midis njerëzve; në këtë pikë çdo gjë është e trashëguar nga bota e kafshëve). Po të bëjmë raportin midis ideve fetare të banorëve të këtyre trevave dhe formës së familjes është i mjaftueshëm ky mohim, me kushtin e vetem te pranojme ekzistencen e formes se pare fetare perpara ndarjes se punes dhe mohimin e familjes se nje gjaku ne kohen kur lindin idete e para fetare.

2-Familja punaluane – kjo përbën të panjohurën në shoqërinë parailire për sa kohë që ne i njohim ata. Ndërsa përsa i përket sistemit ekonomiko-shoqëror mbetet vetëm të tregohet raporti me ndarjen e punës. Unë pretendoj, duke u mbështetur në rastet e organizimit të saj, se kjo formë e familjes është produkt i ndarjes së punës në fazën e saj më të parë. Është e nevojshme të saktësohet raporti i formës së familjes, jo për të përcaktuar të ardhmen, por, kryesisht, për të përcaktuar rrugën varësore të familjes nga rendi shoqëror ose faza e tij. Kjo mbetet një detyrë për të ardhmen, pasi nuk e gjej ne asnje punim jo vetem te Engelsit, por edhe te etnologove dhe etnografeve shqiptare.

3-Familja me çifte – e cila duhet të ketë qënë e pranishme në shoqërinë ilire. Vetëm se këtu duhet të ketë një veçori të madhe që imponon shpejtësia e vogël e zhvillimit shoqëror. Për këtë formë të familjes ekziston një deduksion, sipas të cilit: “Familja me çifte, e cila në vetvete është ende shumë e dobët dhe shumë e paqëndrueshme që të shkaktojë nevojën për një ekonomi shtëpiake më vehte ose vetëm dëshirën për një ekonomi të tillë, nuk e zhduk aspak ekonominë shtëpiake të trashëguar nga periudha e mëparshme. Por ekonomi shtëpiake komuniste do të thotë sundim i grave në shtëpi, ashtu si njohja pa përjashtim e nënës, meqënëse nuk ka mundësi të njihet me siguri ati, do të thotë respekt të madh kundrejt grave, dmth kundrejt nënave” (F. Engels, Origjina e familjes, pronës private dhe e shtetit, f. 70).

Dy gjëra kanë rëndësi për ne: Së pari : familja me çifte është pjesë përbërëse e organizimit komunar të prodhimit, por, meqënëse akoma nuk është pranuar diferencimi hapsinor i komunës së mirëfilltë nga gjysëm shteti komunar, ngelet për tu saktësuar raporti midis fazës së zhvillimit komunar të prodhimit me këtë formë të familjes. Së dyti : edhe forma e familjes njeh sundimin e gruas në shtëpi, por, përderisa ekziston nocioni sundim, të jemi të sigurtë që komunë primitive të mirëfilltë nuk kemi. Nga ana tjetër pozita e gruas në shoqëri nuk ka asnjë ndikim mbi ndarjen e punës midis sekseve, gjë që tregon se tjetër hapsirë zhvillimi ka familja dhe tjetër ajo e shoqërisë, ku bashkëjetimi i tyre fillimisht duhet konsideruar rastësor; ndoshta vetëm një përmbysje e zhvillimit të sotëm shoqëror mund të na çojë në vërtetimin praktik të unitetit të kategorisë rastësi-domosdoshmëri me këtë problem. E themi këtë sepse është kostatuar me kohë që “popujt ku gratë duhet të punojnë shumë më tepër se sa u takon sipas pikëpamjeve tona, shpesh herë ushqejnë kundrejt grave shumë më tepër respekt të vërtetë se sa europianët tanë. Dama e epokës së qytetërimit, e rrethuar nga një respekt për sy e faqe dhe që nuk bën asnjë punë të vërtetë, ka një pozitë shumë më të ulët se gruaja e epokës së barbarisë, që bënte një punë të rëndë; ajo konsiderohej nga populli i vet me të vërtetë si damë (lady,frowa,Frau =zonjë) dhe ishte me të vërtetë e tillë nga karakteri i pozitës së vet”(nënvizimi i autorit, po aty, f. 71-72). Këtu marrin rëndësi edhe hapësirat subjektive të çfaqura nën petkun e respektit, të cilat në komunën e mirëfilltë nuk duhen konsideruar të qëna.

Dhe, së fundi, kemi mbërritur në pikën më të nevojshme të shkencës së albanologjisë: raportin midis formës së familjes dhe skllavërisë jo në kuptimin hapsinor se sa në atë kohor. Domethënë tani duam të nxjerrim kohëlindjen e skllavërisë në funksion të formës së familjes. Kjo gjë duhet të jetë zbuluar me kohë, por domethënia e saj duhet të jetë vënë në pah nga F.Engelsi tek “Origjina e familjes, pronës private dhe e shtetit”. Por duhet pranuar se zbulimi i saj është paraqitur me ngjyra konfliktuale klasore duke sjellë një pështjellim në mendimin filozofik botëror edhe pse të gjitha format e familjes së parapara kanë lindur dhe janë zhvilluar përpara lindjes së klasave shoqërore që përsëri nuk duhet të jetë pa domethënie.

Kjo domethënie nuk është e lidhur aspak me pasojat që sjell skllavëria, por në shkaqet që çojnë në lindjen dhe forcimin e saj – gjë që ne e pamë hollësisht tek pjesa e dytë (Lufta dhe Njerëzimi, veper e pabotuar). Duke  paraparë problemin të lidhur me pronën, autori i “Origjina e familjes…….” saktëson faktin se prona private e kopeve të kafshëve shtëpiake ka lindur më përpara se të lindëte institucioni i skllavërisë, por në brëndësi të familjes me çifte (79), e cila në atë kohë karakterizohej nga kryetari i familjes të cilin “Ne nuk duhet ta përfytyrojmë atë si një pronar në kuptimin e sotëm të fjalës. S’ka dyshim gjithashtu se në pragun e historisë së dokumentuar ne kudo gjejmë kope që janë një pronë e veçantë e kryetarit të familjeve, ashtu siç gjejmë edhe vepra artistike të kohës së barbarisë orendi metalike, sende luksi dhe, më së fundi, bagëti njerëzore – skllevër” (po aty, f. 79).

Duke marrë për bazë raportin midis dinamikës së brëndëshme dhe asaj të jashtme arrihet në konkluzionin se tendenca për shkatërimin e familjes komunare nuk është më e hershme se tendenca e skllavërimit shoqëror të njeriut, meqënëse pak më sipër kemi pranuar lindjen e skllavërisë vetëm si akt material pa arritur akoma në shfrytëzimin e punës së tyre. Kjo gjë nuk na pengon aspak të themi se kjo formë e familjes është karakteristikë vetëm për organizimin gjysëm shtetëror të komunës, ku prania e skllavit është e padiskutueshme në planin hapsinor, por që çon domosdoshmërisht në ndarjen e komunës primitive në dy hapësira cilësore të përcaktuara nga ndarja e punës. Është një pikë ku mendimi filozofik mbi këtë temë duhet revizionuar totalisht pasi problemi është trajtuar në mënyrë shumë skematike pa asnjë përfitim konkret.

Në këtë formë të familjes ka mbizotëruar gjithmonë, si një parim për ekzistencën e saj, e drejta amtare; dhe me këtë përcaktohen edhe kufijtë e zhvillimit të mirëfilltë të organizimit gjysëm shtetëror të komunës, disheza e së cilës çfaqet, përveç ideve fetare politeiste, me heqjen e së drejtës amtare si akt juridik të organizimit dhe zëvëndësimin me të drejtën atërore. “Përmbysja e së drejtës amtare ka qënë disfata e madhe historike botërore e seksit femëror. Burri mori në dorë frenat e sundimit edhe në shtëpi dhe gruaja e humbi pozitën e vet të respektuar, u kthye në shërbetore, në skllave të epsheve të tij, u bë një vegël e thjeshtë për të pjellë. Kjo pozitë e poshtëruar e gruas, që shfaqet lakuriq sidomos tek grekët e epokës heroike dhe – ca më tepër – te grekët e epokës klasike, gradualisht është zbukuruar në mënyrë hipokrite dhe vënde-vënde është paraqitur në një formë më të butë, por kurrë nuk është zhdukur”(nënvizimi i autorit, po aty, f. 83). Jo rastësisht ne e kemi stërzgjatur këtë arësyetim të Engelsit. Hapësira e poshtërimit të gruas është më e madhe se vetë shteti klasor dhe nuk ka lidhje me të. Kjo nuk është kuptuar akoma dhe vlen për të gjitha lëvizjet politike të femrës në botë që kërkojnë liri shoqërore dhe të drejta më të mëdha. Nga pikepamja e kontinumit kohor-hapsinor liria e gruas jo vetëm që nuk ka lidhje me shtetin, por, mbi të gjitha, ajo mund të realizohet vetëm pasi të jetë realizuar kapërcimi i shtetit klasor. Pikërisht këtu qëndron e fshehta e një të ardhme të madhe dhe jo tek lëvizjet feministe që fshehin një ndarje të re klasore brënda seksit femëror.

Nuk do të kishte asnjë përfitim albanologjia nga këto përcaktime në qoftë se nuk do të tregonim hopin kalimtar të familjes me çifte në familjen monogame që mbizotëron sot në botë, sepse në të  kundërtën relativizmi mund të konsiderohej kampion.

Po të pyesësh ndonjë albanolog për formën e familjes së sotme shqiptare ai do të përgjegjej shpejt e shpejt: familje monogame. Pikërisht pse nuk është krejt ashtu unë u detyrova të ndalem më hollësisht dhe të vë në dukje zbulimin e Morganit dhe saktësimin e Engelsit mbi hopin kalimtar që ndan familjen me grupe nga familja monogame, sipas të cilit: “Rezultati i parë i pushtetit të vetëm të burrave” – shkruan Engelsi – “që u vendos në këtë mënyrë, shfaqet në formën e ndërmjetme të familjes patriarkale, që lindi tani. Karakteristika kryesore e saj nuk është poligamia, për të cilën do të flasim më poshtë, por organizimi i një numuri të caktuar personash të lirë dhe jo të lirë, në një familje që i nënshtrohet pushtetit atëror të kryetarit të familjes. Te semitët ky kryetar familjeje rron në poligami, njerëzit jo të lirë kanë gra dhe fëmijë, dhe qëllimi i gjithë këtij organizimi është që të ruajë kopetë brënda një territori të caktuar” (po aty, f. 83-84)

Është kjo formë, e fundit, që ka mbizotëruar në fillim të erës romake çka tregon se shteti i mirëfilltë klasor formohet edhe nga kjo qelizë shoqërore. Por tani na mbetet të bëjmë një paralelizëm relativist: në çfarë gjëndjeje ndodhej familja shqiptare përpara se të shpallej lufta kundër patriarkalitetit dhe “zakoneve prapanike”, të cilat edhe në qoftë se janë jehona të një organizimi shoqëror të caktuar kanë atë domethënie të madhe që na shërben ne të gjithëve për të përcaktuar të ardhmen. Që familja patriarkale ka ekzistuar deri vonë në Shqipëri nuk e besojmë të kundërshtohet nga kërkush; më saktë akoma gjurmët e saja janë prezent dhe janë “ruajtur deri më sot me një freski të rrallë” dhe ajo “paraqet një interes të madh për shkencën në përgjithësi” (Mark Krasniqi, Gjurme e Gjurmime, f. 192).

Pa u zgjatur në deduksionet filozofike të etnografëve tanë ne konkludojmë se gjëndja hapsinore e familjes patriarkale në Kosovë është shumë më e mëvonshme në kohë se ajo për të cilën bën fjalë Morgani dhe shumë më e ndryshme në hapësirë nga ajo që bën fjalë Engelsi, sepse ajo nuk e njeh futjen e njeriut të lirë në brëndësinë e saj. Nga këto unë nxjerr përfundimin se familja patriarkale e shqiptarëve në Kosovë është pjesë e organizimit shtetëror të shoqërisë vëndase të tjetërsuar nga bota e relacioneve universale dhe aspak e atij gjysëm shtetëror autokton që ka humbur përfundimisht jo vetëm origjinalitetin, por dhe përmasën induktive mbi popullin e vet. Pra këtu kemi kontradiktën midis përfundimit që na dha bota e ideve fetare dhe ajo e familjes. Prandaj për këtë është e nevojshme për të analizuar organizimin e familjes iliroepirote dhe hapësirën e saj duke filluar nga fillimi i botës së saj deri tek ajo shqiptare për të parë se ku fillon hopi cilësor që ndan familjen me çifte nga familja monogame, ku tek shqiptarët ky hop duhet të përmbledhë edhe rastësitë që imponon bota e relëacioneve që me sa kam kuptuar përbën të gjithë thelbin e zhvillimit të shoqërisë shqiptare me të mirat dhe të këqijat që imponon paradoksi i kohës mbi popujt.

4-Familja monogame: e cila “lind nga familja me çifte, siç e shpjeguam më sipër, në periudhën midis shkallës së mesme dhe shkallës së lartë të barbarisë; fitorja e sajë përfundimtare është një nga shënjat e para të fillimit të epokës së qytetërimit” (F.Engelsi, Origjina e familjes…..f. 90). Këtu nocioni qytetërim mos të merret i lidhur me ekzistencën e qytetit modern dhe as atij të hershëm skllavopronar, sepse familja patriarkale shqiptare njeh shtritshmërinë e saj edhe në qytet ku dhe shkatërrohet – gjë që nuk përbën një rastësi, por një fakt të lidhur me mbijetimin e saj për efekt të shpejtësisë së vogël të zhvillimit. Më hollësisht për këtë shih “Llojet e familjeve të mëdha shqiptare” tek “Gjurmë e gjurmime” të Mark Krasniqit (f. 202-211).

Analiza filozofike e familjes duhet të na shërbejë për të përcaktuar rrugën historike nëpër të cilën ka ecur familja shqiptare nëpër shekuj dhe nga kush është ndikuar domosdoshmërisht për të arritur në përfundimin konglomerat të saj.

Ndersa panelin historik te familjes shqiptaret e njohin nepermjet nje materiali shume permasor ku studiuesit e epokes se diktatures kane bere nje pune sa shëmbëllore aq dhe antimaterialiste duke ne dhene nje material te pasur faktik dhe historik, por pa  ja kuptuar rrjedhimin qe dilte nga analizat qe benin. Keto te fundit perbenin nje kontradiksion te thelle me botekuptimin marksist mbi ndertimin e shoqerise pa klasa pasi e nxirrnin kete te fundit ne nje stad paraklasor çka do te thoshte qe zbatimi i saj pikë për pikë do t’i detyronte shqiptaret te rifuteshin edhe nje here ne ate pozicion te imponuar nga Nena jone Natyre para 2500 vjetëve, por te ndryshuar ne avance nga bota e madhe e relacioneve universale. Duhet pranuar që dinamika e familjes shqiptare përgjatë rendit të diktaturës e ka pësuar tjetërsimin e përparimit natyror të saj sipas imponimeve të botës së relacioneve.

Por qëllimi i ynë nuk është vetëm kaq; ne na duhet për argument prania e formës së familjes tek shqiptarët e shekullit tonë për të vërtetuar masën e shpejtësisë së zhvillimit shoqëror prej nga ku mund të kalojmë tek ilirët.

Gazeta “Kombi” me numër 80, e datës 17 mars 1908, me një artikull të F.S.Nolit, vinte në dukje një fakt interesant që lidhej pikërisht me një nga format evolutive të familjes. Sipas kësaj gazete kundërshtimi ndaj ndryshimit të fesë, që sjell derdhjen e gjakut, mund të realizohet nga fakti “që muslimanët shqiptarë kanë mbajtur një nderim për fenë kristiane, kremtojnë ditën e Shën Gjergjit në Krujë dhe pashkët në disa vise të tjera me vezë të kuqe, fshijnë e ndezin qirinjtë nër kishërat e shkretuara, ruajtin monogaminë”(nënvizimi i yni, F. S. Noli, Vepra 2, f. 146 ).

Nuk paraqet shumë rëndësi lufta midis përkrahësve të njërës apo tjetrës fe, por fakti që ata, dmth muslimanët, ruanin monogaminë. Po pjesa tjetër e popullatës çfarë forme familjeje kishte dhe a e ruante ajo monogaminë? Ne e pamë, në kuadrin e kritikës së ndikimit të moralit boshevik mbi popullin shqiptar, se forma e familjes shqiptare ishte në fshat ajo patriarkale, e cila nga ana e sajë edhe mund të quhet jo produkt i shtetit klasor, por jehonë e organizimit gjysëm shtetëror të komunës ( shih këtë qelizë tek artikulli: “Morali bolshevik dhe ndikimi i tij mbi shqiptarët”, albanovaonline.com, www.hotig.info).

Ndërsa familja ilire kishte atë formë, ku sundonte gruaja, sa nuk mund të thuhet për të se ishte produkt i shtetit në mënyrë të padyshimtë për faktin e vetëm se kjo formë familjeje është familja komunare. Kështu që zbërthimi i formës së familjes ilire deri tek forma shqiptare e familjes është në përputhje të plotë me ecurinë klasike të familjes (F. Engelsi, Origjina e familjes, pronës private dhe e shtetit, f. 71-72) vetëm me kusht që të mohohet ekzistenca e shtetit tek ilirët epirotë.

Por e gjithë kjo ndodh brënda kuadrit të ndarjes së punës duke treguar, në këtë mënyrë, se qoftë feja, qoftë juridiksioni, qoftë prona private, qoftë skllavëria, qoftë edhe familja, janë në një unitet absolut dhe është e pamundur të pranojmë veçimin e njërës nga tjetra përsa i përket zhvillimit përkatës.

Domethënë edhe familja është e aftë të vërtetojë unitetin e trinomit shqiptar-arbër-ilir me të vëtmin ndryshim se tani është më e qartë shtritshmëria kohore e kësaj dinamike, duke na treguar jo vetëm shpejtësinë e vogël të zhvillimit shoqëror, por edhe hopin kalimtar që ndan komunën e mirëfilltë primitive nga shteti klasor, që tek trinomi ilir-arbër-shqiptar është gati sa vetë trinomi, duke përjashtuar, ndoshta në një masë tepër të vogël (masa qytetare), elementin e fundit. Pamvaresisht kritikave, të cilat nuk kam ndërmënd t’i anashkaloj, gjendja hapsinore e familjes shqiptare dhe parashqiptare sipas studiuesve shqiptare dhe te huaj, pergjate 2500 vjeteve eshte:

Mund të shtonim diçka për familjen pellazgjike edhe pse nuk kemi asnjë të dhënë, por duke përdorur raportin absolut, tek ata duhet të ketë ekzistuar mirëfilli forma më e parë e familjes, që sipas Engelsit (F. Engelsi, Origjina e familjes, pronës private dhe e shtetit, f. 52-53)  ka qënë familja e një gjaku ku sundonin marrëdhëniet e pakufizuara seksuale, dmth poligamia për burrin dhe poliandria për gruan (fëlligështia në gjak). Por tek pellazgët duhet të ketë ekzistuar edhe forma punaluane e familjes, formë e cila përjashtonte marrëdhëniet midis prindërve dhe fëmijëve (hapi i parë) dhe ato midis motrës dhe vëllait të një barku (hapi i dytë). Kjo formë e familjes duhet të ketë ekzistuar në kohën e lindjes së kultit të natyrës deri në ndarjen e punës dhe duhet të ketë qënë njëri nga shkaqet kryesore biologjike të përshpejtimit shoqëror të pellazgëve në ilirë. Vërtetimi i saj duhet të bëhet nga prania e gjinisë tek ilirët dhe forma me çifte e familjes ilire në fazën më të parë të tyre deri në një kohë më të gjatë përfshirë edhe pushtimin romak të Ilirisë epirote. Me formën e fundit të familjes (ajo monogame) fillon epoka e qytetërimit, prandaj prania e saj tek pellazgët nuk duhet konsideruar e qënë, pamvarësisht nga bota e relacioneve me fiset parahelene kur u dyndën në kontinent pas luftës së Trojës, mbi çbazë ata mësuan ndarjen e punës, por jo kultin e natyrës të cilin e kishin produkt  origjinal të tyre.

Boshllëqet që na krijoi mungesa e analizës së pronës na i plotëson në një farë mënyre, edhe të plotë, gjëndjen e familjes ilire. Në kuadrin e analizës të zhvillimit të shoqërisë njerëzore në parim (studimi: Poligjenezë apo Monogjenezë dhe mbi këtë parim natyror gjeneza e popullit më të vjetër të racës së bardhë, vepër e pabotuar), në përputhje me përgjithësimin e ideve të hedhura nga Engelsi, arrij në konkluzionin se forma e familjes ilire duhet të ketë qënë ajo me çifte gjë që përputhej plotësisht me organizimin shoqëror pasi është produkt i tij ndaç në formë e ndaç në përmbajtje. Por familja me çifte do të thotë sundim i gruas në familje, ku kjo nga ana e vet tregon organizimin komunar primitiv të prodhimit dhe mohimin e shtetit tek ilirët epirotë.

Gjëndja kohoro-hapësinore e familjes ilire dhe epirote sipas studiuesve shqiptare ka qënë kjo:

Liburnët kishin matriarkat në shek VI-V para Krishtit (Përmbledhje artikujsh arkeologjikë për historinë e lashtë të Shqipërisë, disp I, f. 148); por liburnët gjënden në veriperëndimin më skajor të Ilirisë duke na dhënë një material mjaft këmbëngulës në drejtim të organizimit liburnian, për të cilët nuk kishim asnjë të dhënë dhe relacionet me parahelenët në atë kohë duhet të mungonin tërësisht, por nuk duhet përjashtur bota e relacioneve me etruskët, ndikimi i të cilëve mbi popullatën ilire është shumë gjurmëlënëse deri në atë masë sa ngatërrohen me karakter birërire.

Në Epir gruaja njeh të drejtën e pronësisë dhe të kryetarit të familjes (Gjerak Karaiskaj, Butrinti dhe fortifikimet e tij, f. 25), çka do të thotë se ajo ishte sundimtare e familjes prej nga mund të dalë organizimi shoqëror në atë krahinë ku pretendohet se ka pasur shtet. Le të na gjejnë vetëm një rast të tillë në botë dhe ne do të themi mallkuar qoftë materializmi. Por problemi historik i epirotëve fsheh një ndër ato enigma për albanologjinë që do të çonte në zbulimin jo vetëm të autoktonisë absolute të tyre, por dhe të rrugës historike të ilirëve me botën e madhe të relacioneve që ndryshon kryekëput nga ajo e helenëve dhe parahelenëve.

Ndërsa romakët kur erdhën në Iliri e gjetën pozitën e gruas shumë më lart se tek ata, pra jo të nënshtruar ndaj burrit (Zef Mirdita, Studime dardane, f. 76). Kjo vihet re sidomos në Apolloni ku “Nga paraqitja e saj në pikturat e vazove apo relievet, si dhe nga tekstet e mbishkrimeve, kuptojmë se gruaja në Apolloni nderohej më shumë se në Greqinë klasike, ku ishte bërë skllave e burrit” (N. Ceka, Apollonia e Ilirisë, f. 149).

Kjo tregon se shteti në Apolloni ishte një imponim nga jashtë, se sa një zhvillim autokton i pavarur i ilirëve. Por autori nuk e di, dhe nuk ka se si ta dijë, sepse i mungon informacioni mbi dialektikën e shtetit, që skllavërimi i gruas i hapi rrugën formimit të shtetit dhe aspak më ndryshe siç mundohet të na mbushë mëndjen autori duke i paraqitur apoloniatët më humanë se grekët, -shkurt përralla.

Atëhere, nga e gjithë kjo e dhënë mbi familjen iliriane, si mund të pranojmë ne një organizim shoqëror përveç se atij komunar? Ja pra ajo që nuk del për të tërë territorin ilir nga prona, na del nga familja e cila qoftë në veriperëndim, qoftë në qëndër, qoftë në jug dhe qoftë në skajin afër jugor, paraqitet në unitet të plotë me rendin komunar duke na treguar jo vetëm shtritshmërinë e ilirëve, por dhe tjetërsimin historik të tyre. Çdo gjë tjetër është e pavlefshme nga ana teorike..

Bile familja ilire na ndihmon për të vënë dallimet cilësore përkatëse në Apolloninë e Ilirisë (në fakt duhet thënë Apollonia e Epirit). Fakti që gruaja në Apolloni nderohej më shumë se në Greqi tregon se vetë Apollonia nuk është greke aspak, por rezultat i botës së relacioneve të popullatës epirote me atë helene, ndërsa gjëndja reale e gruas në Apolloni duhet të tregojë masën e ndryshimit të familjes ilire, në sajë të përshpejtimit shoqëror që ka marrë shoqëria apolloniane, në familje epirote.

Karakteristikë e familjes iliro-arbëreshe ka qënë martesa brënda fisit ku të dhëna të imta nuk kemi. Vetëm se dihet që “Martesa brënda fisit nën  shkallën e shtatë sipas akteve të konsilit të Tivarit të vitit 1199 në Shqipërinë e Veriut në popullsinë katolike duket se ka vazhduar. Ndalohet nga kisha në këtë vit. (Burime të zgjedhura II, shek X-XV), f. 61” (Dokumenta të periudhës bizantine për historinë e Shqipërisë (shek VII-XV), f. 59). Ky fakt tregon përsëri dy gjëra interesante dhe të reja për veshët e albanologëve modernë: pari, paraardhësit e arbërve, dmth ilirët-epirotë, nuk e kanë pasur formën e familjes sipas formës që imponon shteti dhe, dyti, në qoftë se familja arbërore deri në fund të shekullit të XII-të ka pasur atë formë, atëhere ne i kemi të gjitha mundësitë të argumentojmë largësinë që ndan shoqërinë arbërore nga shteti klasor. Sipas kësaj hapësire shoqëria autoktone ndodhej pikërisht në fazën përfundimtare (shek. XII) të organizimit gjysëm shtetëror të bashkësisë komunare. Por me qënë se martesa brënda fisit nën shkallën e shtatë është ndaluar nga kisha, atëhere ne arrijmë në përfundimin se hopi i menjëhershëm që ndan gjysëm shtetin komunar nga organizimi shtetëror është përshpejtuar në planin kohor, aq më tepër kur e gjithë shoqëria arbërore ndodhej nën juridiksionin bizantin dhe ndikimi i Kishës mbi popullatën vëndase është domosdoshmërisht i lidhur me të sotmen. Sido që të jetë puna format e familjes, në Arbëri kanë qënë vetëm dy: familja patriarkale dhe familja monogame. Kjo e fundit nuk mund të quhet determinuese në shoqërinë arbërore, prandaj ne e muarëm me tepër rezervë praninë e sajë në funksion të zhvillimit autokton të arbërve.

Bashkimi i këtyre interpretimeve me raportin kohor-hapsinor të zhvillimit të familjes së djeshme iliro-epirote dhe të zhvillimit të sotëm shqiptar na çon në këtë përfundim:

Sot në vëndin tonë, të paktën deri në fund të dhjetëvjeçarit të shtatë, familja patriarkale anonte shumë më tepër nga monogamia se sa nga forma klasike e saj. Bile ajo duhet konsideruar familje monogame sipas llojit që imponon hapsira shqiptare përpara shkurtit të 1969-ës, kur u propogandua asgjësimi i familjes patriatkale.

Duke parë raportin midis skllavërimit të gruas dhe skllavit shoqëror, të fituar me anë luftës, ne fillojmë me analizën e familjes iliro-epirote meqënëse gjurmët e lirisë femërore janë kaq të dukshme sa ne do të thonim që organizimi i familjes na tregon prejardhjen e shqiptarëve dhe ka vlera absolute të po kësaj madhësie që përcaktuam nga bota e ideve fetare.

Ne pretendojmë se ky problem, ai i organizimit të familjes, qysh në planin filozofik është shtruar gabim jo vetëm sipas këndvështrimit kohor-hapsinor, por edhe atij relativ, çka ka rendesi per te sotmen e mijevjecarit te ri. Po të pranojmë vetëm idenë se “Zhvillimi i idesë për lirinë individuale është në kundërshtim me interesat e familjes së madhe, sepse kjo, me bashkësinë e vet, përjashton individin si të tillë dhe interesat individuale, sidomos përsa i përket së drejtës së pronës” (Mark Krasniqi, Gjurme e Gjurmime, f. 239) nuk bëjmë asnjë gabim teorik, flasim gjithmonë sipas teorisë së absolutizmit; por po t’i shtojmë kësaj ideje faktin se “Ndër popujt europianë një bashkësi e tillë familjare ka pasur jetë të gjatë më tepër ndër sllavët e jugut dhe ndër shqiptarët. Tek këta të fundit ajo mbahet edhe sot në përpjestime të gjëra, megjithëse në vitet e fundit, pas luftës së dytë botërore ka filluar të shkatërrohet shpejt” (po aty, f. 135), nuk bëjmë gjë tjetër veçse mohojmë thënien e parë në planin hapësinor. Në analiza të këtij karakteri për dy hapësira të barabarta (relativisht) për kohëra të njëjta nuk mund të kemi konkluzione të barabarta, kur dhe më i paafti historian e di se në shekullin, ta supozojmë VIII pa. Kr., sllavët nuk njiheshin (flasim për sllavët e jugut). Pra ne rikthehemi tek faktori ecuri kohe që për raportin e dy popujve, që na jep autori, nuk është e barasvlefshme edhe pse kemi dy qeliza (familje) me sens hapsinor të njëjtë. Në këtë rast autori, pa dashje, ose pohon shpejtësi të barabarta zhvillimi, ose e mohon këtë parametër determinues për historinë moderne.

Nga e tërë analiza teorike, e autorit të mësipërm, dy gjëra kanë rëndësi për ne: raporti midis individit dhe masës, si dhe raporti midis shqiptarëve dhe sllavëve të jugut.

E parë me syrin e sotëm kërkesa e individit mund të përbëjë një ide mbi lirinë, por e parë me syrin e dialektikës së zhvillimit të njerëzimit (komunat – popujt – kombet) në funksion të relacioneve universale fraza: “zhvillim i idesë për lirinë individuale” është fund e krye idealiste, dmth antihistorike. Liri kundrejt kujt? Qeliza e prodhuesit kapitalist, ose jo, nuk është në favor të individit edhe pse ky përmban në vëtvete embrione qelizore të tilla të mëvonshme gjatë zhvillimit shoqëror. Proçesi i kalimit nga e drejta zakonore e pronësisë kolektive në atë të pronës private individuale është një proçes tepër i gjatë dhe i mbarsur  me qeliza të tjera paralele, mangësia e të cilave e nxjerr problemin mjaft të thjeshtë, por të pazgjidhur në planin hapsinor, sidomos per shqiptaret te cilet ne shekullin e XX-te vazhdonin te kishin formen fisnore te pronesise. Në këtë rast realizohet një pëputhje artificiale të dy qelizave me tjetërsim kohor dhe të paditur.

Ndërsa nga pikëpamja e përcaktimit hapsinor, gjëndja e familjes iliroepirote është me të vërtetë interesante jo për gjë, por interpretimi materialist i kësaj hapësire hedh poshtë shumë pretendime të gabuara mbi ndërtimin e kësaj shoqërie. Sidomos kjo vihet re në raportin midis familjes së organizuar sipas matriarkalitetit dhe skllavërisë shoqërore. Ky raport është tepër i paqartë dhe nuk ka asnjë domethënie konkluzive. Kështu psh autori i artikullit “Gërmime në varrezën tumulare ilire të Krumës” duke u mbështetur në përcaktimet hapsinore të historianëve të lashtësisë (premisë e gabuar) konkludon në një formë kaq të çuditshme sa ne do të thonim se ai nuk ja ka haberin materializmit historik. Në këtë artikull, përveç të tjerave, ky autor shkruan: “Në burimet e shkruara antike, tek Skylaksi, gjeograf dhe historian grek i shekullit VI-V para e. Sonë, thuhet se “burrat i nënshtrohen pushtetit të grave” megjithëse po aty flitet për skllavëri në shoqërinë e liburnëve. Ja pra në kohën kur shoqëria ilire, në përgjithësi kishte pësuar ndryshime të mëdha në diferencimin klasor e megjithëatë gjurmët e matriarkalitetit janë ruajtur” (Përmbledhje artikujsh arkeologjikë për historinë e lashtë të Shqipërisë, disp. I, f.148).

Matriarkaliteti nuk është e thënë aspak se është në brëndësi të komunës primitive. Sundimi i gruas mbi burrin duhet të jetë një akt i lidhur mbas ndarjes së punës, përderisa kemi sundim. Kështu që kemi të bëjmë me dy akte paralele jashtë komunës së mirëfilltë. Këto duhet të shërbejnë si një argument për të vërtetuar fazën e gjysëm shtetit komunar (organizimi fisnor duhet të jetë një fazë më e mëvonshme se matriarkaliteti). Sa për skllevërit nuk është për tu habitur aspak përderisa burrat i nënshtroheshin grave, skllavëria njihej me kohë. Por përfundimisht ne themi se ato qeliza nuk përbëjnë në asnjë mënyrë hopin që ndan gjysëm shtetin nga shteti skllavopronar. E themi këtë përderisa midis familjes me çifte dhe familjes monogame ekziston forma kalimtare e familjes patriarkale e cila tek ilirët duhet të mungojë meqënëse ajo gjëndet në formë shuarje tek shqiptarët mbas 2 500 vjetësh kur dimë më së miri faktorët përshpejtues që kanë vepruar mbi popullin shqiptar nga pushtuesit e huaj, sidomos ata osmanllinj.

I njëjti përfundim arrihet edhe kur lexojmë punimin “Butrinti dhe fortifikimet e tij”. Sipas autorit “Një tjetër veçori është pozita e veçantë e femrës, e cila në ndryshim nga ajo në Greqinë klasike të qyteteve, ka të drejtë të plotë pronësie dhe jetersimi dhe mund të luajë edhe rolin e kryetarit të familjes. Dhe veçoria e tretë është se shoqëria në Epir është e organizuar në grupe etnish në vënd të organizimit në polise (qytet-shtet) që është karakteristikë për Greqinë Qëndrore dhe Jugore, ndërsa e para ngjan me ato të territorit ilir fqinjë” (Gjerak Karaiskaj, Butrinti dhe fortifikimet e tij, f. 25)

A e di vallë ky autor se kjo veçori është false nga ana hapsinore? Le të thellohet sipas planit kohor për shoqërinë helene dhe unë pretendoj se ai do të gjejë edhe këtë veçori tek helenet, veçse shumë më përpara vitit 1 200 pa.Kr. Nga ana tjetër, në qoftë se këto veçori që na jep autori për ato fise janë të sakta, atëhere arrihet në disa konkluzione krejt të reja dhe të ndryshme nga ato që jep ai.

Së pari-pozita e gruas është e tillë që mohon praninë jo vetëm të shtetit, por edhe largësinë e madhe që gjysëm shteti ilir (flasim për fiset) ka me shtetin  e mirëfilltë skllavopronar. Kjo gjë bie në sy edhe me mungesën e politeizmit ilir.

Së dyti-veçoria e tretë e shoqërisë në Epir tregon ndryshimin që ajo ka me shoqërinë helene, por raporti hapsinor midis tyre tregon se ilirët janë shumë-shumë më prapa se helenët; prej ku del se shpejtësia e zhvillimit shoqëror është edhe më e avashtë se e këtyre të fundit dhe rrjedhimisht, sipas planit kohor, ilirët janë shume më të vjetër se helenet në këto troje (mbështetemi tek poligjeneza).

Duke u afruar në kohë, pra në relacionet me romakët, kemi të njëjtën hapësirë. Thuhet se nuk “është për tu habitur pse një romak, duke ditur dobësinë dhe shëndetligësinë e grave romake, ka qënë i mahnitur jo vetëm me një pozitë të tillë të gruas ilire, por edhe me qëndrueshmërinë e vitalitetin e saj: ato janë “matras familolios” në kuptim të “zonjës së shtëpisë” e cila pozitë është e strukturave të lira sociale blegtorale” (nënvizimi i autorit, Zef Mirdita, Studime dardane, f. 76).

Raporti i gruas me burrin përcakton edhe gjëndjen e komunës gjysëm shtetërore. Një grua, e tillë sipas autorit, tregon se komuna e çthurrur akoma nuk ishte bërë shtet. Le të na krahasojë këtë të vërtetë autori me analizën e Engelsit tek “Origjina e familjes…. f. 71-72 dhe pastaj të na nxjerrë konkluzionin përfundimtar,. Ne jemi të bindur se ai pas kësaj ose nuk do të flasë fare ose do të mbështetet tek konkluzioni se familja matriarkate është një qelizë shoqërore jashtë shtetit skllavopronar.

Po ta shohim problemin në mesjetën arbërore domethënia është dyfish më e rëndësishme sepse në kërë rast del jo vetëm gjëndja reale e familjes arbërore, por edhe shkaku aktiv që çon në ndryshimin e saj. “Me depërtimin e marrëdhënieve feudale në viset malore, pozita e krerëve të malësorëve u bë përsëri e trashëgueshme. Gruaja e humbi prapë të drejtën e saj mbi pronën familjare” gjejmë të shkruar në kumtesën: “Mbi kanunin e Skëndërbeut” (Konferenca kombëtare e studimeve etnografike, f. 149).

Tani ky autor ka me të vërtetë të drejtë sipas gjëndjes reale, veçse kjo e drejtë është kundra tij. Të thuash se filan qelizë bëhet përsëri e “tillë” apo filan seks e humb prap, apo e fiton të drejtën, do të thotë se ecuria nuk është bërë aspak sipas vetëzhvillimit shoqëror, por si rezultat i dyndjeve politike të romakëve dhe turqve më vonë. Le të na e thotë këtë autori më zë të lartë dhe menjëherë ai do të konsiderohet nga shokët, ashtu siç është pa e thënë, antimaterialist në histori.

Përfundimisht ne themi se qeliza e familjes nuk ka shërbyer aspak për të përcaktuar etnogjenezën e popullit shqiptar, por ajo shumë-shumë ka shërbyer vetëm si një ilustrim hapsinor pa asnjë domethënie konkrete. Për mendimin tim kjo përbën një të metë të madhe për historianët tanë të cilët duke e parë gjëndjen reale të femiljes iliroepirote dhe lidhjet që ekzistojnë me formën e familjes arbërore dhe shqiptare, e kanë fshehur, dashje pa dashje, të vërtetën e padiskutueshme mbi prejardhjen autoktone absolute të popullit tonë dhe nga rrjedhin shqiptarët në mënyrë të drejtëpërdrejtë. Pikërisht këtu qëndron i gjithë mashtrimi i realizuar me anë të historisë për të 45 vitet e sundimit komunist.

Ndërsa e parë në raport me qelizat e tjera shoqërore dhe sidomos me shtetin, familja është ajo që na tregon fazën e organizimit shoqëror të popullit tonë sot-dje dhe atëhere kur ai nuk njihej. Rruga retrospektive e ndjekur në këtë rast na tregon raportin real midis gruas dhe burrit në familjen shqiptare që për mua përbën gjënë më kryesore në familjen shqiptare krejt të ndryshme nga  bota e civilizuar europiane.

Bashkimi i analizës filozofike dhe historike të familjes shqiptare dhe parashqiptare më çon në përfundimin se forma e saj autoktone është e ndryshuar nga bota e relacioneve duke krijuar një dualitet optik, nga e cila ka përfituar politika kur vendosi të godasë familjen shqiptare në emër të progresit shoqëror të tyre. Patriarkaliteti familjar dhe familja monogame përbëjnë këtë dualitet, por dhe kontradiktën e ardhëshme në zhvillimin e shoqërisë shqiptare kur ajo u gjënd e vetme përpara historisë pa tutelën mbrojtëse otomane.

Në qoftë se do të bënim një përmbledhje të panelit filozofik me atë historik dhe gjëndjen e familjes shqiptare përgjatë shekullit të XX-të do të arrinim në përfundimin sinjifikativ se: pabarazia dhe padrejtësia sociale midis gruas dhe burrit në familjen  shqiptare nuk ekziston. Kontradiksioniet e çfaqura në brëndësi të familjes së tyre janë rezultate të karakterit individual të shqiptarëve dhe aspak thelbi i familjes shqiptare siç janë munduar të na e imponojnë prej gjysëm shekulli në kokat tona. E kundërta e kësaj ka qenë propoganda antishqiptare e komunizmit enverist për të përgatitur terrenin e goditjes dhe shkatërrimit të familjes shqiptare mbi çbazë u realizuar montimi i diktaturës në Shqipëri.

Duke vazhduar anatominë e shoqërisë shqiptare në funksion të gjenezës së saj me anë të qelizave materiale, kemi arritur tek familja shqiptare dhe format e saja. Përgjithësisht të dhënat për këtë problem mungojnë duke e vështirësuar zgjidhjen e tij, por falë një punimi mbi familjen socialiste shqiptare e kemi mjaft të lehtë ta analizojmë atë në mënyrë retrospektive meqënëse ka të dhëna (të sotme) mjaft kuptimplotë dhe të lidhura me epokën arbërore, por qe jane shfrytezuar nga ideologet e diktatures per te tjerrur nje qenie inekzistente dhe per te pergatitur permbysjen e thelbit te familjes shqiptare sipas nje interesi politik, qe gjithsesi nuk i ka sherbyer popullit shqiptar ne asnje aspekt.

Raporti kohor-hapësinor për zgjidhjen e këtij problemi mbështetet në kategorinë shkak-pasojë ku shpejtësia e daljes në skenë e pasojës duhet të jetë mjaft kuptimplotë. Ne kundershtim me idete e Morganit dhe te perkrahura nga Engelsi diktatori shqiptar hodhi idene sikur “Është e njohur fakti se familja mbetet relativisht më prapa zhvillimit të përgjithshëm të shoqërisë” (Enver Hoxha, Vepra 47, f. 234); çka do të nenekuptonte se ajo mbetej gjithmonë pasojë e rendit shoqëror, perfundim ky krejtesisht antimaterialist dhe antihistorik.  Kjo ishte e domosdoshme per te denuar te gjitha rendet shoqerore te parakaluara nga shoqeria shqiptare ne menyre qe t’i hapej rruge madheshtise se genjeshtert  te  figures se diktatorit sikur ai ishte shpetimtari i popullit shqiptar edhe pse e dinte mirefilli se ishte shkaterruesi historik i kombit shqiptar. Përcaktimi i “relatives” duhet të bëhet nga shpejtësia e zhvillimit shoqëror gjë që përbën një nga rrjedhimet kryesore të teorisë së absolutizmit analitik. Kjo gjë lejon të analizohet me saktësi retrospektiva e familjes shqiptare meqënëse pretendimi i ndryshimit të rendit shoqëror akoma nuk i ka kapur 45 vjetët. Nje konglomerat genjeshtrash do te mbulonte popullin shqiptar pergjate viteve te diktatures dhe ai nuk do ta kuptonte kurre se qeliza me e shenjte qe kishte realizuar mbijetimin mijeravjecar te tij po permbysej nga diktatori ne emer te tij. Analiza e metejshme e permbajtjes se formes se familjes shqiptare pergjate shekullit te XX-te te realizuar nga diktatori tregon menyren se si eshte permbysur nje realitet dhe se si eshte shpikur nje krim.

Hapësira e familjes shqiptare gjatë këtij 45 vjeçari ka njohur ndryshime të mëdha, por ajo nuk i ka penguar format e familjes të bashkëjetojnë pranë njëra-tjetrës. Pikërisht këto forma na interesojnë të nxjerrim sot duke i lidhur me atë të së kaluarës kur dihet më së miri lufta midis së resë dhe të vjetrës. Ne realitet kjo luftë ka qene midis dinamikes autoktone te familjes shqiptare dhe asaj qe kerkonte te realizonte Enver Hoxha ne emer te komunizmit antifamiljar. Kjo do te bënte që të dilte në shesh njëra formë e familjes shqiptare (forma autoktone dhe e sterlashte e sa), që tek popujt e Europës së qytetëruar është në kujtesën historike, qe duke u kontraktuar artificialisht me formen e re qe bashkejetonte ne harmoni prej mbi 1000 vjetesh sherbeu si argument justifikues per shkaterrimin e saj. Shqiptaret asnjehere nuk e kuptuan thelbin e goditjes enveriste, por e pranuan kokeulur transformimin e familjes se tyre ne nje fole te Sigurimit te Shtetit. Vini re se si eshte realizuar fillimisht ky proces ne fushen e propogandes e paraqitur si lufte klasash. Në kuadrin e kësaj lufte është vënë në dukje se “kaq rrënjë të thella kanë lëshuar tek ne patriarkalizmi e mbeturinat fisnore, sa akoma edhe sot gjënden njerëz që përpiqen të pengojnë martesat midis të rinjve e të rejave brënda fshatit (këtu në të vërtetë qëndron tendenca kundër martesave të afërta në gjak, por që autori nuk i ka kuptuar dot duke i ndryshuar permbajtjen me dashje, GH)” (Enver Hoxha, Vepra 43, f. 498).

Me këtë ne nxjerrim njërën formë të familjes, e cila është familja patriarkale, që në prag të çlirimit ishte “një tip mbizotërues në qytet e në fshat” (Zana Alia, Familja socialiste dhe struktura e saj, f. 17), por qe tregon se si eshte ndryshuar realiteti historik i familjes shqiptare dhe kush qene ata qe e realizuan ate. Puna është të nxirren përmasat e kësaj familjeje, në formë, në vitet 1944-1967 dhe dinamika drejt së djeshmes para 1944-ës si dhe çfarë përfaqëson kjo formë familjeje, sot praktikisht e zhdukur në vëndin tonë një herë e mirë. Nga ana tjetër, saktësia kërkon të nxirret raporti hapësinor i saj me familjen patriarkale që Engelsi përshkruan tek origjina e saj dhe që,sipas tij, është forma kalimtare nga poligamia në monogami.

Këtu duhet hapur një parantezë në lidhje me unitetin që format e familjes kanë me qënien shoqërore, sepse historikisht gjysëm shteti komunar edhe pse ka pasur në brëndësi të vet formën poligame dhe pastaj patriarkale, është karakterizuar rastësisht nga një paralelizëm i këtyre formave me atë monogame, ku kjo e fundit është karakteristikë për qytetërimin dhe shtetin. Të dhënat për këtë i kemi marrë nga Odiseja e Homerit atje ku bie në sy besnikëria e Penelopës ndaj Odisesë dhe anasjelltas. Kjo gjë na vërteton, në mënyrën e vet, se qënia shoqërore sipas formës komunare gjysëm shtetërore përmban këto forma familjeje, kurse forma shtetërore e qënies nuk e ka të domosdoshme këtë mpleksje formash familjesh. Në këtë pikë shkenca albanologjike ka boshllëqe të mëdha dhe të kundërta me  hapësirat  analitike të filozofisë materialiste në përgjithësi dhe të asaj marksiste në veçanti për të cilën ajo për 45 vjet pretendoi se e kishte udhëheqësen e vet metodike.

Duke u rikthyer tek familja patriarkale shqiptare, që të përfitosh prej saj, del e nevojshme të përcaktohet gjëndja hapësinore në vazhdimësinë e kohës.

Familja patriarkale shqiptare, para çlirimit (1944), nuk ka qënë në përputhje të plotë me hapësirën patriarkale engelsiane, dmth ajo ka qënë poligame për burrin dhe monogame për gruan, kur kjo e fundit duhet te ishte poliandre. Të dhënat për këtë i kemi marrë nga fjala e Enver Hoxhës mbajtur në kongresin e 4-rt të BGSh-së (13 tetor 1955) ku sipas tij: “burri e ndante gruan për të vetmen arësye se nuk i lindëte djalë, po vetëm vajza. Shumë herë nuk e ndante, por martohej edhe nja dy-tri herë të tjera, në mos më shumë dhe kështu e kthente shtëpinë në një harem skllavërie” (Enver Hoxha, Vepra 13, f. 58). Nuk është vështirë të kuptohet se kjo formë familjeje nuk është  ajo që analizon Engelsi, por duhet shtuar se ajo nuk ka qënë e ligjëruar dhe ekzistenca e saj duhet t’i dedikohet relacioneve rastesore te popullit shqiptar. Kodi civil qysh më 1929 njihte vetëm martesën civile, pra monogaminë, por që praktikisht edhe nuk zbatohej. Burrat e asaj kohe ligjërisht kanë mbajtur vetëm një grua, por ama nga ana tjetër ishin të martuar disa herë. Ky fenomen ka qënë prezent edhe pas çlirimit në një shumicë të madhe krahinash. Kështu banori i fshatit Sakat, të rrethit të Pukës, shtetasi S.H. kishte dy gra (1988) njërën prej të cilave e kishte divorcuar (por e mbante në shtëpi si kryezonjë të saj) duke u martuar për së dyti me të mbesën e së parës dhe me të cilën kishte 27 vjet diferencë dhe tetë (8) fëmijë. Ndërsa në gjinar të Elbasanit rasti ishte dhe më flagrant dhe shumë më afër patriarkalitetit. Banori në fjalë ishte me dy gra dhe nën presionin e fshtatit më 1968 e ndau njërën grua duke ja dhënë të birit. Këto gjëndje familjesh kanë qënë prezent edhe në fshatrat e Dibrës deri rreth viteve 70 të shekullit tonë. Kur ne qytet monogamia familjare ishte e konsoliduar deri ne ekstrem. Pikerisht kjo e fundit eshte mbajtur e pa deklaruar edhe pse perbente thelbin e familjes qytetare shqiptare. Kanë ekzistuar në qytetet e Shkodrës, Korçës, Durrësit, Elbasanit, Gjirokastrës dhe Vlorës (nuk po e përmënd Kosovën pasi këtë e ka bërë Mark Krasniqi në punimin e tij Gjurmë e Gjurmime) një bashkësi familjesh monogame cilësia e të cilave do të linte me gojë hapur edhe familjet e këtij lloji në popujt më të civilizuar të Globit; mund të përmënd thjeshtë familjen Marubi në Shkodër dhe familjen Dilo në Gjirokastër të cilat i dhanë Shqipërisë fytyrën e civilizimit europian.

Krahas familjes patriarkale në Shqipëri, gjatë gjithë periudhës që përmblidhet në këtë hark kohor (shekulli XVII – XX), ka ekzistuar bindëshëm, dhe në qytet predominuese, familja monogame, gjurmët e së cilës në shtresën drejtuese të arbërve ka qënë tepër prezente. Analiza e saj nuk ja vlen të bëhet pasi prania e saj në qëndrat qytetare shqiptare ka qënë e padiskutueshme dhe që përbënte ajkën e popullatës vëndase.

Kështu në qoftë se do të bënim përmbledhjen e të dy formave të familjes, duke u nisur nga e sotmja, studiuesit duhet të arrijnë në përfundimin se familja patriarkale gjatë gjithë jetës, në periudhën e mësipërme, është, nga pikëpamja sasiore, në pakësim kur ajo monogame sa vjen e suprimon të parën. Por duhet pranuar se legjislacioni civil e ka kodifikuar familjen monogame në Shqipëri vetëm në shekullin e XX-të, çka do të thotë, sipas kësaj hapësire, se shteti shqiptar e sheh veten për herë të parë në këmbë plotësisht vetëm në këtë shekull me gjithë karakteristikat e shtetit klasor. Pra forma e familjes na jep të drejtë të përcaktojmë qënien shoqërore të shqiptarëve edhe nën sundimin otoman. Nga ana tjetër dinamika e sajë lidhet, si prejardhje, me një botë patriarkale, familja e së cilës ka qënë sunduese, -gjë që do të thotë se bota arbërore është paraardhëse e asaj shqiptare.

Duke i përmbledhur të gjitha këto që thamë deri më tani e shoh të arësyeshme të theksoj se gjëndja monogame e familjeve të zhvilluara shqiptare përbënte halën në sy të komunistëve të Enver Hoshës të cilët kishin një prejardhje të dyshimtë familjare dhe rrjedhimisht defektin shoqëror të tyre. Pikërisht goditja e këtyre familjeve ka qenë akti më i parë i veprimtarisë antishqiptare të komunizmit në Shqipërinë e pasluftës. Nuk dua të përmënd emra dhe të kujtoj të kaluarën e dhimshme, por Shkodra, Gjirokastra, Korça, Elbasani dhe Vlora kanë se çfarë t’i tregojnë brezave të ardhëshëm për këtë krim antishqiptar të realizuar në Shqipërinë e asaj kohe ku u muarën në qafë familjet më të mira shqiptare, dmth qelizën e veprimit historik të popullit tonë. Pa asnjë lloj dyshimi ky ka qënë krimi më i përbindshëm që është realizuar mbi popullin shqiptar krahas asgjësimit të Klerit Katolik Shqiptar, bariut dhe mbrojtësit të vetëm të familjes monogame shqiptare. Ja përse komunizmi enverist përbën antishqiptarizmin më të theksuar në historinë e popullit shqiptar për të gjitha kohërat e ekzistencës së tij.

Por edhe e sotmja e ka një domethënie të lidhur me familjen kur flasim për progres të shoqërisë shqiptare. Historia nuk ka zë, ajo nuk flet kurrë në mënyrë të drejtëpërdrejtë, ajo është memece; por historia ka një veçori: ajo e sheh veten gjithmonë në pasqyrë dhe ajo që shihet më qartë është familja. Shqiptarët duhet të mos e harrojnë kurrë këtë pasi përpara tyre shtrohen detyrat që Nëna Jonë Natyrë na ka caktuar për të ardhmen dhe që përbëjnë thelbin historik të familjes shqiptare. Familja dhe vetëm familja është ajo që vë shënjën e barazisë midis shqiptarëve dhe popujve të tjerë europianë.

 

 

Tiranë, 16.05.2010

 

44-KOMENTET MBI NJË DOKUMENT DY PËRMASOR

 

(“ORGANIZIMI I SHQIPËRISË SIPAS VENDIMIT TE KONFERENCËS SE AMBASADORËVE NË LONDËR MË 29 KORRIK 1913”  dhe “STATUTI I SHQIPËRISË I PËRPUNUAR NGA KOMISIONI NDËRKOMBËTAR I KONTROLLIT”.)

(vazhdim i asaj që shqiptarët nuk dinë për historinë reale të mëvetësisë së    tyre kombëtare)

 

Për të mos krijuar konflikt  intelektual unë do ta konsideroj këtë dokument të pa njohur dhe të pa komentueshëm nga studiesit shqiptarë të epokës komuniste dhe më pas, me qëllimin e vetëm për t’i treguar shqiptarëve forcat politike reale që përcaktuan pavarësinë e tyre kombëtare dhe si e ndërtuan ata shtetin e shqiptarëve brënda kornizave të një demokracie politike që në atë kohë nga një këndvështrim tjetër dhe larg politizimeve të qëllimshme. Nga ana tjetër nuk do të marr për bazë studimet dhe interpretimet mbi ato ngjarje të bëra nga studiuesit e ndryshëm shqiptarë edhe pse ato mund të kenë të drejtë në pretendimet e tyre. E gjitha kjo në kuadrin e 100 vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë së Popullit Shqiptar në mënyrë që ta presim këtë përvjetor shekullor me një informacion sa më afër të vërtetës në mbështetje të idesë së hedhur nga z. Qerim Vrioni mbi këtë përvjetor (për këtë shih albanovaonline.com). Për bazë kam marrë librin e Amedeo Gianini: L’Albania dall’ indipedenca all’unione con l’Italia 1913-1939 (Shqipëria nga pavarësia deri në bashkimin me Italinë – 1913-1939; bot. i vitit 1939). Libri ka pasur kater botime (1922, 1925, 1929, 1939) deri në atë kohë dhe ky është pikërisht botimi i katërt çka tregon se titulli i parë duhet të ketë qënë afërsisht: Albania (botimi i parë është realizuar në revistën Europa Lindjes (numuri i janarit), ndërsa në botimin e tretë titulli ka qënë: “La formacione del-l’Albania”) dhe shtesa është bërë vetëm në botimin e katërt. Të katër botimet janë shoqëruar me një sasi të konsiderueshme dokumentash që flasim mbi temën tonë dhe ato, sipas botimeve, janë shtuar konform vitit të botimit. Ato janë:

1-Organizimi i Shqipërisë sipas vendimit të Konferencës se Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913 (faqe 195-196, në gjuhën frënge).

2-Statuti i Shqipërisë i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit (faqe 197-230, në gjuhës frënge).

3-Vendimet e Asamblesë së Durrësit ,15 dhjetor 1918 (faqe 231-235, në gjuhën frënge).

4-Vendimet e Asamblesë Nacionale të Lushnjes  21 janar – 9 shkurt 1920 ( faqe 236, në gjuhën frënge).

5-Vendimet e Komitetit për mbrojtjen e Atdheut, Shkodër, 6 mars 1920 (faqe 237 – 238, në gjuhën italiane).

6-Akordi i Kapisticës, 15 maj 1920 (faqe 239 – 240, në gjuhën frënge)

7-Përmbledhje e pretendimeve shqiptare në Konferencën e Paqes (1), Paris 12 shkurt 1919 (faqe 241 – 147, në gjuhën frënge).

8-Marrëveshja Tittoni – Venizelos, 29 korrik 1919 (faqe 248 – 251, në gjuhën frënge)

9-Nota e Aleatëve drejtuar delegacionit të dytë italian në Konferencën e Paqes (1) (faqe 252, në gjuhën frënge).

10-Memorandumi i Aleatëve më 9 dhjetor 1919 (faqe 253 – 254, në gjuhën italiane).

11-Memorandumi Italian i 3 janarit 1920 (faqe 255 – 258, në gjuhën italiane).

12-Propozime dhënë zotërinjve Trumbiç e Pasiç nga Zoti Clemenceau në një mbledhje të mbajtur në D’Orsay, më 14 janar 1920 (faqe 259, në gjuhën italiane).

13-Përgjigja e delegacionit te Mbretërisë Serbe, Kroate dhe Sllovene (faqe 260, në gjuhën italiane).

14-Telegrami i zotërinjve Clemenceau dhe Lloyd George dërguar më 23 janar 1920 ambasadorit të Shteteve të Bashkuara në Paris për t’ia dërguar Uashingtonit (faqe 261, në gjuhën italiane)

15-Memorandumi i Kryeministrave të Francës dhe Britanisë së Madhe në përgjigje të njoftimit të Presidentit Wilson marrë në Londër më 14 shkurt 1920 (faqe 262 – 263, në gjuhën italiane).

16-Përgjigja e Presidentit Wilson Qeverive Britanike e Franceze, 25 shkurt 1920 (faqe 264, në gjuhën italiane).

17- Memorandumi i Kryeministrave të Francës dhe Britanisë së Madhe në përgjigje të njoftimit të Presidentit Wilson marrë në Londër më 26 shkurt 1920 (faqe 265,  në gjuhën italiane).

18-Protokoll lidhur me kufizimin e Shqipërisë së Veriut në Konferencën e Ambasadorëve, në Londër (1913) (faqe 266 – 267, në gjuhën frënge).

19-Protokoll i shënuar në Firence më 17 dhjetor 1913 nga Komisioni për kufizimin e frontit në Shqipërinë e Mesme (faqe 268 – 269, në gjuhën frënge). Tekstin e plotë të tij e kemi publikuar në artikullin mbi Protokollin e Korfuzit (shih albanovaonline.com dhe logoreci.com)

20-Protokolli i Konferencës së Londrës më 1913 lidhur me kufizimin e frontit në Shqipërinë e Mesme (faqe 270 – 271, në gjuhën frënge)

21-Vendimet dhe deklarimet e Qeverive Britanike, Franceze, Italiane, Japoneze mbi çështjen Shqiptare, 9 nëndor 1921 (faqe 272 – 278, në gjuhën frënge).

Deri këtu duhet të ketë qënë botimi i parë.

22-Statuti Themelor i Republikës Shqiptare, 7 mars 1925 (faqe 279 – 300, në gjuhën italiane).

Deri këtu duhet të ketë qënë botimi i dytë.

23-Pakti i miqësisë dhe sigurisë midis Italisë dhe Shqipërisë, 27 nëndor 1926 (faqe 301 – 302, në gjuhën italiane).

24-Traktati i Aleancës dhe Mbrojtjes mes Italisë dhe Shqipërisë, 22 nëndor 1927 (faqe 303, teksti jepet në faqe 174, në gjuhën italiane).

25-Statuti themelor i Mbretërisë Shqiptare 1 dhjetor 1928 (faqe 304 – 336, në gjuhën italiane).

Deri këtu duhet të ketë qënë botimi i tretë.

26-Vendimi i Asamblesë Kombëtare për krijimin e Bashkimit të Shqipërisë me Italinë 12 prill 1939 (faqe 352, në gjuhën italiane).

27-Diskutimi i Ministrit të Jashtëm në Asamblenë Plenare të Dhomës së Fashizmit dhe në Mbledhjen e 15 prillit 1939 mbi Projektligjin: Pranimi i Kurorës së Shqipërisë nga Mbreti i Italisë dhe Perandori i Etiopisë (faqe 337 -351, në gjuhën italiane)

28-Statuti themelor i Mbretërisë Shqiptare, 3 qershor 1939 (faqe 353 – 358, në gjuhën italiane).

29-Konventa ekonomike-doganore-valutore mes Mbreterisë Italiane dhe Mbretërisë Shqiptare, 20 prill 1939 ( faqe 359 – 365, në gjuhën italiane).

Unë mora për bazë dy dokumentat e parë të librit që për ne, shqiptarët, përbën fillimin historik të shtetit dhe duhen konsideruar si një i vetëm, dmth:

Organizimi i Shqipërisë sipas vendimit të Konferencës se Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913  dhe Statuti i Shqipërisë i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit. Materiali është në gjuhën frënge dhe është përkthyer nga zoti Kirov Mici, për të cilën gjë unë e falenderoj, pasi është e dyta herë që më ndihmon në këtë fushë. Duhet theksuar që ky material është botuar për herë të parë nga Akademiku Profesor Dr. Arben Puto në librin e tij “Çështja shqiptare në aktet ndërkombëtare të periudhës së imperializmit”, vëll. II, f. 278-280, 572-605, dhe përputhet në përmbajtje me variantin italian duke pasur disa mangësi të vogla e disa shtesa të tjera. Materialet e Profesorit të nderuar janë marrë nga: Illyrisch-Albanische Forschungen, Ludwig von Thalloczy, II band, Munchen und Leipzig 1916, p. 173 dhe  AMAE. Albanie. Etablessement de l’independance, vol. XI, fos 190-218.

Rëndësia e këtyre materialeve është e pakrahasueshme pasi tregon mënyrën se si është ndërtuar për herë të parë shteti i shqiptarëve jashtë ndërgjegjes së tyre kombëtare dhe individuale. Fakti qe e gjithe veprimtaria e klasës politike e kulturore shqiptare, në kohën e mendimit kombëtar shqiptar, dmth në fillimet e shekullit të XX-të, përmblidhet vetëm në dy mbledhje: Kongresi i Vlores më 28 nëndor deri 7 dhjetor 1912, i përbërë nga politikanët dhe luftëtarët e armatosur të çështjes shqiptare, dhe Kongresi i Triestes 1-4 mars 1913 (ky kongres është injoruar totalisht nga historiografia komuniste, e më pas, deri në ditët tona në të gjithë përmasat), i  përbërë nga intelektualët dhe njerëzit më të kulturuar të çështjes shqiptare që gjithsesi nuk përbëjnë një unitet shkak-pasojë në funksion të çështjes sonë në qoftë se do të nisemi nga bota shqiptare. E them këtë duke u nisur nga shkaku i formimit të gjithseicilit kongres në raport me politikën që ndoqi Europë për problemin shqiptar; në qoftë se i pari mbështetej në nevojën politike të shpalljes së shtetit shqiptar ku mund të jenë anashkaluar shumë probleme, i dyti mbështetej në shprehjen e ndërgjegjes kombëtare të popullatës shqipfolëse duke i kërkuar Europës formimin e Shqipërisë së Madhe (pika e parë e programit të Kongresit). Të 120 delegatet, pasi bënë zgjedhjen e kryetarit (në fillim Hil Mosi e pastaj Faik Konica), zëvëndës kryetarëve (Faik Konica e Dervish Hima) dhe sekretarëve Fasil Toptani e Pandeli Evangjeli), formuan programin dhe deklaratën përkatëse të Kongresit, ku gjëja e parë që deklaruan ishte njohja qe Europa i kishte bërë shtetit të shqiptarëve të shpallur më 28 nëndor 1912 dhe nuk njihnin asnjë qeveri tjetër përpos asaj të Ismail Qemalit (i gjej të gjitha këto në internet në artikullin “Kongresi i Triestes” të zz. Vitore Stefa-Leka). Por pikërisht këto të fundit Europa nuk i mori parasysh dhe aspak vendimin e Kongresit të Vlorës, me të cilin ishte dakort. Kjo gjë më çon në mendimin që ajo klasë nuk ka qënë e aftë ta përmbledhë popullin shqiptar në një shtet të tipit europian në të dy kongreset duke treguar se nuk përputhet me të, dmth nuk ka qënë produkti i saj, dhe duhet të jetë ky fakt që e ka detyruar Europën t’i mbledhë rrypat kësaj klase dhe të organizojë shtetin e shqiptarëve për herë të parë në historinë mijëravjeçare të tyre sipas nje modeli të përshtatshëm për popullin shqiptar, por gjithmonë për interesat e saj, gjë e cila as sot nuk është zbuluar akoma le më të deklarohet. Ngelet për të zbuluar në këto interesa janë individuale apo natyrore, pasi varianti i dytë na çon në lidhjen e popujve të Europës me racën e bardhë (për këtë shih “Raca e Bardhe dhe Popujt e Europës”, publikuar në www.hotig.info)

Europa që në fillim pretendoi se problemi shqiptar do të ishte pronë e saj në të gjitha drejtimet. Vendimi i Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913 është në përputhje me këtë pretendim duke më çuar në përfundimin se shteti i shqiptarëve ishte vepër vetëm e Europës dhe jo e popullit shqiptar, gjë e cila jo vetëm që nuk është pranuar kurrë si një akt i tillë nga ana e historiografisë komuniste, por ajo është e interpretuar me qëllim të shtrëmbër duke e paraqitur përpara popullit shqiptar si një konferencë që nuk njohu Qeverinë e Vlorës  dhe kreu padrejtësinë më të madhe në dëm të popullit shqiptar në lidhje me kufijtë e shtetit shqiptar (të gjitha këto i gjej në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar të vitit 1985, artikulli: Konferenca e Ambasadorëve 1912-1913).

Lexuesi shqiptar duhet ta dijë që Konferenca e Ambasadorëve me të vërtetë nuk u shpreh për Qeverinë e Ismail Qemalit, por Ajo njohu aktin e 28 Nëntorit 1912 pasi në pikën 22 të Statutit të Shqipërisë të përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit pranohej se:

“Qytetarë shqiptarë janë të gjithë ata që kanë lindur ose që janë vendosur në Shqipëri përpara 28 nëntorit 1912-s dhe që, nën qeverinë osmane kanë gëzuar nacionalitetin otoman”

Atëhere përse duhet pranuar qe Konferenca e Ambasadorëve nuk e njohu Qeverinë e drejtuar nga Plaku i Vlorës? A nuk ka këtu një interpretim tendencioz për qëllime të mbrapshta e të mëvonshme?

Nga ana tjetër, nuk është e vërtetë që Konferenca e Ambasadorëve vendosi në mënyrë absolute kufijtë e shtetit të shqiptarëve, por ajo e la të hapur dhe kjo ka qënë një çështje politike në kompromisin e realizuar midis gjashtë Fuqive pjesmarrëse ku pazaret si zor të zbulohen ndonjëherë, por që na jep mundësinë të ngremë hipoteza për këtë çështje kur e krahasojmë me të sotmen; pasi në pikën 2 të Statutit të Shqipërisë të përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit thuhet:

“Shqipëria është e pandashme, territori i saj është i pandryshueshëm. Kufijtë e principatës janë ato të përcaktuara nga të gjashtë Fuqitë e Mëdha. Këto kufij nuk mund të ndryshohen apo të rektifikohen, veçse me anë të një ligji dhe me miratimin paraprak të gjashtë Fuqive të Mëdha (nënvizimi i imi, GH).”

A nuk ka këtu një hapësirë interpretimi, që po të krahasohet me fillimin e mijëvjeçarit të ri, më çon në përfundimin që pazari kryesor i të Gjashtë Fuqive të Mëdha për këtë problem ka qënë Kosova, pasi ka një pikë të veçantë Statuti i parë i Shtetit të shqiptarëve i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit që favorizon shtetin serb në dëm të shtetit të ri shqiptar. Në pikën 3 të këtij Statuti, në vazhdim, thuhet: “porti tregtar i lidhur me rrugen hekurudhore nderkombetare qe lidh Serbine me Adriatikun, do te vihet nen nje regjim special, duke imponuar detyrimin qe ky vend te mos fortifikohet”. Mos vallë autostrada Durrës – Kukës – Prishtinë –Merdar, e filluar më 2007, i shërben këtij qëllimi? Në qoftë se autostrada Durrës – Kukës – Prishtinë konsiderohet Rruga e Kombit, po vazhdimi Prishtinë – Merdar e kujt është? Apo mos vallë shkrimtari i madh Ernest Koliqi e shkroi novelën “Tregëtarë Flamujsh” për këtë rast? Interesant është fakti që ky nen nuk është diskutuar ndonjëherë nga historiografia shqiptare e epokës komuniste edhe pse PPSh kishte deklaruar se ishte antijugosllave. A ka ndonjë lidhje ky nen me epokën e sotme politike të mijëvjeçarit të ri? Paraqitja e situatës sikur kjo hekurudhë do të sillte zhvillim është e papranueshme pasi shteti serb është i vetmi shtet në historinë mijëvjeçare të popullatës ilire dhe pasilire që i ka zhdukur ata nga historia edhe fizikisht (më hollësisht për këtë problem shih artikullin: “Populli shqiptar dhe pushtuesi antikombëtar” publikuar në albanovaonline.com dhe logoreci.com). Nga i gjithë ky material unë kam arritur në përfundimin se i vetmi që përfitoi nga Vendimi i Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913, në kurriz të popullit shqiptar, ka qënë shteti Serb dhe kërkush tjetër.

Pastaj është e papranueshme të fusësh në të njëjtën pikë edhe popullatën shqiptare në Epirin e Jugut, dhënë shtetit grek, pasi pretendimi i “vorioepirotëve” ka qënë pikërisht mospyetja e tyre për vazhdimësinë politike pas shpërbërjes së Shtetit Otoman, dhënë shtetit të shqiptarëve dhe aspak një kundërveprim ndaj shtetit të ri të shqiptarëve (të gjitha këto i gjej në studimin e Avokatit të Nderuar Vasil Dilo mbi Protokollin e Korfuzit, shih Protokolli i Korfuzit  në albanovaonline.com dhe logoreci.com).

A nuk do të thotë kjo se shqiptarët edhe sot nuk mund t’i përcaktojnë kufijtë e tyre me komshinjtë sipas dëshirës qoftë edhe e dyanshme? A nuk të vjen për të qeshur me bllofin propogandistik të përdorur në ndarjen formale te kufirit të detit Jon midis Shqipërisë dhe Greqisë më 2009? A e dinë vallë shqiptarët e mijëvjeçarit të ri se për të realizuar këtë ndarje duhet pyetur Europa, qoftë dhe për etiketë politike, pasi në fund të problemit do të jetë ajo që do të vendosë vulën dhe aspak shqiptarët apo grekët?

Organizimi i Shtetit të Shqiptarëve ka qënë një marrëveshje e nënkuptuar midis Gjashtë Fuqive të Mëdha dhe një përfaqësuesi shqiptar dhe e gjithë kjo e shprehur në pikën 4 të Vendimit të Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913, sipas së cilës:

“Kontrolli i administratës civile dhe financave të Shqipërisë i besohet një komisioni  ndërkombëtar, i cili përbëhet nga përfaqësues të të Gjashtë Fuqive dhe një përfaqësuesi të Shqipërisë.”

A nuk tregon kjo se Europa ka pasur dyshime për vazhdimësinë politike të shqiptarëve dhe detyrimisht ja kufizoi veprimin politik vetëm tek administrata civile dhe financa? Problemet e atëhershme nuk kanë qënë të shqiptarëve, pasi ata nuk kanë qënë të aftë t’i zgjidhnin sipas interesave të Europës. Dhe këtu duhet të kapet historiani për të realizuar interpretimin e një dokumenti që për herë të parë pranoi në mënyrë mbarë europiane formimin e shtetit të shqiptarëve dhe e gjitha kjo për herë të parë në historinë milionavjeçare të popullit shqiptar dhe të paraardhësve të tij.

Une pretendoj qe Europa duhet ta ketë kuptuar historinë gjenetike të popullit shqiptar dhe mungesën historike të shtetit të tyre; Europa duhet ta ketë kuptuar dhe ditur qe shqiptarët i kthejnë sytë andej nga janë interesat e çastit gjë e cila do të dukej pas një çerek shekulli ku politika e jashtme shqiptare u centralizua vetëm në një anë të boshtit të të Gjashtëve, prandaj dhe e lanë Shqipërinë si një shtet autonom me drejtues të vënë nga vetë ata. I them të gjitha këto pasi në pikën e parë të Vendimit të Konferencës së Ambasadorëve thuhet një shprehje me dualitet nënkuptues:

“Shqipëria ndërtohet si një principatë autonome, sovrane dhe e trashëgueshme sipa rendit të parëlindjes, nën garancinë e gjashtë Fuqive. Princi do të zgjidhet nga të gjashtë Fuqitë.

A nuk do të thotë kjo pikë se shtetin e shqiptarëve e ndërtoi Europa për interesat e saj për të mbajtur ekuilibrin midis gjashtë Fuqive të Mëdha dhe aspak si një zgjidhje në favor të çështjes shqiptare? Pikërisht kjo e fundit duhet të përbëjë kontradiksionin midis shqiptarëve të sotëm dhe drejtuesve politike të Europës së djeshme, por ama e gjitha kjo në një diferencë kohore prej një shekulli, që përsëri më çon në përfundimin që shqiptarët gjithmonë do të jenë të vonuar në kërkesat e tyre politike në raport me interesat e Europës. Dhe kjo duhet të përbëjë kontradiksionin kryesor midis shqiptarëve të sotëm dhe Europës kapitaliste, por pikërisht kjo nuk merret parasysh nga politikanët e sotëm gjë që më ka çuar në përfundimin e mos kuptimit të arësyes përse shqiptarët janë të vonuar për çështjen e tyre kombëtare jo vetëm brënda shtetit të shqiptarëve, por dhe jashtë saj. A nuk do të thotë kjo që hapësirat politike të aplikuara nuk janë në përputhje me ligjet natyrore të zhvillimit të racës njerëzore në Tokë? A nuk janë të gjitha këto një defekt i shkencave politike ndërkombëtare duke na argumentuar qe shqiptarët gjithmonë do t’i kenë sytë nga Europa edhe për këtë arësye?

Dy janë pikat kryesore të organizimit politik të Shqipërisë dhe vazhdimit të mëtejshëm politik të saj  sipas vendimit të Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913:

U pranua qe shteti i shqiptarëve nuk do të kishte asnjë lidhje me Turqinë (neni 2 i Vendimit) edhe pse Statuti i shtetit të shqiptarëve i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit ishte një shëmbëlltyrë e ndërtimit të shtetit turk; nga ana tjetër u pranua që shteti i shqiptarëve do të ishte neutral dhe ky neutralitet do të sigurohej nga të gjashtë Fuqitë (neni 3 i Vendimit). A nuk do të thotë kjo se politika shqiptare pas 1945 ishte e pabesë kundrejt mirëbërësit të vet? Çfarë mund të presësh nga produkti intelektual komunist për problemet e politikës së jashtme kur ata nuk kanë njohur në mënyrë absolute përmasën hapsinore të zhvillimit të popullit shqiptar dhe politikën dashamirëse të disa shteteve europiane? Vendimi i Konferencës së Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913 nuk ka qënë kundra popullit shqiptar, por në unitet me zhvillimin e tij specifik shoqëror të cilën gjë Europa e kishte kuptuar më mirë se vetë shqiptarët, ndërsa shqiptarët nuk e kanë kuptuar akoma as sot. Në vazhdim, vendimi i Konferencës është i lidhur me vendosjen e Princit në krye të shtetit të shqiptarëve dhe në sigurimin e qetesisë dhe të rendit  publik. Por sidomos ai vendim është i lidhur me hartimin e një projekti   te detajuar te organizimit te te gjitha degeve te administrates te Shqiperise. Ai do te prezantonte tek fuqite e medha, ne nje periudhe kohore jo me shume se gjashte muaj, nje raport mbi rezultatet e punimeve te tij, gjithashtu edhe perfundimet e tij lidhur me organizimin administrativ dhe financiar te vendit (neni 6 i Vendimit).

Nga i gjithë materiali dokumentar që shoqëron librin e Amadeo Gianinit unë konsiderova më të rëndësishmin Statutin e Shqipërisë i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit i cili mban numurin II të dokumentave. Statuti i Shtetit të shqiptarëve, e thënë ndryshe kushtetuta e parë e shqiptarëve, përbëhej nga 17 kapituj dhe 216 nene të ndarë si më poshtë:

I – Shqipëria dhe territori i saj me 6 nene

II – Sovrani me 15 nene

III – Popullsia me 18 nene

IV – Legjislativi me 32 nene

V – Organet e Qeverisë me 23 nene

VI – Administrata Lokale me 46 nene

VII – Financat me 3 nene

VIII – Punimet Publike me 5 nene

IX – Forcat e Armatosura me 10 nene

X – Drejtësia me 11 nene

XI – Kulti me 8 nene

XII – Instruksionet Publike me 5 nene

XIII – Prona Themelore me 12 nene

XIV – Bujqësia, Tregtia dhe Industria me 14 nene

XV – Postat, Telegrafet dhe Telefonat me 2 nene

XVI – Lidhjet e Jashtme me 2 nene

XVII – Ankimimet Administrative me 4 nene

 

1 – Shqipëria dhe territori i saj

Edhe pse Shqipëria nënkuptohej si një principatë kushtetuese, sovrane dhe e trashëgueshme (neni 1) ajo po përgatitej të ishte një aneks i shteteve të fuqishme të Europës për të zgjidhur problemet antagoniste të saj. Territori i saj u konsiderua i pandashëm, por u nënkuptua i ndryshueshëm përderisa pranohej ndryshimi i tyre me ligje dhe miratim të gjashtë Fuqive të Mëdha (neni 2). Nga ana tjetër shtetit të shqiptarëve ju lanë të gjitha të drejtat për të vepruar mbi territorin e tij, por me dy kushte: të ishte neutrale dhe të mos pengonte lidhjen e Serbisë me Adriatikun me anë të një hekurudhe (neni 3). Interesant është fakti se nga të gjitha nenet asnjë nuk është zbatuar në jetë, dmth të ekzistojë sot, përveç një pjese të këtij neni që pret të zbatohet përfundimisht jo në aspektin hekurudhor, atje ku bën fjalë për lidhjen e Adriatikut me Serbinë. Që Shqipëria u nënkuptua se do të ishte e Europës në të gjitha aspektet kuptohet, sidomos, nga neni 4 ku thuhet : Traktatet, konvencionet dhe rregullat nderkombetare, te cfardo lloj natyre qofshin, duke perfshire edhe ato ndermjet Portes se larte dhe Fuqite e huaja, mbeten te vlefshme  ne principaten e Shqiperise. Ruajtja, modifikimi ose heqja e imuniteteve dhe privilegjeve te dhena te huajve nga kapitullimet, i lihen nje vendimi qe do te merret nga te gjashte Fuqite e Medha. Aq më tepër kur u pranua se në  funksion të pronës private Shqipëria u shpall e hapur për të gjithë personat fizikë apo juridikë, qoftë të huaj apo vëndas të cilët kishin të drejtë t’i bënin të tyret në bazë të ligjeve të nxjerra nga qeveria shqiptare. Statuti i jepte të drejtë shtetit shqiptar të blinte, të jepte e të merrte me qera, si dhe të shiste çdo lloj prone (neni 5)

 

   2 – Sovrani

Fakti që Statuti i përpunuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit vuri në krye të shtetit të shqiptarëve një princ me origjinë gjermane (Guillaume de Wied) duke e përfshirë edhe në trashëgiminë e Fronit (neni 7) tregon se shteti i shqiptarëve u realizua jo për qëllimin që kujtuan shqiptarët, të mbarsur me ndjenja kombëtare si kofini mbas të vjelave. I gjithë kapitulli i Sovranit përshkruhet nga nenet që do t’i siguronin atij një mbretërim të qetë dhe në përputhje me të drejtat kushtetuese e ligjore të popullit shqiptar sipas këtij Statuti.

Reaksioni anti Wied i Esat Pashë Toptanit dhe fillimi i Luftës së Parë Imperialiste e detyruan Europën ta kalonte çështjen shqiptare përkohësisht në harresë duke e bërë vëndin e tyre një ndër arenat e kësaj lufte. Në realitet katër vitet e mëvonshme e komplikuan gjëndjen shqiptare tej masës dhe vetëm në sajë të trinomit: President Willson – Vatikan – Imzot Bumçi u parakalua duke e pranuar Shqipërinë ashtu siç ishte me të mirat dhe të këqijat e veta. Historia në këtë drejtim akoma nuk e ka thënë fjalën e saj konform realitetit, por është mbështetur gjithmonë në përrallat e komunizmit enverist duke e shtrëmbëruar të vërtetën tej masës, sa shqiptarët akoma nuk e dinë përse Konferenca e Paqes në Paris ( 1 ) më 12 shkurt 1919 i pranoi pretendimet e palës shqiptare dhe ekzistencën e shtetit të shqiptarëve dhe kush ka qënë përgjegjësi i këtij vendimi. Cili është roli i Imzot Luigj Bumçit në atë konferencë? Ja përse libri e Amadeo Gianini-t  i përmbledh këto dokumenta.

 

   3 – Popullsia

Duhet të ketë qënë një ndër problemet më të mëdha të Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit, pasi në emërtimin shqiptar do të konsideroheshin të gjithë ata që kishin lindur ose banonin në Shqipëri përpara 28 Nëntorit 1912 (neni 22). Ky problem nuk është është marrë parasysh asnjëherë nga historiografia komuniste, por është spekulluar me termin shqiptar për të gjithë banorët brënda territorit të 28000 km2 të shtetit shqiptar ku në realitet përfshiheshin edhe banorët e shpërngulur nga Perandoria Otomane dhe të instaluar në brëndësi të shoqërisë shqiptare për qëllimet politike të tyre, që mund të jenë mbi 30 %, e ndoshta më tepër, të popullsisë. Në këtë drejtim Fuqitë e Mëdha mbuluan nje defiçit pesë shekullor të realizuar nga politika otomane duke realizuar një hoterogjenitet racor në brëndësi të popullatës shqiptare pa ja pasur haberin as proçesit të ndodhur dhe as  pozitivetetin e tij, por që historiografia komuniste e anashkaloi në të gjithë hapësirën e vet. Me këtë veprim Europa mbuloi shpërndarjen e shqiptarëve nëpër shtete të ndryshme duke pranuar se: “Shqiptarët, që kanë ardhur nga viset të cilat u janë aneksuar shteteve ballkanike dhe duke pas ngritur banesat e tyre në principatën e Shqipërisë mbas 28 Nëntorit 1912, do të konsiderohen si qytetarë shqiptarë  vetëm me një deklarim nga ana e tyre jo më vonë se gjashtë muaj mbas shpalljes së statutit organik.” (neni 25).

Nenet e këtij kapitulli janë një shprehje e vendosjes së një shteti demokratik nga ana e Europës kur për herë të parë shqiptarëve u deklarohej gjuha shqipe si gjuhë zyrtare (neni 26), barazia përpara ligjit (neni 27), mohimi i ushtrimit të vetëgjyqësisë dhe ndëshkimi ligjor për veprime të kundërta (neni 28), liria individuale (neni 29), moscënimi i banesës (neni 30), liria për të jetuar në çdo vënd të Shqipërisë (neni 31). Statuti, i formuluar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit, për  herë të parë sanksionoi me ligj lirinë fetare dhe mohimin e një feje shtetërore duke eleminuar mundësinë e konflikteve fetare midis shqiptarëve; dhe pa dyshim që ka qënë arritja më e madhe në drejtim të paqes sociale midis shqiptarëve të pa mësuar në një bashkësi politike më vete.

Në drejtim të lidhjes së pronës me popullatën Statuti pranonte pacënueshmerinë e saj (neni 33), ndalimin e konfiksimit të saj (neni 34) duke u treguar shqiptarëve se kishte ardhur koha e dinamikës së pronës private të cilën ata nuk e njihnin asnjëherë. Ishte proçesi më i vështirë i një shteti që nuk përputhej me dinamikën sociale të shtetesve të vet dhe që përbënte konfliktin më të madhe antagonist të trojeve shqiptare. Është një fushë ku akoma, pas një shekulli, gjërat nuk kanë zënë shtratin e vet ligjor, por spekullohet me përmbajtjen e saj.

Lidhja e popullatës me arsimin përbënte veprimin përputhës që një ndër pjestarët e Fuqive të Mëdha kishte realizuar për afro 3 shekuj mbi popullin shqiptar të Veriut. Arsimimi jo vetëm që u pranua i lirë, por u konsiderua falas dhe i detyrueshëm në nivelin fillor duke e vendosur gjuhën shqipe të detyrueshme në të gjitha shkollat (neni 35). A nuk tregonte ky nen përputhjen e veprimtarisë shekullore të Klerit Katolik Shqiptar mbi popullin shqiptar pikërisht në fushën e arsimit dhe faktin që Ai ishte pjesmarrës në formulimin e këtij Statuti dhe ky nen ishte vepër e Tij? Ja përse historiografia komuniste nuk ka tentuar asnjëherë ta interpretojë këtë kushtetutë të parë të shqiptarëve, e cila ndryshonte si nata me ditën nga kushtetuta antishqiptare komuniste. Vetëm krahasimi i kësaj kushtetute me atë të epokës komuniste mund të tregojë përmasën e antishqiptarizmit komunist për të 45 vjetët e ekzistencës në raport me veprimtarinë e Europës, të cilën ne na kanë mësuar ta urrejmë që në djep të nënës.

Statuti përcaktoi liritë e individëve në shprehjen e mendimeve (neni 36), në të drejtën për tu mbledhur (neni 37), në krijimin e shoqatave (neni 38) si dhe në fshehtësinë e letrave dhe telegrameve (neni 39) duke u mësuar një pjese të shqiptarëve hapësirën e jetës qytetare dhe shkallën e domosdoshme civilizuese të realizimit të saj. Ishin probleme që Europa i kishte kaluar prej shekujsh, por që shqiptarët ishin të detyruar t’i përshtateshin në mënyrë të rrufeshme për t’i treguar Europës se ata ishin pjesë e saj. Është pika ku dallohet shqiptari i sotëm nga europiani i djeshëm, se sa për krahasimin e sotëm kjo është e pamundur të realizohet.

 

   4 – Legjislativi

Përbën një ndër kapitujt më të gjatë të Statutit dhe përcakton ndërtimin e shtetit të shqiptarëve nga pikëpamja e ligjbërjes (neni 40). Në përbërjen e Asamblesë Kombëtare kishte anëtarë me bazë ligjore ku përfshiheshin të gjithë përfaqësuesit fetarë (muslimanëve. katolikëve, ortodoksëve dhe kryetari i bektashinjve) si dhe komisari i lartë i Bankës Kombëtare shqiptare (neni 41, 42); anëtarë të zgjedhur nga populli si dhe anëtarë të zgjedhur nga Princi (neni 41). Per tu zgjedhur ose emeruar anetar i asamblese kombetare, duhet te jesh vendas shqiptar dhe me banim ne principaten e Shqiperise (neni 43). Zgjedhja e anetareve te asamblese kombetare behet me votim jo te drejteperdrejte sipas regullit te treshit nga Sanxhaku (neni 44). Ne raste te pushimit, qofte nga dhenia e doreheqjes apo te vdekjes, anetaret e zgjedhur ose te emeruar, per te mbushur vendet bosh ne asamble, do te jene anetare te asamblese  vetem per kohen qe u zgjaste mandate paraardhesve te tyre, te cilet ata i kane zevendesuar (neni 45). Paga ditore gjatë gjithë sesionit ishte 15 franga dhe ky shpërblim nuk jepej në rast mungese (neni 46). Numri i anetareve te asamblese kombetare te emeruar nga Princi eshte 10 (neni 47). Ne Nahije, keshilli komunal i mbledhur nen drejtimin e Mudirit, zgjedh nje perfaqesues.  Ky shkon ne kryeqendren e Kazas dhe behet anetar i keshillit komunal dhe keshillit te Kazas. Nen drejtimin e Kajmekanit, trupi elektoral zgjedhe dy perfaqesues, te cilet shkojne ne kryeqendren e Sanxhakut, ku ne bashkeveprim me anetaret e keshillit komunal te Sanxhakut dhe nen drejtimin e Mytesarifit,  zgjedhin me shumice votash perfaqesuesin ne asamblene kombetare. Kajmekani, Mytesarifi dhe te gjithe funksjonaret e emeruar nga Qeveria, nuk kane te drejte te marin pjese ne votim. Roli i Mytesarifit dhe Kajmekanit eshte te drejtojne mbledhjen elektorale dhe te mbikqyrin zhvillimin e drejte te saj sa me siperpershkruara. Nese dy kandidate kane fituar te njejtin numur votash, atehere do te kete hedhje shorti (neni 48). Anëtarë të Asamblesë zgjidheshin qytetarët shqiptarë që dinin shkrim e këndim dhe kishin mbushur moshën 30 vjeç (neni 49). Zyrtaret e emeruar nga Princi dhe nga Qeveria, gjate gjithe kohes qe ata ushtrojne funksionet e tyre, nuk munde te zgjidhen anetare te asamblese kombetare (neni 50). Te gjitha zgjedhjet do te shpallen te vlefshme nga asambleja kombetare (neni 51). Asambleja kombetare mblidhet ne sesion te regullte cdo vit. Ajo thirret, shtyhet ne afat dhe mbyllet nga Princi (neni 52). Cdo legjislature zgjat 4 vjet (neni 53). Asambleja kombetare mund te thirret ne session te jashtezakonshem nga Princi. Fillimi dhe mbarimi i sesionit te jashtezakonshem si edhe motivet, fiksohen sipas rendit te dites te thirrjes (neni 54). Princi ka te drejte te shperndaj asamblene kombetare. Akti i shperndarjes  se asamblese kombetare permban edhe thirrjen e zgjedhesve brenda dyzet diteve (neni 55). Ne fillim te cdo legjislature dhe pergjate gjithe kohes qe ajo zgjat, Princi cakton nje kryetar ndermjet anetareve te asamblese kombetare. Kryetari i asamblese do te mar nje shperblim vjetor prej dhjete mije franga. Asambleja kombetare, mbas caktimit te kryetarit dhe per te gjithe periudhen sa zgjat legjislatura, zgjedh dy nën – kryetarë (neni 56). Ne baze te propozimit te kryetarit te asamblese kombetare, Princi emeron dy sekretare , te cilet merren jashte asamblese. Ata do te perfitojne nje rroge vjetore prej gjashte mije franga (neni 57).  Qe vendimet e  asamblese te jene  te vlefshme, eshte e nevojsheme prania e gjysmes se anetareve te asamblese. Vendimet meren me shumice absolute te anetareve te pranishem. Ne raste te ndarjes se barabart te votave, atehere propozimi hidhet poshte. Ne raste votimi te nje ligji, i cili ndryshon nje ligje fondamental te principates, atehere eshte e nevojshme pjesmarja e me shume se pese te tetave te anetareve te asamblese. Ne raste te zgjedhjeve ne gjirin e asamblese, atehere shumica absolute eshte e nevojshme per raundin e pare te zgjedhjeve; shumica relative mjafton per raundin e dyte (neni 58). Cdo anetare i asamblese jep voten e tij personalisht. Votimi behet qofte ulur apo ne kembe ose edhe me thirje emri (neni 59). Nje projekt ligj munde te adoptohet vetem mbas votimit nen per nen (neni 60). Policia e brendeshme e asamblese urdherohet nga kryetari i asamblese simbas regullave te brendeshme.  Askush, qe eshte ngarkuar ne ruajtje te asamblese dhe nese nuk eshte agjent i forcave publike, nuk munde te hyje i armatosur ne ndertesen e rezervuar per seance (neni 61). Seancat e asamblese kombetare publikohen. Peticionet duhet t’i paraqiten kryetarit te asamblese, qofte direkt qofte nepermjet nje anetari te asamblese kombetare (neni 62). Asambleja mund te formohet ne formen e nje komiteti sekret, ne te gjitha ato raste kur kerkesa behet, te pakten, nga nje e treta e anetareve te pranishem (neni 63). Anetaret e asambese, te cfardo lloj grupimi qe ata i perkasin, kane te njejta te drejta, te njejta privilegje dhe te njejta detyra. Ata jane te lire ne dhenien e votes se tyre ose ne abstenimin e tyre si edhe ne shprehjen e mendimeve te tyre. Ata nuk mund te ndiqen per aresye te diskutimeve te tyre, te propozimeve te tyre te shkruara ose te raporteve te tyre te hartur nga ata vet mbi baze te kerkese se gjashte anetareve, duke perjashtuar ato raste kur provohet se ne diskutime ose ne shkrimet e tyre ka nje krim te karakterizuar simbas ligjit. Ndjekja duhet te autorizohet nga asmbleja. Asnje ndjekje penale per ceshtjet e huaja ne funksionet e tyre  nuk mund te tentohet ndaj anetareve te asamblese gjate kohes se sesionit, pervec se ne rasti kur ajo eshte e autorizuar nga asambleja ne baze te kerkeses se Ministrise publike prane gjykates kompetente (neni 64).  Asambleja pregadite dhe voton regulloren e saj te brendeshme (neni 65). Diskutimet, shenimet, mocionet dhe raportimet e shkruara per funksionet e tyre, anetaret e asambles nacionale i bejne ne gjuhen shqipe (neni 66).

Jane ne kompetence te fuqise legjislative te asamblese :

1 – Te gjitha ndryshimet e ligjeve fondamentale te principates

2 -  Ligjet destinuara ndryshimeve apo transformimeve te taksave ekzistuese

3 -  Ligjet qe sjellin krijimin e taksave te reja

4 –  Ligjet e buxhetit ose ato qe sjellin miratim te llogarive te nje aktiviteti te mbyllur, duke patur parasysh maturimet nderkombetare qe mund te nderfuten

5 –  Ligjet mbi dhenien e privilegjeve

6 –  Traktatet e tregetise dhe konventat e rendit ekonomik

7 -  Koncensionet duke angazhuar burimet e shtetit

8 –  Nen – ndarjet administrative. Te gjitha vendimet e ceshtjeve legjislative, te mara nga asambleja kombetare, duhet te miratohen nga Princi (neni 67).

Per te gjitha ceshtjet e tjera, Princi, mbi baze te propozimit te Qeverise, do te nxjerri dekrete te cilet do te kene forcen e ligjit. Ai munde, per te gjitha raste kur ai e quan oportune, te konsultohet me asamblene kombetare (neni 68). Të gjitha nenet e këtij kapitulli tregojnë se si ishte i ndertuar institucioni ligjbërës i shtetit shqiptar, nga e kishte varësinë edhe vetë dinamika ekonomike e shtetit (nenet 69,70,71).

 

   5 – Organet e Qeverisë

Për herë të parë u kushtetua një qeveri formale e pranuar nga Europa, ku Qeveria shqiptare prezantohet nga Keshilli i Ministrave ne krye te se cilit qendron nje Kryeminister.                                                                                                                                        Ne raste mungese ose te mos paraqitjes se Kryeministrit, Keshilli thiret dhe drejtohet nga Ministri me i vjeter ne moshe (neni 72). Si ministri të ndryshme u pranuan: Ministria e puneve te jashteme, Ministria e brendeshme, Ministria e financave, Ministria e drejtesise (neni 73); Kryetari i Keshillit te Ministrave ishte njekohesisht edhe Minister i puneve te jashteme (neni 74). Çdo ministri i bashkangjitet nje Sekretar i pergjithshem (neni 75) dhe te gjithe ministrat emerohen nga Princi te cilit ata i betohen dhe te cilit i dorezojne doreheqjen (neni 76). Çdo Ministri ndahet ne departamente, te cilet drejtohen nga Drejtorat e pergjithshem. Çdo departament ndahet ne sektore.

Ministria e brëndeshme ndahet në pese departamente :

1 – Administrata

2 – Xhandarmeria dhe Policia

3 – Bujqesia, Tregetia, Lundrimi dhe Industria

4 – Poste – Telegrafa

5 – Shendetesia publike

Ministria e financave ndahet ne pese departamente :

1 – Thesari dhe Borxhi publik

2 – Doganat

3 – Taksat, Kontributet dhe Monopolet

4 – Llogaria e pergjitheshme e shtetit

5 – Punet publike

Ministria e drejtesise ndahet ne tre departament :

1 – Drejtesia

2 – Kultet

3 – Instruksionet publike (nenet 77-80).

Ne te gjithe ligjet, sipas te cileve krijohet nje sherbim te ri, duhet te percaktohet edhe Ministria me departamentet qe do ti bashkangjiten (neni 81). Keshilli i Ministrave do te hartoje projekt – ligje, dekrete princerore dhe regullore administrative te interesit te pergjithshem; ai jep mendimin e vet mbi ceshtjet qe atij i parashtrohen nga Princi  dhe nga Ministra te ndryshem (neni 82). Pushimi nga puna i Sekretareve dhe Drejtorave te pergjithshem jepet vetem me vendim te Keshillit te Ministrave, i marre mbi bazen e propozimit te Ministrit kompetent (neni 83). Ministrat pergjigjen perpare Princit. Nje ligje i vecant do te hartohet lidhur me proceduren qe do te ndiqet ne raste te abuzimit ne detyre (neni 84). Anetaret e familjes Princerore nuk munde te emerohen Ministra (neni 85).

Organizimi i sherbimit te shtetit

Te gjithe personat e ngarkuar ne nje sherbim qe i perket shtetit, konsiderohen si funksionare te shtetit (neni 86). Te gjitha emerimet e funksionareve do te behen konform rregullave qe i percaktojne keto kushte (neni 87). Te gjithe te emeruarit ne pune si funksionare, perpara se te fillojne ushtrimin e funksioneve te tyre, duhet te betohen per besnikeri dhe respekt ndaj Princit dhe te ligjeve te vendit (neni 88). Te gjithe funksionaret, te cilet kane dhene prova te punes se mire, ndershmerise dhe te kapacitetit ne ushtrimin e funksioneve te tyre, kane te drejten te perparojne dhe te perfitojne nga rekompensime te tjera, sipas dispozitave qe percaktohen me rregulla te vecanta (neni 89). Cdo funksionare duhet te permbushe me vetedije detyrat qe atij i jane besuar; ai duhet te ruaj sekretin profesional dhe ti nenshtrohet urdherave te superioreve te tij, kur keto jane brenda ligjit (neni 90). Te gjithe funksionaret qe nuk kryejne betimin dhe detyrat  e tyre munde te perjashtohen nga puna dhe te denohen simbas dispozitave dhe nden garancine e ligjit (neni 91). Masat disiplinore, pervec rasteve te kompetencave te Gjykatave te zakonshme, do te zbatohen simbas regulloreve te brendeshme te sherbimit te cdo Ministrie. Ato jane: qortim, pezullim te funksioneve e te rrogave dhe pushimi nga puna (neni 92). Ne raste te kryerjes se disa detyrave shteterore, nje funksionare do te paguhet me rrogen me te larte të një nga detyrave qe ai kryhen (neni 93. Funksionaret e marrë me kontrate, kane vetem ato te drejta qe rezultojne nga kontrata (neni 94).

 

   6 – Administrata Lokale

Për herë të parë u realizua ndarja administrative e shtetit të shqiptarëve ku bie në sy një emërtim jo pa domethënie të lidhur me shkallën e civilizimit dhe zhvillimin historik. Të paktën kjo ndarje hedh dritë mbi një qëllim të fshehtë të gjashtë Fuqive të Mëdha të cilin nuk ja thanë asnjëherë popullit shqiptar. Vini re këtë ndarje:

Shqiperia ndahet ne shtate Sanxhaqe, te cilat jane : Shkodra, Elbasani, Dibra, Durresi, Berati, Korca dhe Gjirokastra (neni 95). Kryeqendrat e ketyre Sanxhakeve jane qytete te cilet mbajne po te njejtin emer, me perjashtim te Dibres, per te cilen kryeqendra do te fiksohet nga Qeveria (neni 96). Dmth deri në vitin 1913 qyteti i Peshkopisë, si kryeqëndër e rrethit të Dibrës, është inekzistent dhe emërimi i sanxhakut të Dibrës përkon ma ndarjen e këtij sanxhaku në “Dibër të madhe” dhe “Dibër të vogël”. Kjo do të thotë që dinamika historike e Dibrës së sotme shqiptare është e dyshimtë. Sanxhaqet ndahen ne Kaza dhe Kazat ne Nahije (neni 97). A nuk ishte kjo ndarje sipas modelit otoman. Kufinjte e Sanxhaqeve fiksohen me ligj. Duke  fiksuar keto kufi ligji mer parasysh nevojat administrative, interesat lokale dhe lehtesine e komunikimit. Projekti ligji lidhur me ndarjet administrative duhet te paraqitej nga Ministria e Brëndëshme në sesionin e pare te Asambles Kombetare. Deri ne kete moment, keto ndarje mbeten provizorisht ato qe ishin nen administrimin otoman perderikur, me nje dekret Princeror, nuk eshte vendosur gje tjeter. Nderkaq Sanxhaku i Dibres do te perbehet prej atij qe mbetet nga Sanxhaku i vjeter i Dibres dhe nga teritoret e vilajetit te Kosoves qe i eshte bashkangjitur Shqiperise. A nuk qëndron këtu një e fshehtë që do të çfaqej më mijëvjeçarin e tretë? Per sa i perket rajoneve jugore, Kaza e Leskovikut, e cila me perpara mvarej nga Sanxhaku i Janines, do t’i bashkangjitet Sanxhakut te Korces dhe fshatrat e Camerise qe mbeten ne Shqiperi, do t’i bashkangjiten Sanxhakut te Gjirokastres (neni 98). A nuk do të thotë kjo se Europa e dinte që shqiptarët po shpërndaheshin midis shteteve ballkanike dhe kjo ndarje nuk ishte definitive. Ndarjet administrative munde te ndryshohen vetem me ligj te ri (neni 99).

Sanxhaqet

Sanxhaku administrohet nga Mytesarifi, i cili per te gjitha punet administrative pergjigjet perpara Ministrit te brendeshem dhe perpara Ministrit kompetent per te gjitha punet e tjera (neni 100). Ne raste mungese, Ai i’a le drejtimin njerit prej anetareve te keshillit te tij, me perparesi kryetarin e grupit te anetareve direkt. Ne raste kur Myresarifi mer lejen e zakonshme, ai i drejtohet Ministrise se brendeshme per te caktuar zevendesuesin e tij (neni 101). Ai ka ne mvartesin e tij direkte xhandarmerine dhe policine (neni 102). Ne bashkepunim me keshillin e tij, Ai harton buxhetin e Sanxhakut te tij dhe e parashtron ate ne Pushtetin qendror (neni 103). Ai duhet te inspektoj nje here ne vit te gjitha Kazat e vendosura nen administrimin e tij (neni 104). Se bashku me shefin e llogarise, Ai eshte pergjegjes i manaxhimit te financave te Sanxhakut te tij. Ne kete konteks, Ai munde te verifikoje kasat e Sanxhakut dhe te Kazas, cdo here qe desheron (neni 105). Duke qene personalisht pergjegjes i sigurise publike, Ai mundet qe ne raste urgjence absolute, te marre masat e sigurise se vecante, duke informuar menjehere Pushtetin qendror (neni 106). Duke qene se gjykatat jane te pamvarura nga administrata civile, Mytesarifi, ne asnje menyre nuk munde te perzihet ne punet juridike. Megjithate, Ai do te ndihmoj dhe do te jap shtyse ne zbatimin e vendimeve te gjyqeve (neni 107). Ne kompetencat e Mytesarifit hyjne edhe zbatimi i ligjeve dhe dekreteve lidhur me instruksionet publike dhe inspektimi i te gjitha shkollave (neni 108).

Keshilli i Sanxhakut

Mytesarifi asiston ne nje keshille qe quhet keshilli i Sanxhakut dhe i ndodhur nen drejtimin e tij (neni 109). Ky keshill eshte i perbere : 1- nga anetaret direkt (sekretari i pergjithshem, shefi i llogarise, drejtori i instruksioneve publike, drejtori i punimeve publike, drejtori i bujqesise dhe ai i tregetise); 2- anetaret e zgjedhur (nje per cdo Kaza duke perfshire edhe Kazane qendrore) (neni 110). Zgjedhjet do te jene jo te drejtepersedrejta dhe behen njelloj si ato te anetareve te asamblese kombetare (neni 111). Zgjatja e funksioneve te anetareve te zgjedhur do te jete tre vjet. Ata munde te rizgjidhen (neni 112). Keshilli mblidhet tre muaj, cdo vit, ne kryeqendren e Sanxhakut. Ne raste nevoje, Mytesarifi mund ta zgjas sesionin edhe nje muaj (neni 113). Anetaret e zgjedhur do te marrin nje shperblim prej dyqind franga ne muaj, per aq kohe sa zgjat sesioni (neni 114). Vendimet merren me shumice zerash Ne raste barazimi, zeri i Mytesarifit  eshte vendimtare (neni 115). Mytesarifi nuk munde te ndryshoje vendimin e marre me shumice zerash, vetem neqoftese ai merre pergjesine personale dhe per kete te informoje menjehere Ministrin kompetent (neni 116). Ceshtjet qe i rezervohen posacerishte keshillit te Sanxhakut, te mbledhur ne sesion plenar, jane :

Perpunimi i buxhetit te Sanxhakut;

Kontrolli i menaxhimit financiar;

Revisionimi i fiksimite te taksave dhe perceptimi i taksave dhe tatimeve ;

Hapja dhe fumksionimi i shkollave, duke perfshire edhe permirsimin e tyre ;

Studimi i projekteve, planeve dhe preventivave te punimeve publike qe do te kryhen brenda kufinjve te Sanxhakut si edhe pergaditjet per miratimin e tyre ne pushtetin qendror;

Ndermarjet ne mjetet e transportit ;

Permirsimi i bujqesise dhe rritja e bagetive shtepijake ;

Prerja e pemeve te pyjeve qe i perkasin Sanxhakut;

Mbjelljet e reja te pemeve ne vend ;

Votimi i ritjes se taksave dhe tatimeve, me kushte te miratimit te tyre nga Qeveria ;

Krijimi dhe mirembajtja e sptaleve dhe institucioneve te tjera te sherbimit shendetesore ;

Instalimi i ndermarjeve industriale e te tjera ;

Shfrytezimi i karrierave (neni 117).

Te gjitha ceshtjet e tjera mund te trajtohen dhe te vendosen nga Mytesarifii, bashkerisht me anetaret direkt te keshillit (neni 118).

Kazat

Kazaja administrohet nga nje Kajmekam. Ne raste mungese te tij, ai i’a le drejtimin e puneve njerit  prej anetareve te keshillit te tij, duke preferuar kreytarin e grupit te anetareve direkt. Ne raste kur Kajmekani mer lejen e zakonshme, i perket Mytesarifit te caktoje zevendesuesin e atij (neni 119). Kajmekani ngarkohet per te mbajtur regullin dhe sigurne publike . Me kete cilesi, ai ka nen urdherin e tij policine dhe xhandarmerine. Ne se forcat ekzistuese ne Kaza jane te pamjaftueshme, ai mundet, qe ne raste nevoje, t’i kerkoje Mytesarifit perforcime(neni 120). Financat e Kazas i besohen nje llogaritari. Kajmekani eshte pergjegjes i finanacave te Kazas, me po te njejtat cilesi dhe kushte, sic eshte Mytesarifi ne Sanxhak (neni 121). Njelloj si Mytesarifi, edhe Kajmekani nuk ka te drejte te perzihet ne ceshtjet gjyqesore (neni 122). Kajmekani vendos mbi ceshtjet e meposhteme;

Leshimin e pasaportave ;

Leshimin e lejeve te gjahut dhe mbajtjen e armeve ;

Legalizimin e firmave te autoriteteve te Kazas ;

Autorizimin e shitjes se pijeve, mbas dhenies se favorshem nga bashkia (neni 123).

Keshilli i Kazas

Kajmekani asiston ne nje keshill, i cili quhet Keshilli i Kazas dhe qe vihet nen drejtimin e tij (neni 124). Ky keshill perbehet: 1- nga anetaret direkt (sekretari, llogaritari dhe drejtori i zyres se taksave publike) si  edhe 2- nga kater anetare te zgjedhur nga keshillat komunale, me shumice votash te pjesemareseve ne mbledhjen e thirur nga Kajmekani ne kryeqendren e Kazas (neni 125). Afati i funksioneve te anetareve te zgjedhur do te jete tre vjet. Ata munde te rizgjidhen (neni 126). Ky keshill funksionon gjithe vitin. Ai mblidhet te pakten nje here ne jave (neni 127). Anetaret e zgjedhur as nuk shperblehen dhe as nuk paguhen (neni 128). Vendimet merren me shumice zerash. Ne raste barazimi, zeri i Kajmekanit este vendimtare (neni 129). Kajmekani nuk munde te ndryshoje vendimin e marre me shumice zerash, vetem neqoftese ai merre pergjesine personale dhe per kete te informoje menjehere Mytesarifin, qe i perket (neni 130). Ceshtjet, qe i rezervohen posacerishte ketij keshilli, jane :

Raktifikimi i tarifave te te drejtes se zenies se vendeve neper pazare, pyje dhe holle.

Raktifikimimi tarifave te te drejtes se peshimit, vellimit dhe matjes.

Autorizimin per vrasjen dhe zhdukjen e kafsheve te demshme ne pyjet e komunes ;Kontrolli i buxhetit dhe te llogarive te institucioneve bamirese si edhe dhe administrimi i pasurive te tyre te paluajteshme.

Autorizim i pranimit te dhuratave dhe te pasurive te lena me testament per komunen dhe institucion bamirese (neni 131).

Nahijet

Nahija perbehet nga nje grupe fshatrash, te cilet jane te lidhur gjeografikishte dhe ekonomikisht dhe ku popullsia e pergjitheshme e tyre eshte nga 4.000 der me 7.000 fryme (neni 132). Çdo Nahije administrohet nga nje Mudir, i cili  i ndihmohet nga Keshilli komunal (neni 133). Keshilli komunal perbehet nga sekretari i Nahijes dhe nga 4 anetare te zgjedhur.Zgjedhjet behen mbi bazen e shumices te zerave te fituara nga kryepleqte e fshatrave perberese, te mbledhur ne kryeqendren e Nahijes dhe nen drejtimin e kryeplakut te kryeqendres (neni 134). Mudiri ka per detyre :

Publikimin dhe zbatimin e ligjeve, dekreteve, regulloreve dhe urdheresave te Qeverise.

Regjistrimin e popullsise, kontrollin e perceptimit te taksave dhe tatimeve (neni 135).

Keshilli komunal vendos per ceshtjet e meposhteme :

Ceshtjet e higjenes publike ;

Rruget e komunikacionit ndermjet fshatrave ;

Mirembajtjen e çesmave, puseve, cisternave dhe akuariumeve ;

Permirsime ne rrjedhjen e ujrave ;

Ujitjen e tokave bujqesore, kanalizime dhe digat ;

Permirsime te bujqesise dhe te kafsheve shtepijake ;

Lendinat e komunes ; (neni 136).

Detajet e detyrave te mesiperme si edhe te gjitha detyrave te tjera te Mytesarifeve, Kajmekaneve, Mudireve dhe te keshillave te tyre, do te percaktohen me regullore te vecanta. Deri ne hartimin e ketyre regulloreve, administrata lokale do te vazhdoje te funksionoje si me perpara (neni 137). Persa i perket ceshtjeve te te zgjedhurve dhe te elektoratit, ligjet ekzistuese do te mbeten ne fuqi deri ne hartimin e nje ligji te ri (neni 138).

Bashkite

Ne kryeqendrat e sanxhaqeve dhe kazave, do te kete nga nje bashki, po ashtu edhe ne te gjithe qytetet ku popullsia i kalon 2.500 fryme (neni 139). Ligjet, qe rregullojne funksionimin e bashkive, do te mbeten ne fuqi deri ne nje ligj te ri (neni 140). A nuk janë të gjitha këto një kopje e organizimit administrativ otoman me fytyrë europiane?

 

7- FINANCAT

Administrimi financiar dhe departamentet te cilat mvaren nga kjo, do te organizohen sipas regulloreve te vecanta. Ne pritje, organizimi financier i meparshem do te vazhdoje te ekzistoje me perjashtim te ndryshimeve te rendesise dytesore te futura me dekret princeror (neni 141). Asnje ngarkese fiskale, pervec atyre ekzistuese, nuk mundet te imponohet pa nje ligj (neni 142). Nuk mund te behet asnje shpenzim, i cili nuk eshte parashikuar ne buxhet. Ne raste urgjence, Princi, mbas mendimit te Keshillit te Ministrave, mund te nxjerre nje dekret te shpenzimeve te jashtezakonshme, te llogaritura me rregullat nderkombetare, te cilat eventualishte mund te veprojne. Ne sesioni e pare te asamblese kombetare, ky shpenzim duhet te konfirmohet nga Asambleja (neni 143).

 

8-PUNIMET PUBLIKE

Departamenti i punimeve publike do te perbehet, pervec nje drejtori te pergjithshem, nga nje arkitekt, nje inxhinier te rrugeve dhe te urave edhe te nje eksperti per punimet e kanalizacioneve dhe te tharjes se tokes. Keta funksionare, se bashku me disa specialiste te tjere, qe Ministria i gjykon te nevojshem, formojne Keshillin e perhershem te sektorit (neni 144). Punimet e nevojshme publike mund te zbatohen drejtpersedrejti nga Qeveria ose munde t’u jepen ndermarjeve private (neni 145). Projektet e rrugeve, qe do te ndertohen nga Qeveria, do te perpunohen nga ky departament, ato te rrugeve dytesore nga Keshilli i Sanxhakut ndersa udhet e fshatrave nga Keshilli i komunes. Ne keto dy rastet e fundit, projektet e perpunuara do te miratohen nga departamenti i punimeve publike, i cili do te mbikqyrin zbatimin (neni 146). Shpenzimet per ndertimin dhe mirembajtjen e rrugeve kombetare dhe dytesore figurojne ne buxhetin e shtetit. Ato te udheve te fshatrave jane ne ngarkim te komunave, te cilat mund te autorizohen nga keshilli i sanxhakut per te krijuar tarifa rrugore, ne ato raste kur burimet e tyre financiare jane te pamjaftueshme. Keto tarifa rrugore do te mbahen vetem nese keshilli i sanxhakut i njeh te nevojeshme (neni 147). Mbikqyrja e ndertimit edhe sherbimeve ndaj hekurudhave, te cilat do te ndertohen ne Shqiperi qofte nga vete shteti apo nepermjet shoqerive koncensionare, eshte kompetence e departamentit te punimeve publike, i cili mundet qe, ne raste mosfunksionimi,  t’i bashkohet inxhiniereve specialiste (neni 148).

 

9-FORCAT E ARMATOSURA

Forcat e armatosura perbehen nga xhandarmeria dhe milicia (neni 149).

  1. A) Xhandarmeria

Duke qene se organizimi i xhandarmerise, nga ana e fuqive te medha, i eshtë besuar  misionit hollandes, ky i fundit do te perpunoje nje rregullore perkatese. Kjo rregullore do te hyje ne fuqi mbasi te miratohet nga Princi (neni 150).

  1. B) Milicia

Milicia eshte force ushtarake vendase, teritoriale dhe lokale. Ajo qendron zakonishte ne kazermat e saj dhe mobilizohet komplet ose pjeserishte vetem me dekret te Princit (neni 151). Ne kohe paqeje, milicia thirret per te mbeshtetur ndonje aksion te xhandarmerise me qellim mbajtjen e rregullit publik te brendeshem (neni 152). Te gjithe banoret vendas te principates jane te gatshem per te kryer sherbimin personal milicor dhe ne forcat e saj ne rezerve (neni 153). Zevendesimet nuk autorizohen (neni 154). Perjashtimi definitiv nga sherbimi akordohet vetem ne raste paaftesie fizike (neni 155). Formimi dhe organizimi i milicise perben objekt te nje ligji te vecante (neni 156. Ne raste kur organizimi i milicise do te kerkonte punesimin e oficereve te huaj, atehere kufizimi i parashikuar nga konferenca e Londres, qe lidhet me punesimin e oficereve te huaj per organizimin e xhandarmerise, do te vleje edhe per milicine, me perjashtim te nje marreveshje te bere nga qeveria princerore dhe fuqive te medha (neni 157).

  1. C) Rekuizimi

Ne raste nevoje, Princi, me ane e nje dekreti te vecante, mund te kerkoje rekuizimin e kafsheve dhe te gjese se gjalle, ne sasi e menyra transporti dhe ne ato kufij e kushte qe jepen ne te njejtin dekret (neni 158).

 

10-DREJTESIA

Autoritetet e drejtesise jane : 1 – Keshilli i pleqve;   2 – Gjyqtaret e paqesimit ;   3 –  Gjykatat e shkalles pare  4 – Gjyqi i apelit (neni 159). Keshilli i pleqve, me vendndodhje ne cdo fshat, perbehet simbas ligjit. Ai gjykon demet ne fshat me gjobe nga gjashte deri ne njeqind franga (neni 160). Gjyqtaret e paqesimit emerohen me dekret princor. Ata vendndodhen neper vende te fiksuara me dekret ministerial. Ata jane kompetente te gjykojne ceshtjet civile te paditura, pa thirje, me gjobe deri me 100 franga dhe, me thirje, me gjobe nga 200 deri me 500 franga ; ceshtjet penale  me thyerje ligjore, me burgim nga 24 ore deri ne nje jave, pa thirje dhe nga nje jave deri ne tre muaj, me thirje (neni 161). Gjykatat e shkalles se pare do te jene institucione te vendndodhura ne sejcilin sanxhak dhe ne ato kaza, ku do te njihet nevoja e tyre. Ato perbehen nga nje kryetar, dy gjyqtarë, nje prokuror, nje gjyqtar i instruksionit, dy kancelar dhe dy permbarues (neni 162). Lidhur me ceshtjet civile, keto gjykata do te jene kompetente per te gjykuar, pa thirje, per te gjitha ceshtjet te nje vlere mbi 500 franga dhe me 1000 franga dhe me thirje per te gjitha ceshtjet e tjera. Lidhur me ceshtjet tregtare, keto gjykata transformohen, ashtu si ne regjimin otoman, ne gjykatat per tregetine. Lidhur me ceshtjet penale, ato do te gjykojne te gjitha fajet dhe krimet. Pervec kesaj, ato do te gjykojne ne apel ceshtjet qe vijne nga gjyqet e paqesimit (neni 163). Do te kete tre gjyqe te apelit, vendndodhja  e te cileve fiksohet nga Qeveria. Keto perbehen nga nje kryetar, kater keshilltare, nje prokuror, nje zevendes prokuror, dy kancelar, nje sekretar i gjyqit dhe dy permbarues. Keto jane kompetente per te gjykuar ne apel te gjitha ceshtjet civile dhe penale te gjykuara nga gjykatat e shkalles se pare (neni 164). Gjyqtaret jane te pashkembyeshem. Kushtet qe duhet te plotesojne gjyqtaret e te gjitha kategorive, lidhur me emerimin, ngritjen ne shkalle dhe pushimin nga puna e tyre, perbejne objekt te nje ligji te vecante (neni 165). Pervec kompetencave te percaktuara nga statuti ekzistues, gjyqtaret e paqesimit, gjyqet e shkalles se pare dhe gjyqet e apelit mund te kene edhe detyra te tjera, te cilat do t’u besohen me ligje te ndryshme. Nje ligje i vecante do te rregulloj ngritjen dhe detyrat e zyrave noteriale (neni 166). Ngritja e nje gjykate te larte ne Gjykaten e apelit si edhe te te gjithe gjykatave te tjera speciale, lihen ne vleresimin e Princit dhe te Qeverise se tij (neni 167). Prokurori dhe zevendesit e tij, ushtrojne veprime shteterore te ceshtjeve penale, ne te gjithe teresine e juridiksionit te gjykates. Ata jane te ngarkuar te mbajne rregullin ne gjykata dhe ne zbatimin e vendimeve gjyqesore te dhena. Atyre u perket edhe mbikqyrja e policise juridike. Persa i perket ceshtjeve civile, prokurori vepron ne te gjitha rastet kur e kerkon interesi i ligjit. Ai mer pjese ne seancat gjyqesore dhe jep konkluzionet e tij (neni 168). Privilegjet per ceshtjet juridike te konsullatave, sic jane ato qe rrjedhin nga kapitullimi, mbeten ne fuqi (neni 169).

 

11- KULTI

Njihen te gjitha komunitetet ekzistuese fetare shqiptare. Ky parim zbatohet  per sekte te ndryshme myslimane. Asnje pengese nuk mund t’i sillet organizimit hierarkik te komuniteteve te ndryshme dhe raporteve dogmatike te tyre me drejtuesit e tyre te larte shpirteror (neni 170). Komunitetet fetare ne Shqiperi ruajne pronat e tyre (neni 172). Komunitetet vazhdojne te marrin, nen mbrojtjen e autoriteteve, detyrimin taksor qe u jepet atyre per efekt perdorimi (neni 172). Perjashtohen nga taksat mbi te ardhurat ndertesat e kulteve, te instruksioneve publike dhe veprave te perdellimit (neni 173). Ne raste te formimit te komuniteteve te reja fetare , Shteti rezervon te drejten e njohjes dhe te percaktimit te te drejtave te tyre (neni 174). Hiresit dhe dinjitozet e te gjithe komuniteteve fetare te njohura nga Shteti, do te marrin veshjen me autoritet te madherise se tij Princit (neni 175). Regullimi i raporteve ndermjet kishave ekzistuese ne Shqiperi si edhe te drejtuesve te tyre te larte shpirteror, do te behet objekt i marreveshjeve te vecanta ndermjet Qeverise shqiptare dhe drejtuesve te tyre (neni 176). I perket Shtetit te ndermarre masat per mirembajtjen e te gjithe kulteve te njohura nga ai si edhe te fiksoje nje shume, qe gjykohet e nevojsheme, ne buxhetin e pergjithshem te Shtetit, i cili do te marre parasysh pronat aktuale te paluajteshme, qe i perkasin ketyre kulteve (neni 177).

 

12- INSTRUKSIONET PUBLIKE

Mirembajtja e shkollave shteterore, si edhe atyre te komuniteteve shqiptare, eshte ne ngarkim te Shtetit. Nje ligj i vecant do te rregulloje funksionimin e ketyre shkollave (neni 178). Ne shkollat e vendit eshte e detyrueshme mesimi i gjuhes shqipe. Megjithate mesimet fetare pranohen ne gjuhen e kultit (neni 179). Mesuesit e gjuheve te huaja, mund te jene te huaj. Te gjithe te tjeret duhet te jene shqiptare, me perjashtim te atyre rasteve kur ka autorizimi te vecant te Qeverise (neni 180). Ngritja dhe funksionimi i ketyre shkollave teologjike, te arteve dhe te zanateve, te arteve te bukura dhe te te gjithe shkollimit teknik, do te rregullohet me ligje te vecanta (neni 181). Qeveria mbikqyr funksionimin e te gjitha institucioneve shkollore dhe observimin e ligjeve perkatese (neni 182).

 

13- PRONA THEMELORE

Ne Shqiperi, pronat e paluajteshme ndahen ne prona private, prona publike dhe Vakefet (neni 183). Pronat private jane ato qe i perkasin nje ose disa personave si edhe personave juridike. Cdo zoterim mbi nje prone, duhet te provohet me dokumente zyrtare ose simbas te gjitha menyrave te tjera te parashikuara nga ligji otoman mbi tokat (neni 184). Ky ligj duhet të ketë pasur një pengesë pasi ligji otoman mbi tokën nuk pranonte pronën private mbi të, por vetëm në përdorim. Mbi këtë bazë në Shqipëri u rivendos e drejta fisnore mbi tokën ligj i cili u shkartërrua nga komunizmi në emër të reformës agrare; pas 1991 populli shqiptar hodhi parrullën që prona të shkojë tek i zoti çka nënkuptonte pikërisht ato prona fisnore të stërlashta. Pronat publike ose te Shtetit jane ne dy kategori, ne ato qe Shtetit i rezervohet e drejta t’i perdori dhe ne ato qe Shteti u jep duke u marre perfitimet perkatese, komunave te ndryshme (neni 185). Vakefet jane ato qe u jane dhene institucioneve fetare apo shkollore, fondacioneve besimtare dhe ato bamirese (neni 186). Nga fakti i themelimit te Shqiperise ne nje Shtet te pamvarur dhe sovran, te gjitha tokat aktuale kthehen ne prona private, te plota dhe te lira (neni 187). Trashegimia e te gjitha ndertesave do te regullohet simbas dispozitave te nje ligji te hartuar per ate (neni 188). Ndalohet lenia me testamente e tokave te punueshme, pyjeve, lendinave, kullotave, vreshtave dhe  kopshteve te perimeve te institucioneve fetare ose shkollore, e fondacioneve fetare dhe atyre bamirese myslimane (vakefet). Lenia me testament ne favor te personave juridik, te cilet i nenshtrohen ligjeve civile te vendit, jane te lira (neni 189). Te ardhurat nga Vakefet jane te sekuestrueshme ne se konstatohen  borxhe juridike te institucioneve apo te komuniteteve, te cilave ato u perkasin. Per sigurimin e kredive te marra prej tyre, kreditoret e komuniteteve ose te institucioneve munde te ndiqen nga gjykatat civile deri ne sekuestrimin e ndertesave te tyre (neni 190). Te gjithe pronaret e tokave te pushtuara, per lirimin e tyre duhet t’u drejtohen gjykates kompetente, e cila realizon lirimin e tyre, ose, kur kjo nuk realizohet, fikson shumen dhe menyren e pageses se demshperblimit. Nese ky pushtim eshte ne perfitim te nje komune, e cila nuk ka kase komunale te organizuar, shperblimi i perfituar do te derdhet ne banken kombetare , e cila do t’ju paguaj atyre interesat vjetore. Kapitali nuk mund te preket dhe te perdoret vetem nga autoritete te vecanta te Qeverise (neni 191). Hipoteka e pronave financiare, pranohet. Nje ligj i vecante do te rregulloje detajet dhe kushtet (neni 192). Artikulli 33 parashikon dhe rregullon kushtet raste e ripronesimit (neni 193). Qeveria do te perpunoje, sa me shpejte qe te jete e mundur, dy projekt ligje ; i pari qe do te sjelli krijimin e nje kadastre te pronave territoriale te ndodhura ne principate dhe i dyti do te sjelli ndryshimin e organizimit te vakefeve (neni 194).

 

14- BUJQESIA, TREGETIA DHE INDUSTRIA

Departamenti i bujqesise, i tregtise dhe industrise ndahet ne dy sektore : A – Bujqesia ;  B – Tregtia, industria, lundrimi dhe per sejcilin nga keta do propozohet shefi i sektorit (neni 195).

  1. A) Bujqesia

Sektori i bujqesise do te perbehet nga shefi i sektorit, nje agronom, nje inspektor i pergjithshem i pyjeve dhe nje drejtor i kadastres. Keta funksionare formojne se bashku keshillin e perhershem te sektorit (neni 196). Sektori i bujqesise do te kete per detyre te studjoje masat qe do te merren per te mbrojtur, inkurajuar dhe zhvilluar bujqesine ne te gjitha deget e saje, pyllezimin e vendit dhe permirësimin e races se bagetive shtepijake. Ai do te merret me krijimin e modeleve te fermave dhe te stacioneve te nderzimit te kafsheve (neni 197). Perderisa departamenti i bujqesise te kete perpunuar dispozitivat relative, atehere, lidhur me kerkimin, koncensionin dhe shfrytezimin e minierave ne Shqiperi, do te mbeten ligjet dhe urdheresat qe jane aktualishte ne fuqi ne perandorine otomane. Te drejtat e koncensioneve dhe te lejeve kerkimore, qe tashme jane akorduar ne pershtatje me ligjet ekzistuese ne periudhen e meparshme, duhet te respektohen dhe te mbahen nga shteti i ri (neni 198). Po ashtu, ligjet dhe urdheresat otomane lidhur me pyjet dhe drurin, do te mbeten ne fuqi deri ne nje urdher te ri. Inspektori i pergjithshem i pyjeve ngarkohet per zbatimin e tyre (neni 199).

  1. B) Tregtia, industria dhe lundrimi.

Ushtrimi i tregtise , industrise dhe te zanateve eshte i lire (neni 200). Themelimi i fabrikave dhe uzinave do t’i nenshtrohet nje leje paraprake te leshuar nga autoritetet kompetente, ne pershtatje te rregullave qe sektori i tregtise do te nxjerri per kete qellim (neni 201). Shteti nuk mund te krijoje monopole , të cilat do te sillnin paragjykime ne angazhimin ekzistues (neni 202). Dhomat e tregtise dhe te industrise do te formohen me autorizimin e Ministrise kompetente. Te gjithe tregtaret, te cilet paguajne kuotizacionin, mund te shkruhen si anetare te dhomes se tregtise. Keta do te zgjedhin komitetin administritativ, i cili, nga ana e tij, do te zgjedhi kryetarin e tij (neni 203). Dhomat e tregëtise te ngritura do te respektojne interesat e tregtareve dhe do te konsultohen nga Ministria sa here qe do te shtrohet ceshtja e perpunimit te projekt ligjit per tregtine dhe industrine, gjithashtu per te gjitha rrethanat e tjera kur e kerkojne interesat e tregëtise (neni 204). Lundrimi  ne portet dhe ne ujrat teritoriale shqiptare eshte i lire per anijet e te gjitha nacionaliteteve te tjera, ne pershtatje me traktatet dhe marreveshjet ekzistuese (neni 205). Te gjitha anijet e marines tregtare shqiptare duhet te shkruhen ne regjistrat, qe do te mbahen ne portet e percaktuara nga Qeveria shqiptare (neni 206). Nga ana e Ministrise, te perpunohen dispozita te vecanta, te cilat do te regullojne gjendjen lundruese te anijeve, kualifikimin e komandanteve, drejtuesve dhe te maqinisteve si edhe sherbimet e porteve (neni 207). Qeveria shqiptare do te krijoje, nese e sheh te arsyeshme, nje pavijon te vecante ne marinen tregtare (neni 208).

 

15- POSTAT, TELEGRAFET  DHE TELEFONAT

Departamenti i postave dhe telegrafeve do te ndahet ne dy sektore : a) postat,  b) telegrafet dhe telefonat dhe persejcilin nga keto do propozohet nga nje shef sektori (neni 209). Per sa i perket administrimit te postave dhe telegrafeve ne te gjitha pjeset e principates, ajo i perket Qeverise shqiptar e cila do te respektoje te drejtat tashme te dhena. Per sa i perket telefoneve, Qeveria mundet, nese e sheh te mundeshme, t’ja japi industrise private (neni 210).

 

16- LIDHJET E JASHTEME

Kryetari i keshillit te Ministrave, ne cilesine e Ministrite te puneve te jashteme, do te sherbeje si ndermjetes midis Sovranit dhe perfaqesuesve te huaj te akredituar nga ai vet; ai merr masat e duhura per te siguruar miratimin nga ana e ministrave si edhe per dhenien flet kredencialeve  konsulatave te vendeve te huaja. Me miratimin e Sovranit , ai percakton emrat e perfaqesuesve diplomatike dhe konsullor, te cilet emërohen ne keto perfaqesi ne vendet e huaja (neni 211). Funksionaret e ministrise se puneve te jashteme, mund te vihen ne dispozicion pa gjykim dhe pa e caktuar shkakun e kesaj mase (neni 212).

 

17- ANKIMIMET ADMINISTRATIVE

 

Krijohen gjykatat e ankimeve administrative. Ato gjykojne ankesat e personave fizike ose juridike, kundra akteve dhe te harresave te autoriteteve administrative dhe duke i’u referuar nje te drejte te fituar. Nga ana tjeter, nje ligj i vecante, do te permende te gjitha ceshjet, te cilat do t’i nenshtrohen ketyre gjykatave. Ky ligj do te rregulloje procedurat  dhe do te fiksoje vonesat e thirrjeve per ne kete gjyq (neni 213). Ne kryeqendren e sejcilit sanxhak do te ngihet nga nje gjykate e shkalles se pare. Kryetari i kesaj gjykate do te caktohet nga Princi, duke e zgjedhur ate ndermjet gjyqtareve te gjykatave te zakonshme te shkalles se pare te sanxhakut. Nga te dy anetaret e tjere, njeri do te jete gjyqtar i pajtimit i kryeqendres dhe tjetri sekretar i pergjithshem i sanxhakut  ose tjeter funksjon i dhene nga Mytesarifi (neni 214). Ne vendendodhjen e Qeverise do te ngrihet nje gjykate e apeli. Ajo do te perbehet nga nje kryetar i caktuar nga Princi dhe i zgjedhur midis anetareve te gjykatave te apelit dhe nga 4 gjyqtare, nga te cilet dy do te percaktohen nga Ministria e drejtesise midis gjyqtareve te zakonshem te vendit dhe per dy te tjeret, njeri nga Ministria e Brendeshme dhe tjetri nga ajo e Financave, midis keshilltareve te departamenteve te tyre. Ne raste pengesash te zgjedhjes se ketyre anetareve, do te caktohen plotesues (neni 215). Seancat e ketyre gjykatave do te jene publike (neni 216).

Nënshkrimi i kësaj kushtetuta mban datën: Vlore, me 10 prill 1914 dhe është nënshkruar nga gjashtë përfaqësuesit e Fuqive të Mëdha:

 

WINKEL d.v.

KRAL  d.v.

KRAJEVSKI d.v.

LAMB d.v.

LEONI d.v.

PETRIAEW d.v.

 

dhe, për palën shqiptare, nga: MEHDI FRASHERI d.v., i cili është i pari në nënshkrim.

 

Në vazhdim statuti i Shqipërisë ka shtesat e mëposhtme:

 

ANEKS I GJENDJES ORGANIKE NE SHQIPERI

Verejtjet qe delegatet i kane bere komisionit nderkombetare te kontrollit gjate diskutimeve.

 

E SHKRUARA E PARE E PROCES VERBALIT TE SEANCES SË 41

 

Kapitulli I – Paragrafi 4

Une i kerkoje komisionit qe regjimi i kapitullimeve, trashegim i zoterimit turk, te mos mbahet ne shqiperi. Per aresye politike dhe te rregullave nderkombetare, vleresoj qe Shqiperia duhet te trajtohet nga Fuqite e Medha duke u mbrojtur njelloj si vendet e tjera ballkanike. Jashte ketyre konsideratave, eshte e sigurt qe Shqiperia, qe te zhvillohet dhe te jetoje gjate, ka nevoje te pamvaresise se plote te saj ne fushen ekonomike. Kombi shqiptar, duke pranuar me entusiazem Sovranin e caktuar nga te gjashte Fuqit e Medha dhe nga Komisioni Nderkombetar, si garancia me e mire qe shihet te funksionoje ne Shqiperi, kapitullimet, si nje barre qe do te shtype popullin shqiptar, nuk do te kene  aresye te jene.

 

Firmosur :  MUFID

 

Kapitulli III – Paragrafi 26.

Duke qene se principata shqiptare, nga pikpamja etnologjike eshte homogjene, gjuhet ndihmese do te jene me shume te demshme se sa te dobishme, qofte edhe duke u perdorur provizorisht. Megjithate, perderisa ti jepet Qeverise shqiptare koha per te bere perkethimin e ligjeve ne gjuhen shqipen urdheresave dhe tapive, do te jete e dobishme te pranohet qe per nje periudhe prej 5 vjetesh, te perdoret si gjuhe ndihmese gjuha turke.

Firmosur :  MUFID

 

E SHKRUARA E DYTE E PROCES VERBALIT TE SEANCES SE 75

 

Kapitulli I – Paragrafi 4

Traktatet, konvencionet dhe marreveshjet nderkombetare, perfshire edhe ato ndermjet Turqise dhe fuqive te medha, nuk mund te mbahen ne Shqiperi, duke perjashtuar ato qe jane ne pershtatje me te drejtat publike europiane dhe qe kane karakter teritorial, sepse te gjitha traktatet, konventat dhe marreveshjet, perfshire edhe ato ndermjet Turqise dhe fuqive te medha, perjashtuar ato te kategorise se siperpermendur, duke qene se jane te karakterit teokratik te Qeverise Turke dhe kushtetuta e shoqates myslimane, meqenese per Shqiperine, eshte tjeter gjendje dhe ne kushtetuten shqiptare, feja dhe shteti jane krejtesisht te ndara. Shteti nuk ka besim zyrtar, duke pasur ne krye nje suvran europiane dhe te besimit kristian, perpjekja e vazhdueshme e Qeverise sime do te jete adoptimi i nje legjislacioni te frymezuar teresishte nga principet perendimore dhe moderne. Persa i perket formimit te shoqerise shqiptare, ajo eshte ndryshe nga ato te vendeve te tjera te kapitullimit, sepse kombi shqiptar, ne kufinjte aktuale, perbehet afersisht prej nje milione banore, ku 400 mije kristiane (katolike dhe ortodokse), 600 mije myslymane, nga te cilet gjysma te ritit bektashian, te cilet mbrojne ne menyre absolute poligaminë dhe prishjen e dokeve dhe zakoneve te vjetra, hedhin poshte praktikat besimtare dhe se fundi nuk lejojne ne asnje menyre futjen e besimit ne ceshtjet shoqerore si edhe heqjen e te drejtave te femres ne shoqeri. Pervec kesaj, shoqeria dhe Qeveria shqiptare kane karaktere perendimor dhe si pasoje kapitullimet, qe kane per qellim ekzistencen e Qeverise dhe te ligjeslacionit teokratik te Turqise si edhe te papajtushmerise me zakonet perendimore dhe aziatike, nuk do te qendrojne. Nga ana tjeter duhet te shtoj qe pamvaresia  shqiptare, e njohur nga fuqite e medha, perjashton kapitullimet qe krijojne shume shtete brenda nje shteti dhe vendosin nje pengese ne te gjithe progresin dhe si pasoj propozoj formulen e meposhteme : << Midis traktateve, konventave dhe marreveshjeve nderkombetare, perfshire dhe ate midis Fuqive te medha dhe Portes se larte, ato te cilat jane me konforme principeve te te drejtave publike europiane dhe situates se re ne Shqiperine e pamvarur, do te mbahen ne principaten e Shqiperise >>.

Firmosur :  MEHDI  FRASHERI

 

PROCES VERBAL I SEANCES SE 77

 

Kapitulli  IV  –   Paragrafi 67.

Delegati i Austro – Hungarise, duke gjetur se parimisht, eshte e demshme ndaj interesave te vendit venia e te gjithe ketyre koncensioneve ne vendimet e Asamblese se Pergjitheshme, i ka deklaruar mbledhjes se seksioneve dhe autoritetit Qeveritar se nuk mund te aderoje ne kete dispozite pa i’u referuar Qeverise se tij dhe pa marre instruksione.

 

Firmosur :  KRAL

  1. Leoni i bashkohet kesaj deklarate.

 

Kapitulli  V – Pargrafi 73.

Mehdi beu kerkon, per prestigj te fuqise ekzekutive, t’i jepet Lartesise se Tij Princit nje fuqi fakultative qe te shtoje ose te pakesoje Ministrat.

 

Firmosur : MEHDI FRASHERI

 

PROCES VERBAL I SEANCES SE 78

 

Kapitulli  XIII – Paragrafi 188

  1. Leoni ben verejtjen qe gjithecka qe lidhet me trashegimin, procedura civile dhe testamentet, nuk duhet te paraqiten ne statutin organike, duke pare qe keto jane ceshtje qe i perkasin kodit civil.

Firmosur : LEONI

 

Kapitulli  X – Paragrafi 169

Privilegjet e konsulatave si ato qe rrjedhin nga kapitullimet, formojne ndonjehere pengesa te pakapercyeshme edhe per vete interesat e huaja ; per t’i rregulluar keto ceshtje te subjektit te drejtesise, une propozoj sistemin e meposhtem dhe i’u lutem kolegeve qe kjo te futet ne proces – verbal : 1- Te krijohet nje gjykate e shkalles se pare ne Durres ku kryetari, gjyqtaret dhe prokurori i pergjitshem do te  percaktohen nga komiteti i perhershem i konferences se Hages dhe te konfirmuar me dekret princeror.  2 – Deri ne formimin e nje gjyqi te apelit, ne te njejtat kushte, vendimet e dhena prej kesaj  gjykate do te jene perfundimtare, si ato te gjykates se perzier te Konstandinopolit, kur burimet e vendit jane sa ato qe mbulojne shpezimet ; kur numri i te huajve ne Shqiperi do te rritet, ne do te procedojme ne formimin e nje gjyqi te apeli ne nje qender fikse te rene dakord midis Qeverise shqiptare dhe Fuqive te Medha, me te njejtat kushte si ato te gjykates se shkalles se pare.  3 – Te gjitha ndryshimet te ndodhura tek te huajt, te te njejtes kombesi po ashtu edhe te kombesive te ndryshme dhe ne pergjithesi ndermjet shqiptareve dhe te huajve, qofte per ceshtje civile ashtu edhe per ceshtje penale, veprimi, qofte personal, qofte real, do gjykohen nga e njejta gjykate ne perputhshmeri me ligjet shqiptare.  4 – Deri ne formimin e nje kodi civil shqiptar, ligjet civile ekzistuese do te zbatohen, pervec paragrafeve te cilet nuk korespondojne me te drejten romake. Sa me shume ligje shqiptare te nxiren, ato duhet te vihen ne fuqi. Duke qene i bindur se eshte e nevojeshme  dhenia e hyrjes se lire dhe mbrojtjes se kapitalisteve dhe teknicieneve europiane, une jap propozimet e mesiperme qe ato te kihen ne kujdese nga perfaqesuesit e Fuqive te Medha ne komision.

Sistemi shenon : 1 – avantazhin e garantimit te nje drejtesie pandashmerisht te integruar dhe te njejte per te gjithe, 2 – heqjen e komplikimeve, vonesave te ardhura nga sistemi kapitullitar ne lindje, 3 – gjykata, e krijuar ne keto kushte, do te jete nje model per drejtesine shqiptare, 4 – gjyqtaret europiane do te kontribojne ne ndertimin e legjislacionit te ardheshem shqiptar simbas pikëpamjeve te tyre, eksperiences se tyre  dhe keshillave te tyre.

 

Firmosur : MEHDI FRASHERI

 

Ky është e gjithë përmbajtja dhe, pjesërisht, interpretimi i kushtetutës së parë shqiptare të vendosur nga Europa që në agimet më të para të shtetit shqiptar, por që nuk u zbatua asnjëherë për shkaqe tepër të përgjithshme. Lexuesi le ta krahasojë me të djeshmen e largët, të kohës së Mbretit Zog, me të djeshmen e afërt, të epokës komuniste, dhe me të sotmen, e kohës së produktit komunist për të nxjerrë pozicionin e të gjitha këtyre me të kaluarën që na serviri Europa për interesat e saj dhe për të mirën tonë. E vërteta duhet të jetë nëna e shqiptarëve, në qoftë se duam të bëhemi si Europa.

 

30.04.2010

 

43- Raca e bardhë dhe popujt e Europës


 

Problemet racore në historinë e njerëzimit janë parë gjithmonë me një indiferencë artificiale dhe në më të shumtën e rasteve pa i ditur psenë. Ështe pretenduar se racat me ngjyrë nuk janë të njëjta me racën e bardhë (në fakt ndryshimi është kohor), por është harruar qe ngjyra e bardhë është rezultat i bashkimit të të gjithë ngjyrave dhe realisht raca e bardhë është racë me ngjyrë pasi të tjerat e kanë ngjyrën të përcaktuar. Aq më tepër që raca e bardhë e ka fillesën e civilizimit në sajë të imponimit të një përfaqësuesi që nuk i përket asaj.  Mëndjemadhësia ka mbizotëruar mbi  më të fuqishmin edhe madhështia sociale ka kapërcyer sa nga një majë racore në tjetrën duke mos ndaluar asnjëherë në racën superiore të njerëzimit, e cila me sa kam kuptuar ka ekzistuar realisht. Fjala superiore nuk duhet konsideruar si fjalë e perëndisë, por si nje realitet historik ku për të njëjtin rend shoqëror popujt japin produktet maksimale të ndryshme nga sasiorët paralelë apo të diferencuar në planin kohor. Në këtë drejtim raca e kuqe është mbretëresha e Tokës. Shkencat sociale asnjëherë nuk i kanë parë problemet sipas koncepteve dialektike për të zbërthyer ekzistencën e të mirës dhe të keqes në shkallë sipërore pikërisht tek raca superiore, por kanë pranuar vetëm njërën të reduktuar në mënyrë artificiale. Në qoftë se popujt e zhvilluar kanë shkallën e lartë të zhvillimit social, në sajë të shpejtësisë së madhe të zhvillimit, ata kanë njëkohësisht edhe të keqen me të madhe të shprehur me anë të vazhdimësisë së politikës me mjete  e dhunës dhe defekteve sociale në zhvillimin e brëndëshëm të tyre. Dmth duhet pranuar se qoftë e mira dhe qoftë e keqja janë në shkallë sipërore në popujt e zhvilluar. Panorama hapsinore e këtyre proçeseve duket  në racën e bardhë ku dallojmë mirëfilli të dy ekstremet e këtij karakteri, por dhe dy ekstremet e shkakut fillestar të pabarazisë sociale midis popujve.

Por ka një problem të “vogël”, i pranuar në heshtje duke nxjerrë përfundime të pavlefshme me sens racor, që tregon se si kanë ndikuar dikur popujt europianë mbi njëri-tjetrin dhe si po ndikojnë sot. Çfarë ndryshimesh kanë ndodhur në strukturën racore të kontinentit europian? Si kanë ndikuar racat mbi njëra-tjetrën? Cila do të jetë dinamika e ardhëshme e ndikimeve reciproke të popujve të racës së bardhë mbi njëri-tjetrin? Të gjitha këto, në zbërthimin e tyre thelbësor, tregojnë rrugën e ligjeve të natyrës të imprenjuara në racën njerëzore, e cila e ka një pikë prej nga mund të shpërthejë në drejtim të proçesit të njohjes. Pasi në fund të fundit më lind pyetja: çfarë vëndi zëmë ne shqiptarët në racën e bardhë? A ka qënë pjesa tjetër e kësaj race po aq miqësore sa ka qenë Nëna e Jonë Natyrë me ne?

Që të mund t’i përgjigjesh këtyre pyetje është e nevojshme të zbërthehen më përpara në planin filozofik problemet e mëposhtme:

1-Si kanë lindur racat njerëzore në Tokë?

2-Si ka lindur njeriu në Europë?

3-Si ka lindur pabarazia sociale midis popujve të Europës?

4-Si dhe pse janë kapërcyer rendet shoqërore nga popujt europianë?

5-Çfarë vëndi zëmë ne shqiptarët dhe paraardhësit tanë në zbërthimin e këtyre problemeve?

Në të vërtetë problemi nuk është thjeshtë botëkuptimor. Problemet e sotme sociale, në drejtim të zbatimit të politikave globaliste, po ndeshin gjithmonë e më shumë një pengesë të imponuar nga natyra ku njeriu, me gjithë deshirën për të ecur shpejt, është i detyruar të frenohet.

Përse natyra ekonomike i detyron shtetet e zhvilluara kapitaliste të frenojnë parametrat e zhvillimit ekonomik? Përse vetëm rendi i kapitalit e ka këtë karakteristikë? Përse veprimet bëhen në mënyrë artificiale dhe justifikohen formalisht? A nuk lind prej të gjitha këtyre pyetjeve kryepyetja: Çfarë detyre historike ka rendi i kapitalit dhe a mund të anashkalohet, apo kapërcehet ky rend nga popujt e prapambetur? Çfarë fshihet këtu? Unë pretendoj që këtu është pika e shëmbjes së një teorie që u konsiderua si më revolucionarja në historinë e njerëzimit dhe aspak praktikat politike të aplikuara. Shekulli i XX-të shënoi fillimin dhe mbarimin e zhvillimit ekonomik nëpërmjet planifikimit. A i ka shkuar ndonjëherë ndërmënd të vetëquajturve materialistë, të paktën këtu në Shqipëri, se ky lloj zhvillimi është suprimim i ndërgjegjes mbi qënien shoqërore dhe me këtë e kanë përmbysur të gjithë materializmin e pretenduar? Mos vallë ka ardhur koha të analizohen zhvillimet globaliste mbi bazën e shpejtësisë së zhvillimit social të popujve për të parë përplasjet e mundëshme të racave? Raca e bardhë ka tentuar prej kohësh të krijojë një unitet racor, por nuk e ka arritur qëllimin final. Kush e pengon? Përse pjesa unike e kësaj race nuk vazhdon rrugën e zgjedhur prej një shekulli për të krijuar qëllimin final, por tenton, me relacionet e reja, ta shtrijë këtë unitet edhe tek racat e tjera pa e kryer detyrën brënda saj (unë këtë e konsideroj një instinkt mbrojtës)? Çfarë do të ndodhte me shtrirjen e unitetit racor në Europë dhe a mund të realizohet kjo? Në fund të fundit, nga kush varet bota e relacioneve universale midis popujve dhe kombeve kur interesi ekonomik e ka përmbushur detyrën e vet?

Le t’i shohim të gjitha këto probleme përpara se të japin përfundimet e lidhjes së popullit shqiptar me Europën dhe kush do të jetë përfituesi i kësaj lidhjeje, gjithmone duke i pare problemet sipas rrjedhimeve te ligjeve te natyres te imprenjuara ne racen njerezore.

 

1-Si kanë lindur racat njerëzore në Tokë?

 

Sipas marksizmit te proletareve raca eshte rrjedhoje e faktoreve ekonomike (letra e Engelsit drejtuar V. Borgiusit, 23 janar 1894, Marks-Engels, Letra te zgjedhura, f. 687, Tiranë 1981). Të pranosh këtë duhet pranuar më përpara parimi monogjenetik i lindjes së racës njerëzore në Tokë dhe me sa kam kuptuar nga e gjithë literatura marksiste Marksi dhe Engelsi kanë qenë të këtij mendimi. Per mua kjo nuk është pa domethënie për interpretuesit e teorisë së tyre dhe e ben të pamundur lidhjen e teorisë marksiste me historinë e njerëzimit në planin aplikativ. Çdo teori filozofike, sociologjike e psikologjike duhet të fillojë në këtë pikë; pa u zgjidhur ky problem nuk mund të vazhdohet më tutje. Ndersa sipas rrjedhimeve te teorise se absolutizmit analitik racat jane rrjedhoje e kohes se lindjes, sipas parimit poligjenetik te lindjes se njeriut ne Toke duke mos e ndare nga hapesira gjeografike, sipas se ciles ne cfaredo kohe qe te linde njeriu ne Europe ai do te lindë gjithmone i bardhe dhe në çfarëdo kohe që të lindë në Afrikë ai do të jetë gjithmonë i zi me kusht që paraardhësit e tyre t’i përkasin të njëjtës racë. E thënë më ndryshe raca nuk ka lidhje me faktorët ekonomikë dhe në këtë pikë kemi pikërisht atë që nuk ka kuptuar Marksi me Engelsin. Nuk e di se çfare ndikimi ka faktori kohe ne ngjyren e syve dhe flokeve ne kete proces qe gjithsesi nuk duhet te jete pa domethenie. Domethënë faktorët gjeografiko-biologjikë duhet të përcaktojnë ngjyrën e lëkurës dhe jo më tutje. Por faktori kohë duhet të jetë i përcaktuar edhe në faktorët sasiorë të popullimit të globit ku raca njerëzore duhet ta ketë një paraardhës biologjik pa pasur nevojë për relacione midis sasiorëve dhe është ky faktor që çon në lindjen e njeriut në Europë dhe në çdo kontinent tjetër në kohëra të ndryshme. Per personin tim eshte e palejueshme teoria qe thote se popujt kane marre nga njeri-tjetri kulturen dhe menyren e prodhimit. Une e konsideroj kete pikepamje nje lajthitje botekuptimore pasi eshte e pamundur te shpjegohet diferencimi social vetem mbi baza klasore. Kjo e fundit ka lindur pikerisht nga paaftesia per te zgjidhur kete rebus me vetem nje pikepyetje. Problemi i lindjes së racave, duke u nisur nga gjëndja e diferencimit social të tyre jo sipas pretendimeve të Rusoit, duhet të ketë një zgjidhje tjetër për tjetër ku parimi poligjenetik i lindjes së njeriut në Tokë nuk mund të kontaktohet me teorizimet e racizmit.

Gjëndja e racave njerëzore në mijëvjeçarin e dytë anë e kënd Globit është e aftë ta përqafojë teorinë e re të mbështetur në parimin poligjenetik duke e anashkaluar pretendimin kryesor të racizmit mbi zhvillimin e madh të një populli mbi bazën e vjetërsisë. Raporti kohor-hapsunor e përjashton këtë ide duke e konsideruar si antihistorike dhe ireale. Menyra e popullimit te Europes i jep pergjigje edhe ketij problemi duke argumentuar se njeriu ka lindur ne vende te ndryshme dhe kohera te tilla ku popujt e vjetër janë, njëkohësisht, dhe popujt më të prapambetur nga pikëpamja e zhvillimit social. Është pikërisht kjo gjëndje që argumenton se raca superiore ekzistonte realisht, por ajo tashme është e eleminuar duke treguar se zhvillimi nuk vjen nga vjetërsia, por nga shpejtësia e zhvillimit social dhe kjo përbën esencën e kohëekzistencës së racës njerëzore në Tokë. Në këtë pikë gjërat duhen riparë nga fillimi dhe brënda kuadrit matematikor të raportit absolut kohor-hapsinor ku matematike shërben për të treguar realitetin objektiv material të gjithësisë dhe numuri një tregon se ne natyrë ka vetëm një fillesë të filluar në një kohë dhe jo shumë fillesa të filluar në shumë kohë, por në një vënd. Pikërisht këtu është ndryshimi midis monogjenezës dhe poligjenezës në proçesin e lindjes së njeriut në Tokë. Raporti kohor-hapsinor, duke qënë i barabartë me një, tregon se vetëm ai e ka këtë veti dhe nuk ka në natyrë asgjë tjetër të barabartë me një. Monogjeneza e përmbys këtë lloj përfytyrimi, prandaj për mua ajo është e pavlefshme dhe ireale. A nuk do të thotë kjo se në natyrë ka vetëm dy gjëra dhe ato duhen gjetur (po kështu numuri tre duhet të nënkuptojë ekzistencën e tre gjërave e me rradhë)? A nuk do të thotë kjo se në natyrë nuk ka asgjë kostante, përveç raportit kohor-hapsinor, dhe fenomenet e natyrës kanë nevojë të rishikohen sipas këtij kontinumi?

Kjo do të thotë se është e nevojshme ndërtimi i hartës së lindjes së njeriut në Tokë  jo duke u nisur nga zbulimet arkeologjike, por nga gjëndja e sotme shoqërore e popujve dhe racave. Kjo gjë çon në zbulimin e racës superiore dhe faktin që ajo racë ka pasur shpejtësinë e zhvillimit shoqëror më të madhen e Globit (tipikisht ajo është raca e kuqe e kontinentit amerikan) duke realizuar në një kohë shumë më të shpejtë dhe me një nivel hapsinor shoqëror më të lartë atë që racat e tjera e kanë realizuar për një kohë shumë më të gjatë dhe me një nivel hapsinor më të ulët. Kjo ka rëndësi të vihet në dukje pasi e kundërta e kësaj gjëndet në Europë duke argumentuar që rastësia e racës së bardhë çuditërisht ka mundur të mbijetojë përtej parashikimeve që ka bërë shkenca. Në qoftë se do të pranojmë moshat e njeriut të neandërtalit anë kënd kontinentit europian të jeni të sigurtë që paraardhësi më i parë i shqiptarëve të sotëm është dhjetë herë më i vjetër në mos më shumë.

Mënyra e popullimit të globit është shumë e thjeshtë dhe mënyra e shpjegimit të fenomenit nuk ka nevojë për teorinë darviniste prej të cilës trëmben të pafuqishmit; jo vetëm pse teoria ka mangësira, por kryesisht pse ajo nuk mbështetet në faktorin kohë të lindjeve dhe transformimit të qënieve të gjalla. Efektet e evolucionit kanë tjetër mbështetje teorike ku kohëekzistenca e mutacioneve mund të shërbejë për të argumentuar ligjësinë e relacioneve universale të qënieve të gjalla. Nuk ka qënë e mjaftueshme panorama hapsinore biologjike e konstatuar nga Bigëlli. Mungesa e metodikës teorike për zbërthimin e asaj të zbuluar nga Darvini ka çuar në shtrëmbërimin e deduksioneve të tij dhe sot teoria darviniste ndodhet ne prak të përmbysjes. Vetëm mos marrja në konsideratë e faktorit kohëlindje në proçeset e transformimeve evolucioniste ku përfshihet dhe bota e madhe e relacioneve midis qënieve të gjalla është e mjaftueshme për ta konsideruar teorinë darviniste me tendenca zgjidhëse, por jo përfundimtare. Të paktën bota e madhe e njeriut nuk ka gjetur zgjidhje në teorinë e Darvinit, të paktën për problemin e lindjes së njeriut në Tokë. Vetë Darvini ka qënë konfuz dhe gjërat më tepër i ka marrë me mënd në sajë të një euforie shkencore se sa është munduar t’ja nënshtrojë materializmit filozofik ku me sa kam kuptuar në këtë drejtim ka pasur mangësi serioze. Proçesi i paradoksit të kohës edhe në botën e qënieve të gjalla duhet të ketë qënë i pranishëm vetëm se me përfundime krejt të tjera nga ato të parashikuara nga fizika.

Përfundimisht unë e konsideroj parimin e poligjenezës si mënyrën e vetme të popullimit të Globit ku prania e racave njerëzore mbështetet në këtë parim natyror, i cili është shumë më i gjërë edhe në rafshe galaktike dhe metagalaktike duke na mësuar se kontaktimi me jashtëtokësorët është më tepër një fantazi dhe realisht do të jetë i pamundur të ndodhë ndonjëherë.

 

2-Si ka lindur njeriu në Europë?

 

Edhe vetë në Europë parimi i lindjes së njeriut duhet të mbështetet në parimin poligjenetik të lindjes së njeriut në Tokë dhe kjo duhet t’i përkasë parimit të lëvizjes së paraardhësit të njeriut. Pretendimi i ynë është i lidhur me diferencimet e popujve brënda racës së bardhë në çfarëdo kohe që ne i marrim në konsideratë ku ato paraqesin diferencime jo vetëm brënda një rendi shoqëror, por kryesisht midis vete rendeve dhe kjo nuk  mund të jetë rezultat i lindjes së njëkohëshme të njeriut në Europë. Problemet historike janë parë gjithmonë si kontekst të një zanafille të ndarë sipas epokave gjeologjike duke marrë për bazë strukturat biologjike dhe duke lënë pas dore produktin shoqëror nëpër mijëravjeçarë. Gjetjet antropologjike nëpër kontinent e kanë vështirësuar arësyetimin historik për faj të metodologjisë së ndjekur dhe kjo nuk ka qenë një gjë pozitive. Ekzistenca e nje modeli “njeriu i neandertalit” ku diku thuhet 150 000 vjet perpara (Zeri Yt), diku 200 000 vjet perpara (Rruzull.net) e diku 300 000 vjet perpara (Hermes News) krijojne ilaritet kur krahasohen me pretendimet e profesorit grek Aris Pulianos ne Kuvendin e Pare te studimeve ilire mbi gjetjen e veglave prej guri me moshe rreth 7 milion vjet perpara ne veri te territorit grek, kufi me Shqiperine. Gjithesesi kjo nuk paraqet dhe fort rendesi pervec faktit qe jeta ne Toke qenka shume me e shkurter po te merren per baze pretendimet e afishuara ne internet. Pa dyshim që këtu ka një keqinterpretim tendecioz pasi pasardhësit e neandërtalëve anë e kënd Europës nuk janë të të njëjtit bosht biologjik dhe nuk duhet të paraqesin karakter vëllazërimi. Problemi duhet të jetë shumë më kompleks dhe metodat krahasuese janë të pavlefshme.

Rendesi nuk paraqet vjetersia e gjetjeve arkeologjike, pasi zberthimi metodik i gjendjes se sotme shoqerore te europianeve tregon se ata jane te diferencuar ne kohet e lindjes, prej nga rrjedh gjendja e diferencuar e gjendjes se tyre shoqerore qofte dhe brenda nje popullate (kalabrezet me lombardet ne Itali, basket me katalonjasit ne Spanje, skocezet me anglezet ne Britanine e Madhe) te inkuadruar ne nje shtet. Ky fakt me ka cuar ne perfundimin qe popullimi i Europes eshte bere ne tre rruge kalime tokesore qe ne fazen antropomorfe paraardhese te njeriut ku dy prej tyre duhet te kene qene me kryesoret (rruga iberike dhe rruga ilirike) dhe me te vjetrat. Nuk perjashtohen mundesia e kalimit te fiseve njerezore nga Lindja drejt Perendimit Europian sipër Danubit ne analogji me fiset parahelene nga Azia e Vogel drejt ishujve te Mesdheut dhe gadishullit Ilirik. Ne kete pike problemi eshte me teper botekuptimor se sa shkencor pasi beteja midis Adamit e Eves dhe teorise darviniste nuk ka perfunduar akoma. Do te ishte me e drejte te gjendej defekti ne teorine e Darvinit se sa te mohohej e gjithe teoria e tij.

Ekzistenca e besimeve pagane, parapoliteiste – dmth kulti i natyres, ne territorin europian tipikisht ne dy pika ekstreme te kontinentit pa pasur lidhje me njeri – tjetrin (parabasket dhe parailiret) duhet te sherbeje si argument i ekzistenses se parimit poligjenetik te lindjes së races njerezore ne Europe dhe rrugekalimin absolut te shoqerise njerezore nga lindja e saj deri ne perqafimin e kulteve pagane te njeriut. Ekzistencen e ketyre kulteve tek basket i gjej tek nje studiuese sovietike (Ekaterina Andrejeva) kur ngre hipotezat mbi atlantet, por pa na dhene permbajtjen hapsinore dhe faktorin kohe ne ate proces. Ndersa tek parailiret ekzistenca e besimeve pagane nen pamjen e kultit te gjarprit i gjej tek nje harte te botuar nga Fulvio Cordiniane ne librin e tij ”Albania” me titull Illiricum ku dallohet “mbreteria” e banoreve te kultit te gjarprit qe duhet te datohet rreth mijevjecarit te dyte Para Krishtit. Nuk  paraqet shume rendesi koha e  kaluar se sa ekzistenca e ketyre kulteve jo vetem tek iliret, por edhe tek arberit e mesjetes europiane dhe shqiptaret e koherave moderne deri ne fillimet e shekullit te XX-te. Te pakten kete te fundit e gjejme ne punimet e Franc Nopçes ku ben fjale per banoret e Dukagjinit rreth viteve 1908. Të gjitha këto janë të afta të argumentojnë për ekzistencën e një parametri suplementar në zhvillimin ekonomik të popujve të pa marrë parasysh nga shkencat sociale, që gjithsesi unë e kam konsideruar më kryesorin në shkaqet dhe pasojat e zhvillimit ekonomik të popujve të racës së bardhë.

Por ekzistenca e kulteve pagane parapoliteiste ekziston edhe tek parahelenet e koherave heroike (Lufta e Trojes) ku ishulli i Diellit eshte shprehje e kalimit përfundimtar te kulteve pagane drejt politeizmit (te pakten kete e gjej tek poema e Homerit, Odiseja). Të gjitha këto janë të mjaftueshme për të ndërtuar dinamikën hapsinore të ideve fetare në racën njerëzore dhe faktin që ato fillimisht (kultet e natyrës dhe politeizmi) nuk janë huazuar nga njeri-tjetri. Kjo ka ndodhur për faktin më të thjeshtë fare: fiset dhe komunat nuk janë relatuar për shkak të lëvizjes mekanike, siç pretendohet rëndom, por ato janë relatuar për shkak të zhvillimit të njëanshëm duke u zgjeruar. Faza e zhvillimit të të relatuarve është e aftë të na argumentojë lindjen e luftës, por jo si vazhdim i politikës me mjetet e dhunës. Kështu parahelenët janë ndeshur midis tyre në distanca mijëra kilometra, pa u ndeshur me të relatuarit disa kilometra. Përkundrazi kanë bashkëjetuar në raporte mësimdhënie duke i zhvilluar vëndasit. Lufta e Trojes është një shëmbëll tipik i këtyre panoramave zhvillimi të racës njerëzore në kontinent, tipikisht në gadishullin ilirik, ku dhe duhet të ketë filluar jeta më së pari. Lufta e Trojes është dhe akti më i parë i marrëdhënieve ndërfisnore dhe ndërracore pa u realizuar formimi i popujve. Të paktën në Europë kjo ka qënë prezente që në mijëvjeçarin e II-të Pa. Kri. duke argumentuar që kontinenti ka qënë i banuar në fazë civilizimi fillestar.

Gadishulli Ilirik nuk duhet të ketë qënë shteg kalimi për fiset dhe komunat e mëvonshme aziatike apo afrikane drejt Europës, pasi pengesa kryesore duhet të ketë qënë bota parahelene dhe helene zhvillimi i të cilave përbënte një pengesë të pakapërcyeshme. Të paktën luftrat midis botës helene dhe mbretërve persë na argumenton këtë fakt. Ngjarjet e mëvonshme të ndodhura në gadishullin Ilirik midis shekujve VIII – XVI pas Kri. tregojnë se dinamika thelbësore e zhvillimit europian nuk ka qënë bota e Mesdheut. Kjo e fundit ka qënë e aftë të ndihmojë popujt e epokave skllavopronare, por jo më tutje. E gjitha kjo nuk ka ndodhur për efekt të zhvillimit të popujve bregdetarë, siç pretendohet, por për shkak të përputhjes së shpejtësisë së zhvillimit të këtyre popujve me rendin skllavopronar ku dueti botë helene – botë latine doli triumfues mbi popujt e paformuar të Europës. Të paktën ekzistenca e shoqërisë parailire dhe ilire, krahas botës heleno-romake, tregon se faktori det ka qënë rastësor në zhvillimin paraprak të njeriut dhe aspak një domosdoshmeri jetike duke mos dhënë asnjë suport të veçantë në këtë zhvillim.

Krejt ndryshe duhet të ketë ndodhur me gadishullin Iberik, prej ku paraardhësit e krijesave të para njerëzore duhet të kenë kaluar përtej Pirenejve duke populluar Apeninet, ishujt Britanike dhe Galinë. Une pretendoj se paraardhësit e baskëve duhet të kenë qënë banorët e dytë të kontinentit për nga vjetërsia, pas paraardhësve të ilirëve. Emërtimi si pellazgë i të dy grup popujve është një spekullim që i nënshtrohet parimit monogjenetik të lindjes së njeriut në Tokë dhe vetëm për këtë arësye ai nuk vlen.

Ndërsa grupi i tretë i popujve (Qëndra, Veriu dhe Lindja e Europës) mund ta ketë prejardhjen nga Lindja tokësore, psh keltët dhe vikingët, vetëm se kjo në pozicionin parakelt dhe paraviking që në fazën antropomorfe. Ky duhet të jetë një problem i lehtë për tu argumentuar vetëm se ai nuk duhet përgjithësuar për të gjithë popujt e Europës dhe për të gjithë kohërat.

Me fjalë të tjera unë e ndaj popullsinë europiane në tre grupe popujsh me shkallë të diferencuara kohore në lindjen përkatëse, por nuk përjashtoj dhe diferencimet kohore të lindjes dhe brënda grupeve, sidomos të grupit të tretë. Baza e kësaj hipoteze është gjëndja dhe dinamika historike e popujve europiane ku pika maksimale e zhvillimit ka lëvizur sa nga njëri pol i horizontit në tjetrin pa u fiksuar asnjëherë në një pikë për më tepër se njëmijë vjet (ose e thënë me terma filozofikë më tepër se një rend shoqëror).

 

3-Si ka lindur pabarazia sociale midis popujve të Europës?

 

Kur flas për pabarazi sociale nuk kam parasysh pabarazinë në brëndësi të një shoqërie me zhvillim shtetëror, pra i kemi pranuar klasat shoqërore, por fjalën e kam për pabarazi zhvillimi midis dhe vetë shteteve ku roli i klasave në këtë proçes është i papërfillshëm. Çfarë i ka detyruar këto shtete të ecin në të njëjtën rrugë, por zhvillimi i gjithseicilit ndryshon nga tjetri edhe në qoftë se ky zhvillim është aplikuar në të njëjtin territor gjeografik; gjë që duket e pamundur, por që realisht ka ndodhur të paktën në territorin e banuar nga shqiptarët e sotëm. Në këto troje kanë aplikuar politikat e tyre pothuajse të gjithë shtetet me të lavdishëm të globit (qytet-shtetet helene, Roma Perandorake, Kostandinopoja Bizantina, Stambolli Otoman, nuk po shtyhem më tutje pasi koha e aplikimit politik ka qënë e shkurtër në raport me të sipërmit; dmth kemi të bëjmë me katër shtetet me të fuqishme të racës njerëzore në Tokë), por asnjëri nuk ka realizuar atë që ndërtuan në vëndin e gjenezës përkatëse, kur pranohet që Roma Perandorake ka civilizuar, të paktën, Keltët, Galët, Britant, Iberikët, etj. Përse ka ekzistuar ky diferencim? Une pretendoj se faji i kësaj është pikërisht pabarazia sociale e formuar për shkaqe natyrore dhe aspak pabarazia e krijuar nga prona private, siç pretendonte Zhan Zhak Rusoi. Problemi është i paraparë me tendencë për të fshehur një shkak themelor dhe një krim racor. Ai nuk mund të jetë kaq i thjeshtë sa është paraqitur për afro tre shekuj duke ja ngjeshur fajin një qelize shoqërore, siç është prona private. Problemi është shumë – shumë më i koklavitur sa është paraqitur dhe fsheh një defekt në mendimin shkencor dhe filozofik botëror, të paktën në mendimin specifik të racës së bardhë. I gjithë sekreti qëndron në zbulimin e pabarazisë në zhvillimin e popujve të Europës përmasa e së cilës i kalon mijëvjeçarët fare lehtë.

Unë konstatoj se pabarazia sociale, në thelbin e vet natyror, qëndron mbi tre grupe popujsh europianë, të cilët përbëjnë dhe kohët e çfaqjes së tyre në histori. Analiza e këtyre grupeve tregon se ata kanë një diferencë tepër të madhe shoqërore ku përmblidhet, sidomos, koha e çfaqjes së gjithseicilit grup pikësht në atë që njeriu e ka cilësuar si shkencë të historisë. Në të vërtetë ajo nuk ka qënë kurrë e tillë, por është spekulluar me statistikën historike sipas kuptimit të Tuqididit duke e lënë shkencën e historisë në heshtje të plotë përsa i përket zhvillimit specifik. As Hegeli, as Marksi dhe as shumë e shumë të tjerë që kanë pretenduar se janë historianë nuk e kanë kapërcyer sipërfaqen e statistikës historike në nxjerrjen e konkluzioneve fitimprurëse për njeriun. Asnjëherë nuk është bërë pyetje se çfarë ka fituar njeriu prej historisë dhe unë këtë e kuptoj si pafuqi intelektuale për të realizuar atë që ka filluar 2500 më përpara nga mendimi filozofik helen. Atë që kam shprehur në “Triumfi arbëror i Kastriotit” mbi dy gabimet e mendimit filozofik helen (shih albanovaonline.com, hotig.info) e shoh të arësyeshme ta rivë përsëri në dukje pasi në atë pikë të mendimit filozofik helen qëndron defekti edhe i temës sonë.

Duke i analizuar grup-popujt europianë sipas kohës së çfaqjes së tyre në histori, që nënkupton dhe kohën e lindjes së paraardhësve të tyre më të parë, konstatoj se panorama e përmbajtjes së tyre është me të vërtetë diskretituese për politikën e sotme duke argumentuar paaftësinë e politikanëve për të drejtuar popujt përkatës brënda kuadrit shkencor të zhvillimit shoqëror dhe kufizimin e proçesit të zhvillimit vetëm brënda instinktit njerëzor (do të ishte me interes të zbulohej raporti midis instinktit shtazor dhe atij njerëzor për të parë distancën reale të njeriut nga kafsha).

Problemi i pabarazisë sociale të zhvillimit nuk është e nevojshme të shihet vetëm brënda kuadrit ekonomik jo vetëm pse kjo e fundit është pasoja fundore e këtij zhvillimi, por sepse, kryesisht, ajo fsheh shkaqet natyrore të kësaj pabarazie dhe me këtë përmbys të gjithë materializmin filozofik të zhvilluar prej 2500 vjetësh. Në këtë pikë qëndron i gjithë defekti i teorisë marksiste nga ku përfituan bolshevikët për ta përmbysur duke e keq interpretuar.

Kryesorja  në zbërthimin e kësaj pabarazie qëndron në zbulimin e qelizave materiale të shoqërisë për të parë përmasat e mospërputhjes së tyre nëpër popuj të ndryshëm dhe është kjo metodike që çon në zbulimin e shkaqeve të pabarazisë sociale midis popujve. Po të zbatojmë këtë metodike analitike do të kostatojmë se qelizat pjesmarrëse të shoqërisë parailire dhe parabaske janë të njëllojta me qelizat e popullatave përkatesë të mëvonshem anë e kënd botës dhe ato shoqërojnë edhe popujt e tjerë europianë, vetëm se këtë për një kohë shumë më të shkurtër dhe me shumë më pak llojshmëri. Në këtë pikë qëndron ligji themelor i zhvillimit të racës njerëzore në Tokë që mbështetet në katër kollonat kryesore të zhvillimit të materies dhe që përbëjnë thelbin e materializmit filozofik mbi të cilin nuk është bërë asnjë progres konkret edhe pse është pranuar ekzistenca e saj. Konkretisht baza e pabarazisë sociale, çka tregon dhe rrugë formimin e saj, konstatohet nga:

1-Koha e lindjes së grup njerëzve që i paraprinë formimit të fiseve, komunave, popujve dhe kombeve.

2-Shpejtësia e zhvillimit social, që përcaktohet rigorozisht nga koha e lindjes.

3-Hapësira e domosdoshme që përputh shpejtësinë e zhvillimit me kohën shoqërisht të domosdoshme të zhvillimit, gjë që përcaktohet rigorozisht nga shpejtësia e zhvillimit shoqëror.

4-Koha e domosdoshme që përputh shpejtësinë e zhvillimit me hapësirën shoqërisht të domosdoshme të zhvillimit, gjë që përcaktohet rigorozisht nga shpejtësia e zhvillimit shoqëror.

Kjo do të thotë se një shpejtësie të caktuar zhvillimi i përket një hapësirë rigorozisht e caktuar dhe një kohë po e tillë. Është e pamundur që në popujt me shpejtësi të vogël zhvillimi të kemi luftë klasash për efekt të ekzistencës së tyre. Prania e luftës së këta popuj është një imponim politik krejt i rastësishëm për ta dhe problemet shoqërore kanë tjetër suport analitik nga ai që kemi paraparë deri më tani në historinë e njerëzimit. Kjo do të thotë se ngjarjet e analizuara nga statistike historike janë të parapara me gjyslykë me numër tepër të madh.

Është kjo arësyeja përse raporti kohor – hapsinor është gjithmonë një madhësi konstante, pjesërisht të barabartë me një, qoftë në botën njerëzore, qoftë në botën biologjike, qoftë në botën komike, qoftë në botën fizike dhe qoftë në botën mekanike të ekzistencës së materies së pafundme. Është pikërisht kjo pjesërisht që vërteton mungesën e ZOTIT sipas kuptimit që i është dhënë prej 3000 vjetësh: NJË DHE I VETËM. Jo! Një dhe i vetëm është vetëm raporti kohor-hapsinor. Është ky raport që vërteton se ZOTI  ekziston në përjetshmërinë e materies dhe këtë përjetshmëri njeriu nuk mund ta zbulojë dot KURRË. Pikërisht në këtë PJESËRISHT , në këtë PËRJETSHMËRI  dhe në këtë KURRË  ekziston ajo që imagjinon njeriu prej miliona vjetësh edhe pse PERËNDIA është një realitet filozofik i pakundërshtueshëm. Është pika që argumenton se asnjeri nuk është dhe nuk do të jetë kurrë i aftë në historinë e njerëzimit të vërtetojë ekzistencën dhe mosekzistencën e ZOTIT. Është kjo arësyeja përse paraardhësit e largët të ilirëve janë krijuesit e Perëndisë dhe pastaj Perëndia krijoi njeriun. Është pika ku fillon dhe mbaron pabarazia sociale e popujve të Europës dhe e të gjithë racave njerëzore në Tokë jashtë konceptit të pronës private për faktin më të thjeshtë fare: ka lindur përpara se të lindë prona private në elementin më të parë të saj.

Mbi këtë bazë filozofike mund të përcaktojmë panoramën e pabarazisë sociale të popujve të Europës dhe atë që nuk kuptoi dot kurrë Zhan Zhak Rusoi (për këtë shih hotig.info dhe albanovaonline.com).

Kur Europa filloi të popullohej me njerëz, të themi para 10 milion vjetësh në qoftë se zbulimi i Prof. Aris Pulianos dhe deklarimi në Kuvendin e Parë të Studimeve Ilire nuk është një spekullim, filloi dhe dukja e pabarazisë sociale në kontinent pasi paraardhësit më të parë të ilirëve u diferencuan për shkaqe të panjohura nga shkenca e sotme nga pjesa tjetër antropomorfe me të cilën nuk kishte asnjë lidhje jo vetëm birërie, por as relacionesh biologjike të rastësishme, të cilat ndofta nuk ekzistonin akoma. Paraardhësit më të parë të ilirëve mund të kenë qënë krijesat e vetme të kontinentit për shkaqe krejt rastësore për një kohë shumë-shumë të gjatë dhe të lidhura me kushtet e favorshme në gadishullin Ilirik. Edhe kur janë shfaqur baskët në gadishullin Iberik, paraardhësit më të parë të ilirëve duhet të kenë vazhduar të vetëm jetën e tyre. Nuk përjashtohet mundësia që nëpërmjet ngushticave të Marmarasë, në shpinë të parailirëve, të kenë depërtuar tufa antropomorfe në kërkim të ushqimit të cilat janë shtyrë nga njerëzit e parë të gadishullit Ilirik përtej veriut të Danubit.

Ky proçes duhet të ketë ndodhur shumë-shumë më vonë se koha e çfaqjes së njeriut në Europë dhe duhet të përbëjë grup popujt e dytë të racës së bardhë, të cilët janë shfaqur në histori, të themi, para rreth një milion vjetësh. Në këtë grup popujsh unë fus grup-fiset mesape, japige, kalabrët dhe etruskët. Ndërsa fiset latine duhet ta kenë prejardhjen e largët nga rruga iberike. Rruga e fundit duhet të ketë qënë e vlefshme për paragalët dhe parabritanët që populluan përkatësisht Perëndimin ekstrem të Europës dhe ishujt Britanike.

Krahasimi i këtyre dy grup popujsh të mëvonshëm jo vetëm midis tyre, por edhe me grup popujt e parë, tregon se pabarazia e zhvillimit social ka qënë prezent që në lindjen e njeriut më të parë në Europë dhe kërkon zbulimin e shkakut natyror të lidhur me arësyet përse e ka krijuar natyra këtë proçes. Analiza e grup popujve të dytë në historinë e Europës tregon se edhe vetë ata janë të diferencuar midis tyre dhe rastësia ka përshpejtuar një pakicë në zhvillimin përkatës, kur në një shumicë kjo rastësi ka qënë ngadalësuese. Kjo do të thotë se në proçesin e paradoksit të kohës dikush fiton në kohë, por dikush humbet dhe kjo përbën esencën shkencore të proçesit në fjalë të cilën A.Ajnshtajni e parakaloi, ndoshta pa dashje.

Koha e çfaqjes së paraardhësve të grup popujve të tretë në historinë e Europës duhet të ketë ndodhur ngjitur me paraardhësit e grup popujve të dytë me një diferencë të vogël, të rendit rreth 2000 – 5000 vjetësh, të themi. Por në këtë grup popujsh të ardhëshëm bie në sy diferenca e zhvillimit për efekt të botës së relacioneve ku do të veçoja gjermanët dhe nordikët. Unë pretendoj se ata popuj duhet të kenë një bosht të përbashkët biologjik, por në sajë të përmasave të relacioneve me romakët ato u diferencuan midis tyre. Proçesi në fjalë nuk duhet të ketë shtrirje të madhe kohore, por ai ka qënë i mjaftueshëm për të realizuar ndryshimin real duke me çuar në përfundimin që popujt me shpejtësi zhvillimi të madh e ndryshojnë strukturëzimin social dukshëm në sajë të botës së relacioneve universale; proçes i cili tek popujt me shpejtësi të vogël zhvillimi është krejt i papërfillshëm. Këtë fakt kam rast ta evidentoj tek populli i sotëm shqiptar relacionet e të cilit me popujt me të zhvilluar të njerëzimit e kanë devijuar tepër pak nga rruga e vet autoktone duke na argumentuar se është fillesa më e parë e racës së bardhë në Europë.

Nuk përjashtohet mundësia e depërtimit në brëndësi të këtyre  parapopujve dhe elementë të tjerë njerëzorë të organizuar në grup fise të mëdhe që formuan popuj të tjerë dhe të ndryshëm nga tre grup popujt themelor të racës së bardhë, siç qenë hungarezët. Gjithsesi krahasimi i dinamikës së këtij populli me komshinjtë e vet tregon se koha e ardhjes së tyre nuk duhet të ketë ndonjë ndryshim të madh me popujt e tjerë të afërt.

Edhe pse ndodhemi ne mijevjecarin e katert, te pakten, te bashkejeteses prane e prane te popujve te races se bardhe ndjehet akoma edhe sot pabarazia sociale e zhvillimit te tyre rezultat ky i dy vektoreve veprues mbi ta:

1-I pabarazise kohore te lindjes se tyre

2-I pabarazise hapsinore te relacioneve universale, sidomos me boten greko-romake.

Pabarazia e zhvillimit per efekt te pabarazise kohore te lindjes eshte nje ligj natyror mbi te cilin veprimi eshte shume i avashte dhe gjurmelenes. Vetem ne saje te relacioneve me sasioret qe disponojne shpejtesi me te madhe zhvillimi mund te realizohet ndryshimi i kesaj shpejtesie, ne te kunderten raca njerezore do te ishte, per sa kohe qe ekziston, heterogjene ne bashkeekzistencen e vet. Pikerisht eshte paradoksi i kohes (për këtë shih hotig.info) ai qe rregullon shpejtesite e zhvillimit midis popujve te botes dhe realizon perbashkimin e tyre shoqeror duke qene nje ligj po aq objektiv dhe realist sa levizja, koha, hapesira dhe kontinumi kohor-hapsinor i zhvillimit.

Ndersa pabarazia hapsinore e relacioneve universale con ne nje nder problemet me kryesore te zhvillimit te races njerezore ne Toke: në kapërcimin e rendeve shoqërore, pikërisht ne ate qe teoria marksiste (K. Marks, Kapitali, parathënia për botimin e parë, f. 20) nuk e pranonte në esencë të zhvillimit te races njerezore, dhe në ndërtimin e një rendi të përbotshëm me një arenë të përbotëshme, por me pasoja për bashkësite njerezore gje e cila sot duket e papranueshme. Me kete kemi kaluar ne pergjigjen e pyetjes se meposhtme:

 

4-Si dhe pse janë kapërcyer rendet shoqërore nga popujt europianë?

 

Une pretendoj qe problemi nuk eshte kaq i thjeshte per sa shkruhet mbi ndikimin e kulturave dhe politikave nga popujt e zhvilluar mbi popujt e prapambetur apo shtetet e zhvilluara mbi shtetet e prapambetura. Ai me teper eshte banalizuar se sa eshte zberthyer brenda nje kuadri shkencor me perfitim konkret. Asnjeri nuk mund te thote se cila eshte permasa e ndikimit te popujve mbi njeri-tjetrin pasi fenomeni ne fjale me teper eshte nje hamendesi justifikuese se sa  nje realitet historik edhe pse e gjithe veprimtaria e shoqerise njerezore ne keto 3000 vjetet e fundit eshte mbeshtetur vetem ne relacionet universale te brendeshme dhe te jashtme. Keto te fundit kane zene vendin kryesor ne ndryshimin e popujve ne vazhdimesini e jetes se tyre historike, por realisht nuk eshte marre persiper nga mendimi filozofik helen per aresyet e tij, per faktin me elemetar: Aristoteli nuk  pranonte boten e jashtme si shkaktaren e levizjes. Ne në këtë nënkapitull do te merremi pikërisht me relacionet e jashtme te popujve si shkaktarin e vetëm të kapërcimit te rendeve shoqerore nga shumica e popujve te Europes, gjë të cilën marksizmi e ka anashkaluar duke realizuar një spekullim historik me shumë pasoja në fushën e teorisë.

Ne qofte se do te flasim per lidhjen e popujve te races se bardhe me rendet shoqerore do te hasim ne nje thjeshtezim te problemit pasi seicili grup popujsh ka karakteristikat e veta te lidhura me rendet shoqerore  dhe kjo eshte tipike ne popujt europiane. Çudia eshte se seicili grup popujsh eshte i lidhur rigorozisht me nje rend te caktuar shoqeror edhe pse ky i fundit eshte ne progres, çka do te thote se parakalimi i rendeve shoqerore nga keto grupe popujsh eshte real.

Proçesi vihet në pah kur analizohet bota e relacioneve universale e popullatës parahelene me atë parailire. Ishin këto relacione, të parat në sferën racore në kontinent, që aplikuan të parat kapërcimin e rendeve shoqërore në kontinentin europian. Vjetërsia e parailirëve është e tillë sa kur ata ranë në kontakt me parahelenët ju larguan atyre duke u spostuar në Veri deri në brigjet e Danubit të sotëm. Por kjo nuk vazhdoi gjatë pasi spostimi i fiseve parahelene nga Azia e Vogël drejt kontinentit europian ishte e detyruar nga agresiviteti i fiseve parapersiane proçes i cili ka vazhduar tepër gjatë. Kjo gjë bëri të nevojshme bashkëjetesën e fiseve parailire me ato parahelene, në territorin e banuar sot nga shqiptarët, mbi çbazë u formuan epirotët. Unë nuk përjashton mundësinë e depërtimit të fiseve mesape dhe japige në territorin e banuar nga fiset parailire dhe parahelene, por ndikimi i tyre duhet të ketë qënë thjeshtë vetëm informativ. Gjëndja shoqërore dhe shkalla e zhvillimit të fiseve apenine nuk duhet ta ketë lejuar botën e relacioneve jashtëfisnore të zhvillohet më tutje. E nxjerr këtë përfundim nga lufta që zhvilloi në atë kontinent udhëheqësi më i lavdishëm i Epirotëve prej të cilit akt unë arrij në përfundimin që në sajë të relacioneve të parailirëve me parahelenët ka ndodhur ndryshimi i shpejtësive përkatëse dhe bota e brëndëshme e seicilit grup fis ku helenët nuk shkuan më larg qe qytet – shteti ndërsa epirotët kopjuan përshpejtuesit e tyre deri sa u shkëputën përfundimisht prej tyre duke realizuar një kapërcim të rendit të tyre primitiv nga komuna shtazore në atë fisnore, mbi çbazë i njohin helenët duke na i trasmetuar ne si barbarë. Rëndësi ka të vihet në dukje që ndryshimi i ilirëve të pastër me epirotët e ndotur nga marrëdhëniet me helenët qëndron pikërisht në marrëdhëniet e shumëanshme krejt rastësore për ilirët, të realizuara nga domosdoshmëria e zhvillimit të botës helene. Në sajë të atyre marrëdhënieve bota ilire u përshpejtua deri në atë masë sa realizoi ndarjen e punës dhe futjen e shoqërisë së tyre në fazën më të parë të rendit fisnor, proçes i cili ka vazhduar deri në fillimet e shekullit të XX-të ku dhe i mbylli përfundimisht dyert. Ekzistenca e qelizave shoqërore të rendit fisnor në disa mikrorajone ( e pranoj këtë term në respekt të zbuluesit të tyre, Profesor Rrok Zojzit, pasi në realitet ky rend ka qënë gjithpërfshirës) të vëndit tonë më ka çuar në përfundimin se thelbi i zhvillimit të shoqërisë ilire, arbërore dhe, më vonë, shqiptare ka qënë bota fisnore e rendit komunar primitiv. Shoqëria shqiptare në fund të shekullit të XIX-të nuk kishte asnjë qelizë shtetërore autoktone, gjë e reflektuar në shoqërinë shqiptare të shekullit të XX-të ku shqiptarët u përballën me historinë të vetëm duke mbartur qelizat primitive të rendit të tyre autokton: idetë fetare të kultit të natyrës, pronën fisnore, familjen patriarkale, të drejtën zakonore të pashkruar të përmbledhura në organizimin fisnor të mirëfilltë (këtë përfundim e kam arritur në sajë të studimit universal të shoqërisë shqiptare deri tek shoqëria ilire, dhe anasjelltas, mbi çbazë u shkrua vëllimi i katërt i “Tjetërsimi i historisë, ose ndërgjegjja e ngjarjes” me titull: “Poligjenezë apo monogjenezë dhe mbi këtë parim natyror gjeneza dhe etnogjeneza e popullit më të vjetër të racës së bardhë”, midisthënie lidhëse universale për të gjithë specifikat e zhvillimit shoqëror me revolucionin social).

Kur flasim për civilizim të Europës gjithmonë kihet parasysh bota helene, por nuk thuhet që helenët nuk ishin përfaqësuesit e racës së bardhë dhe nuk bënin pjesë në të. Kjo mund të duket e çuditshme, por është pikërisht kështu dhe spekullimi ka filluar pasi bota helene është lidhur me borën romake duke formuar një unitet historik nën siglën epoka greko-romake (në të vërtetë duhesh thënë epoka heleno-romake). Nga pikëpamja e civilizimit këtë nuk e luan as topi, por nga pikëpamja racore kjo lidhje nuk ka vlera. Nëqoftë se do të krahasonim nivelin produktiv intelektual kulturor të botës helene me atë romake (fig.1) do të shihnim se bota helene qëndron më lart se bota romake, por ndikim të ndërsjelltë ato nuk kanë, pasi një shumatore e ideve politike, që nuk paraqiten në grafik, me idetë produktive intelektuale do ta nxirrnin shoqërisë romake në një nivel shumë më të lartë pasi populli romak konsiderohet si populli më luftarak në historinë e njerëzimit. Në kuadrin e analizës së formave të luftës rezulton se këto forma në botën romake janë shumë më gjurmëlënëse ne histori se format e luftës në shoqërinë helene, gjë e cila nuk është pa domethënie. Krahasimi i tyre tregon se rrugëzhvillimi i shoqërisë romake është bërë me tjetër tendencë dhe me tjetër hapësirë (fig. 2) duke treguar se në thelbin e problemit ndikimi i popujve mbi njërin-tjetrin nuk është thjeshtë e karakterit  hapsinor, por mbi të gjitha ajo është e karakterit të tjetërsimit të kontinumit kohor-hapsinor në zhvillimin e popujve duke sjellë në skenën e historisë paradoksin e kohës. Në realitet ai nuk është thjeshtë i tillë, pasi nuk ndikon thjeshtë vetëm mbi kohën; bota e relacioneve të jashtme ndikon mbi kontinumin kohor-hapsinor, pra ndikimi është dualist duke u diferencuar nga idetë e fizikantit, i cili i parashikoi në fushën e fizikës pa i vërtetuar dot.

Analiza e jetës së popujve përkatës tregon se ndikimi i botës helene mbi botën romake në fillimet e kësaj të fundit është zero dhe vetëm pasi realizohet pushtimi i qytet-shteteve helene nga ana e legjionarëve romake fillon dhe ndikimi i ndërsjelltë ku dallohet afrimi i vijës fundore të të dy popujve në një shekull edhe pse vijat e lindjes kanë një diferencë kohore prej 5 shekujsh. Veprimtaritë politike në këtë rast tregojnë se popullata helene është përshpejtuar në zhvillimin specifik shoqëror, kur ajo romake  është  ngadalësuar. Kjo do te thote se ne saje  te  atij  procesi jeta shoqerore e popullates romake eshte sterzgjatur pertej parametrave autoktone te zhvillimit kohor-hapsinor. Pikerisht kjo eshte pasoja e paradoksit te kohe mbi shoqerine njerezore në këtë rast. Analiza e kulturave helene dhe romake mbi këtë bazë metodike është bërë në kuadrin e vëllimit  të tretë të “Tjetërsimi i historisë, ose “ndërgjegjja” e ngjarjes” me titull: “Lufta dhe Njerëzimi” me qëllim për të zbuluar ligjësitë e formave të luftës, si vazhdimësi e politikës me mjetet e dhunës, në kuadrin e historisë së njerëzimit.

 

 

 

 

431

fig. 1

 

 

432

fig. 2

 

Interesant është fakti që vetëm këto dy popuj, sot europianë, e kanë kaluar fazën skllavopronare të zhvillimit të shtetit përkatës duke na argumentuar se rendet shoqërore nuk janë domosdoshmërisht të nevojshëm në histori, të paktën rendi skllavopronar deri tani. Arësyet, për mua  janë të thjeshta, pasi përputhet shpejtësia e zhvillimit shoqëror të romakëve me atë të barbarëve në sajë të ndryshimit të saj për të dy rastet: për rastin romak në zgjatjen e kohëekzistencës se rendit skllavopronar romak; dhe, për rastin e barbarëve, në kapërcimin e rendit shoqëror skllavopronar. Në këtë rast shpejtësitë e zhvillimi janë të sfumuara nga ndikimi i rendit shoqëror romak tek popujt barbarë të Europës. Problemi i ndikimit romak mbi popujt barbarë të Europës duhet të ketë qënë tepër i gjatë dhe bashkëshoqërues i rendit feudal. Vetëm kur popujt e Europës e braktisën trashëgiminë romake, dmth kur e kthyen shpejtësinë e zhvillimit të tyre shoqëror në pozitat autoktone ndodhi mrekullia e lindjes së kapitalizmit (proçes i cili duhet të ketë manifestimin e vet edhe në vazhdimin e sotëm të historisë së njerëzimit). Vetëm në këtë rend shoqëror dalin në pah shpejtësitë përkatëse të zhvillimit të popujve europianë jo se kjo është karakteristikë e rendit në fjalë, por me lindjen e marrëdhënieve kapitaliste të prodhim-shkëmbimit këta popuj u shkëputën përfundimisht nga ndikimi i produktit intelektual të botës heleno-romake. Është kjo arësyeja përse rendi feudal europian është kaq i ndryshëm nga rendet feudale në vëndet e racave të tjera.

Tipikisht ndikimi i shpejtësive të zhvillimit të popujve mbi sasiorët e vet bie në sy kur ato janë të përafërta, ndërsa për rastin shqiptar ato janë të dyshimta dhe tepër gjurmëlënëse. Ato, në këtë rast, janë dhe të pakuptueshme. Vetëm në qoftë se metodika analitike i nënshtrohet analizës së gjëndjes shoqërore mbi bazën e zbulimit të elementëve qelizorë që ndërtojnë shoqërinë mund të zbulohet përshpejtimi i realizuar. Tjetërsimi i shoqërisë epirote nga ai i komunës primitive të mirëfilltë në rendin fisnor është bërë në sajë të relacioneve të tyre me botën heleno-romake prej të cilëvë ata muarën vetëm ndarjen e punës, pasi qeliza paraardhëse e këtij proçesi ka qënë autoktone dhe e papërsëritëshme në historinë e njerëzimit: kulti i gjarpërit. Kjo do të thotë se dinamika e lindjes së ideve fetare është më e hershme se akti i ndarjes së punës. Ndikimi i botës heleno-romake mbi popullatën epirote vihet re dhe ne lindjen e krishterimit të hershëm dhe në ndërfutjen e tij në dinamikën e popullatës epirote, por që bashkëjetoi në harmoni me kultet pagane pa e zhdukur atë. A nuk është një tregues i saktë i mos ndryshimit të karakterit të popullatës vëndase nga ndikimi i popujve me shpejtësi të madhe, pasi ata mbartin nje shpejtësi shumë më të vogël zhvillimi?

Procesi i ndikimit të politikave përshpejtuese mbi popullatën parashqiptare dhe shqiptare zgjati plotë 2500 vjet duke imprenjuar në dinamikën e zhvillimit specifik shumë qeliza të reja shoqërore, por thelbi i tyre asnjëhere nuk e ka suprimuar shoqërinë vëndase mbi çbazë ato mbetën një popull primitiv i civilizuar në sajë të botës së relacioneve me komshinjtë. Në qoftë se bota heleno-romake përbën fillimin e ndryshimit tjetërsues të popullatës vëndase, bota otomane, së bashku me botën austro-hungareze, përbëjnë fundin e ndikimit tjetërsues të popujve me shpejtësi të madhe zhvillimi mbi popullin shqiptar. E tërë kjo dinamikë 2500 vjeçare përbën esencën shoqërore të transformimit të shoqërisë sonë nga lashtësia deri në kohët moderne me përmasa biblike, pasi në të kundërtën shqiptarët edhe sot do të ishin në rendin fisnor të prodhim-shkëmbimit. Kjo duhet të merret parasysh kur flasim për pavarësi kombëtare dhe si u realizua ajo në praktikë, por pikërisht kjo nuk merret parasysh dhe tirret një panoramë hapsinore mbi veprimtaritë e shoqërisë shqiptare në favor të pavarësisë, gjë që përbën një përrallë që nuk mund të besohet më.

E thënë me fjalë të tjera, në sajë të ndikimit shumëpërmasor 2500 vjeçar të popujve të civilizuar mbi popullatën parashqiptare dhe shqiptare është realizuar tjetërsimi i popullit tonë nga një popull europian primitiv në një popull europian modern me kusht që të bashkëjetojmë me popujt e tjerë europianë në një rend të vetëm shoqëror. Është kjo arësyeja përse rendi i kapitalit nuk mund të parakalohet dot, pasi është i pari rend i përbotshëm me një arenë të përbotëshme dhe detyrë të përbotshme. Këtë gjë shqiptarët e ndjejnë instiktivisht pa marrë parasysh pasojën. Kjo gjë sjell të nevojshme zbërthimin e pikëpyetjes tjetër:

 

5-Çfarë vëndi zëmë ne shqiptarët  dhe paraardhësit tanë, në zbërthimin e këtyre problemeve?

 

Kjo pikëpyetje merr në analizë ngjarjet duke i konsideruar ato gjithmonë fatale dhe duke ngritur hipotezën se ekzistenca e shqiptarëve dhe parashqiptarëve në historinë europiane ka përcaktuar të sotmen, na pëlqen apo jo kjo gjë (fjalën e kam për racistët europianë).

Kohët e fundit, në Shqipëri, ka filluar një luftë kundra teorisë darviniste me idenë se si e ndjejnë njerëzit shqiptarë prejardhjen nga majmuni (gjë që nuk është e saktë pasi Darvini nuk e ka thënë këtë gjë në këtë mënyrë). Por teoricienëve shqiptarë nuk u ka shkuar mëndja qe kjo pyetje është krejt e barabartë me pyetjen e drejtuar europianëve: si do ta ndjenin ata veten nëqoftë se shkaktarët e ekzistencës së tyre në këtë formë janë paraardhësit e largët të shqiptarëve. Studiuesit shqiptarë të djeshëm, por dhe të sotmit nuk bëjnë përjashtim, kanë një të keqe të madhe: marrin në konsideratë atë që u pëlqen dhe anashkalojnë shkaktarin thelbësor të proçesit pasi ai nuk është në guston e tyre. Ata harrojnë që gjërat duhen thënë si kanë ndodhur dhe jo si na pëlqen ne të ndodhë. Në këtë drejtim historiografia shqiptare ka mëkate të mëdhe dhe unë nuk e di se kur do të shpëtojmë prej saj.

Problemi i veprimit të parashqiptarëve në favor të popullatave europiane është okupimi i gadishullit Ilirik, krejt rastësor për këta të fundit, dhe mos lejimin e fiseve aziatike dhe afrikane drejt shtrirjes së tyre në gadishullin Ilirik e më tutje. Me sa kam kuptuar kjo duhet të ketë qënë dhe rruga më e shkurtër dhe më e sigurtë e grup fiseve paranjerëzore drejt sigurimit të ushqimit të përditshëm. Ata që u kontaktuan të parët me parailirët kanë qenë parahelenët, por proçesi në fjalë ka qënë shumë-shumë i sfazuar në kohë me kohën e lindjes së vëndasve çka të çon në përfundimin se parahelenët  i  janë imponuar vëndasve në mënyrë absolute duke u mësuar atyre aktin më të parë të veprimit të njeriut mbi natyrën: ndarjen e punës. Më këtë akt parailirët fillojnë jetën e tyre njerëzore duke qënë në prapavijën e botës së civilizuar parahelene dhe helene. Flitet qe fiset parailire kanë shkuar në ndihmë të trojanëve të rrethuar nga akejtë (thonë dardanët), por unë nuk e besoj këtë pasi këto fise kanë qënë kaq të prapambetura sa nuk mund të luanin ndonjë rol në përdorimin e armëve. Është krejt ndryshe me fiset epirote (kaonët) kur shkuan në ndihmë të athinasve në luftën 30 vjeçare kundra Spartës. Ato fise kishin vite që bashkëjetonin me parahelenët dhe helenët mbi çbazë dhe ishin tjetërsuar në epirotë duke pasur një zhvillim shumë më të dukshëm se paraardhësit e tyre gjenetikë. I them të gjitha këto për të treguar se deri në ato vite (shekulli IV Para Krish.) parailiret dhe ilirët nuk kishin treguar ndonjë rol të ndërgjegjshëm në favor të popullatave barbare të Europës. I vetmi ndikim i popullatës epirote mbi popullatën e Apenineve është inkursioni i Pirros së Epirit në shekullin e III-të Para Krish. kur ndihmoi tarentasit kundra romakëve. Pa dyshim që ka qënë një kometë e papërsëritëshme për afro 1750 vjet në trojet e banuara nga ilirët e tjetërsuar. Koha e gjatë e përsëritjes së një forme ngjarjeje tregon jo vetëm rastësinë ekstreme, por kryesisht shpejtësinë tepër të vogël të zhvillimit dhe inluencën rastësore mbi të.  Fjalën e kemi për epokën e Gjergj Kastriotit kur ai shkoi në ndihmë të Mbretërisë së Napolit duke përsëritur paraardhësin e tij të së njëjtës racë.

Ilirët e tjetërsuar edhe pse nga një popullatë me shpejtësi shumë më të madhe zhvillimi e kanë të pamundur të ndikojnë mbi popujt Europianë duke qënë jo vetëm periferia e tyre, por dhe pjesa më indiferente e proçesit të zhvillimit në popujt e racës së bardhë. Në mënyrë absolute popullata autoktone e gadishullit Ilirik nuk mund të ketë dhënë përqasje zhvillimi në këta popuj. E vetmja lëvizje që ata kanë realizuar mbi një pjesë të popujve të racës së bardhë është fenomeni i zhvillimit të këtyre të fundit në mënyrë të frenuar e realizuar për shkak të relacioneve që kanë pasur me vëndasit. Karakteri pushtues i të ardhurve në gadishullin Ilirik është shpërblyer me uljen e ritmeve të zhvillimit dhe ky ka qënë një “kurth” që vëndasit i kanë imponuar të ardhurve. Është treguesi i vetëm i autoktonisë absolute të shqiptarëve të sotëm dhe i ardhjes së popujve të tjerë në këtë gadishull. Proçeset e zhvillimit të popujve të Gadishullit Ilirik kanë kaluar nëpër këtë rrugë dhe faji i prapambetjes së tyre, në raport me popujt e të njëjtës gjenezë, duhet t’i dedikohet grykësisë së tyre historike dhe gabimit që ato kanë bërë para 1500-2500 vjetësh duke u relatuar me parailiret dhe iliret. Proçeset shoqërore gjithmonë zhvillohen jashtë ndërgjegjes së individit dhe ndikimi që ato kanë nga bota e relacioneve universale është e pakuptueshme nga këta individë, pasi pasoja duket pas shumë-shumë vitesh.

Rëndësi ka të vihet në dukje veprimi që populli i sotëm shqiptar mund të realizojë mbi popujt e tjerë europianë i cili kosiston në frenimin e zhvillimit shoqëror të politikave kur ato relatohen me politikat shqiptare. U ngelet europianëve të bëjnë llogaritë përpara se të fusin popullin shqiptar në vathën e tyre. Pasojë do të jetë e pakuptueshme për ta dhe do të duket vetëm në mundësinë e përplasjes me racat e tjera. Konfrontimi me mjete e dhunës në disfavor të racës së bardhë do të tregojë që raca e bardhë nuk e ka marrë parasysh botën e relacioneve me popullin shqiptar dhe, e kundërta, do të tregojë frenimin e zhvillimit social të europianëve dhe pamundësinë e racave të tjera për t’ju imponuar racës së bardhë me mjetet e dhunës. E thënë më ndryshe popujt e Europës nuk duhet të ecin shumë përpara dhe të shkëputen nga racat e tjera në zhvillimin e tyre social dhe për të realizuar këtë shërben bota e relacioneve me popullin shqiptar si popull dhe jo si individ; kjo ka rëndësi të kuptohet.

E gjitha kjo do të kuptohet po të mësohet roli historik i rendit të kapitalit, dmth cila është detyra historike e tij.

 

6-Çfarë detyre historike ka rendi i kapitalit dhe a mund të anashkalohet, apo kapërcehet, ky rend nga popujt e prapambetur?

 

Kur kemi folur për marksizmin e proletarëve kemi vënë në dukje faktin e mungesës së metodikes në zbërthimin e pikëpamjeve filozofike të interpretuesve të tij. E gjithë kjo rezultonte të ishte thelbi i një boshllëku serioz në filozofinë marksiste të lidhur me pamundësinë e zbërthimit të dinamikës së qelizave shoqërore që përbëjnë anën materiale të ndërtimit të shtetit dhe të shoqërisë. Për të qënë realistë duhet të pranojmë se në filozofinë marksiste ekzistojnë pasazhe të detyrës që kanë qelizat pjesmarrëse në jetën e përditëshme të njeriut, por e gjithë dinamika e tyre i nënshtrohet përfundimeve arbitrare dhe unë nuk jam i sigurtë në autorësinë e tyre. E keqja e madhe e kësaj pune është se ne e njohim marksizmin e proletarëve nëpërmjet shkollës bolshevike e cila tipikisht e ka transformuar marksizmin për interesat e veta politike. Kështu që kur flas për teorinë marksiste duhet pasur parasysh ky fakt.

I them të gjitha këto pasi nuk ka në mënyrë absolute asnjë teorizim shkencër mbi detyrën e rendeve shoqërore në historinë e njerëzimit dhe tipikisht të rendit ta kapitalit. Më tepër për këto proçese kanë folur librat e moralit kristian se sa mendimi filozofik materialist, i cili nuk ka bërë asnjë hap përpara në raport me mendimi helen. Në këtë drejtim nuk ka sjellë ndonjë gjë të re edhe vetë mendimi marksist, kur dihet që ai është mbajtur si kampioni i materializmit. Fakti vetëm i zbërthimit të kësaj teme tregon për të kundërtën.

Ekziston një libër që bën fjalë për këto elementë, por kur ndeshen me bazat e absolutizmit analitik ato jo rrallë përmbysen. Vini re se çfarë ndodh me mënyrën se si analizohet prona private në rendin e kapitalit dhe si parashikohet e ardhmja e saj sipas idesë marksiste dhe praktikës bolshevike (të dyja këto të fundit janë të kundërta midis tyre). Në librin e Engelsit, “Parimet e Komunizmit”, në pyetjen 16, thuhet:

 

 “A është e mundur zhdukja e pronës private me rrugë paqësore” (faqe 19)

 

Përgjigja jo vetëm që e mohon, por ajo nuk e argumenton dot përse prona private lidhet me jo paqen kur në vetë teorinë marksiste është pranuar që prona private lind dhunën (F.Engelsi, Anti-Dyring). Atëhere përse duhet pranuar që dhuna zhduk pronën private? Bazat e absolutizmit analitik nuk pranojnë mbijetim të asaj që është krijuar më vonë, vetëm në qoftë se bota e relacioneve e favorizon atë. Dmth në qoftë se prona private zhvillohet jo me anë të punës, por vetëm me anë të dhunës mund të pranohet ky deduksion i Engelsit. Pastaj përgjigja është spektakolare dhe nuk lidhet aspak me dinamikën e pronës private. Nuk dua të zgjatem me përmbajtjen e përgjigjes, pasi asaj i mungon thelbi materialist dhe lidhet vetëm me revolucionin duke më çuar në përfundimin se duhet të jetë një sajim i shkollës bolshevike. Përgjigja është në kundërshtim me parimet materialiste të përdorura ndër vepra të tjera kështu që ajo nuk mund të merret për bazë. Kjo bie në sy kur shohim pyetjen e 17 dhe përgjigjen e saj: Sipas Engelsit:

 

“A është e mundur të zhduket menjëherë prona private? (faqe 19)

 

Në të vërtetë përgjigjja është një diskretitim total i praktikave bolshevike jo vetëm në Rusinë Sovietike, por edhe në Shqipëri; duke të çuar në përfundimin qe ato revolucione kanë qënë revolucione hajdutësh e kriminelësh dhe jo revolucione njerëzish normalë që mendonin për progresin e shoqërisë. Vini re këtë përgjigje dhe krahasojeni me praktikat  bolshevike:

 

“Përgjigje: Jo, nuk është e mundur, po ashtu sikurse nuk është e mundur të shtohen menjëherë forcat prodhuese ekzistuese në masën që nevojitet për krijimin e ekonomisë shoqërore. Prandaj, revolucioni i prolateriatit, që sipas të gjitha shënjave po afrohet, do të mundohet vetëm gradualisht ta transformojë shoqërinë dhe do ta zhdukë pronën private vetëm atëhere, kur të jetë krijuar masa e mjeteve të prodhimit që nevojitet për këtë.” (faqe 19-20)

 

Edhe kjo përgjigje nuk ka argumentat e nevojshëm të vërtetimit, megjithëatë ajo është e vlefshme për të vërtetuar karakterin e hajdutërisë të atyre revolucioneve. Megjithëatë, në gjurmët e absolutizmit  analitik, kur pranojmë që prona private ka çuar në lindjen e shumë qelizave të tjera objektive dhe subjektive deri në formimin e shtetit, është e pamundur të pranohet eleminimi i saj pa u zhvilluar deri në fund në përmbajtjen e tyre pikërisht qelizat që kanë pasur karakter atësie pronën private duke përfshirë edhe shtetit. A nuk të çon kjo analizë në përfundimin që detyrat e rendit të kapitalit përmbledhin edhe zhvillimin e pronës private përtej hapësirave të deritanishme të aplikuara në Globin Tonë? Përse duhet t’ja atribuojmë një rendi tjetër këtë proçes kur atë e ka në dorë pikërisht rendi i kapitalit, i cili duke qënë një rend i përbotshëm me një arenë të përbotshme e shtrin zhvillimin e pronës private në të gjithë Globin, edhe atje ku ajo nuk ka qënë e zhvilluar për rrethana natyrore (psh në Shqipërinë e sotme). Ja përse të vetëquajturit rende komuniste nuk kanë qënë më shumë se vetëm rende kapitaliste monopoliste shtetërore dhe me këtë është spekulluar në emër të komunizmit.

Kjo do të thotë që përpara popujve të prapambetur, që në zhvillimin e tyre të deritanishëm nuk kanë shkuar më larg se prona fisnore, duke qënë popuj të stërlashtë, hapen dy rrugë:

1-Ose duhet të izolohen për mijëra-qindramijëra vjet duke i zhvilluar forcat e veta prodhuese në miniaturë në mënyrë që të mbajnë pozicionin formal të emërtimit.

2-Ose të shkrihen me vëndet e zhvilluara kapitaliste, duke e kapitalizuar jetën e tyre shoqërore, vetëm se në këtë rast do të humbasin emrin e tyre kombëtar dhe do të ndikojnë negativisht në shpejtësinë e zhvillimit shoqëror të relatorëve superiorë.

Kjo e fundit mund të jetë një detyrë historike natyrore për të mos lejuar konfrontimin e dhunshëm të racave në sajë të deferencimit kolosal të shpejtësisë së zhvillimit shoqëror që karakterizojnë të sotmen. Ajo që ka ndodhur me racën e kuqe duke u zhdukur nga historia në mënyrë të dhunshme nga ana e racës së bardhë nuk mund të ndodhë me racën aziatikojugore e jugperëndimore për arësyen më rë thjeshtë fare: kanë shpejtësitë e zhvillimit shumë të afërta, gjë e cila çon në një konfrontim  politik me mjetet e dhunës.

 

 

 

 

 

Tiranë, 19.04.2010

 

41-Mbi Politikën Islamike dhe pseudoIslamofobinë në Shqipëri

 

 

Në qoftë se para 1991 ishim populli më ateist në botë, pas këtij viti shqiptarët u dyndën në portat e gërmadhave të Xhamive dhe Kishave, të shkatërruara nga komunizmi, me përmasa gjithpërfshirëse si për t’i kërkuar falje (një falje hipokrite) njerëzimit për gabimin e 1945-sës dhe 1967-ës. Por kjo nuk vazhdoi gjatë dhe shqiptarët ju kthyen jetës dhe normalitetit historik duke ndjekur ritet fetare sipas ndjenjave private. Dhe sot shohim se populli ynë është kthyer në pozicionin e tij biologjik sipas urdhërimeve të ligjeve të Nënës sonë Natyrë ku besimi fetar është një aneks periferik i jetës së përditëshme të tij.

Por nuk ndodhi kështu ne sferat intelektuale. Përgjatë 20 viteve të një tranzicioni artificial produkti intelektual komunist ka tentuar dhe po tenton katër herë për të shpallur një luftë ndërfetare dhe për ta shtrirë këtë betejë në brëndësi të klasave dhe shtresave të tjera të popullsisë pa asnjë preteks, por me një përfitim të fshehtë të lidhur me ekzistencën private të këtij produkti. Fakti që kjo luftë u tentua disa herë: më 1991, kur u manipulua me zgjedhjet e 31 marsit të atij viti dhe komunistët nuk e dorëzuan pushtetin në rrugë parlamentare; u përsërit më 1997 ku komunistët realizuan një grusht shteti të maskuar duke manipuluar të gjithë popullin shqiptar me anë të të ashtëquajturave firma piramidale; u përsërit më 2005 kur u dorëzua pushteti pas një kasaphane në fushën e ekonomisë, në këtë rast çdo gjë u fsheh pas diskutimit Kadare – Qose; po përsëritet tani më 2009-2010 pas diskutimeve Bogdani – Komuniteti Musliman duke treguar se produkti komunist merr zemer nga bota e brëndëshme e vet dhe kundërshtari lufton me armët e tij; por këtë radhë vërteton se produkti tipik i epokës komuniste nuk mund të rrijë dot pa pushtet dhe ky i fundit na i shërbeka politikës për të grabitur popullin shqiptar me metoda dhe mjete krejt të maskuara e krejt të pakuptueshme për të. Interesant është fakti që populli shqiptar nuk ka rënë asnjëherë pre e këtyre provokimeve intelektuale për shumë e shumë arësye, përveç grabitjes se pasurive të tij, gjë që të çon në kërkesën për të zbuluar këto arësye, por dhe përmbajtjet e konflikteve intelektuale të cilat, në fund të fundit, nuk mund të jenë pa gjë për popullin tonë dhe duhet të fshehin disa nga ato mistere që shkenca nuk i ka zbuluar dot.

E shoh të arësyeshme të analizoj llojet e këtyre katër konflikteve kohore si një vazhdim të artikullit tim të shkruar më 1992 dhe të botuar në Gazeta 55 më 3 dhe 4 qershor 2008, në internet albanovaonline.com më 2 qershor 2008 dhe logoreci.com më 3 tetor 2008 me titull: Ateizëm shkencor apo antishkencë shqiptare me pretendimin që problemet fetare në brëndësi të popullit tonë nuk janë zbërthyer kurrë saktësisht dhe politika shqiptare ka bërë çdo gjë në kundërshtim me ligjet që drejtojnë shoqërinë njerëzore.

Artikulli në fjalë kishte dy përfundime për historinë shqiptare të gjysmës së dytë të shekullit XX-të:

Së pari: produkti intelektual i epokës komuniste, pamvarësisht se ku i kanë përfunduar studimet, ishte dhe është krejtësisht i paaftë për të marrë përsipër zbërthimin e temave të tilla. Atë e kanë detyruar të merret me atë proçes për të realizuar vazhdimin e mashtrimit politik të PPSh ndaj popullit shqiptar, ose, e thënë me fjalë të tjera, produkti intelektual komunist u krijua për të mashtruar dhe sunduar popullin shqiptar. Nuk është e rastit që i gjithë ky produkt është fillim e fund me prejardhje fshatare të afërt ose, një pakicë, me prejardhje qytetare nga shtresat më të ulta të saj, prandaj dhe kuptohet cilësia e kësaj inteligjence.

Së dyti: lufta filozofike kundra fesë as që ka ekzistuar ndonjëherë në Shqipëri, por ngjarjet e ndodhura në vitet 1945-1951 dhe 1967-1972 u realizuan vetëm për një qëllim final: të zhduknin subjektin krijues dhe edukues të popullit tonë, Klerin Katolik Shqiptar. Ishte kjo arësyeja përse veprimtaria politike e grupimit komunist shqiptar (1943-1992) konsiderohet si veprimtaria më antishqiptare e realizuar mbi popullin shqiptar në raport me të gjitha politikat e aplikuara në territorin e banuar nga ata të marra së bashku, përfshirë edhe periudhë otomane, ku veprimtarinë në favor të popullit shqiptar, edhe pse e rastësishme për të, kërkush nuk di ta argumentojë bindshëm.

Por konfliktet teorike e filozofike të aplikuara mbas 1991 kanë një veçori: ato kanë suporte të ndryshme gjeneze, por që në thelb kanë vetën një qëllim: të ndërsejnë klasat dhe shtresat e popullit shqiptar kundra njëri-tjetrit për të mbajtur stinën politike sa më të zjarrtë, për të përfituar një i tretë. Unë, duke qënë një studiues i jetës shoqërore, pra përfshihet edhe jeta fetare, të popullit shqiptar, jam i detyruar të analizoj pikërisht këto suporte për të zbuluar rrugët nëpër të cilat kalojnë pretendimet e pjesmarrësve dhe çfarë përfitimesh kanë ato nga e gjithë kjo zallamati artificiale.

Konform titullit duhet të pranojmë që problemi nuk është filozofik, por politik. Nga pikëpamja e moralit njerëzor, tjetrit nuk i shahet Feja  sido që të jetë ajo dhe në këtë pikë zonja Bogdani e ka të humbur luftën brënda moralit njerëzor dhe Komuniteti Musliman Shqiptar ka të drejtë. Nuk ka fe të keqe, por njerëz të këqinj. Në rast të kundërt shahet Nëna Histori duke treguar jo vetëm padije e poshtërsi, por shpirtligësi. Nga ana tjetër asnjëherë nuk duhen ngatërruar idetë fetare me institucionet fetare, dhe individët e këtyre institucioneve me vetë institucionet. Janë tre komponentë të ndryshëm që varen formalisht nga idetë fetare, pasi i përdorin ato, por ekzistojnë pamvarësisht prej njëri-tjetrit. Të paktën ne shqiptarët i kemi jetuar në këtë përmasë për 24 vjet (1967-1991) jo vetëm pa i kuptuar këto lidhje të ndërsjellta, por në sajë të edukacionit dhe arsimimit shtetëror nuk po i kuptojmë dot as sot duke mos arsyetuar saktë mbi rolin e ideve fetare, institucioneve fetare, individëve që punojnë në këto institucione dhe politikave që përdorin këto institucione për hesap të tyre dhe që ndikojnë domosdoshmërisht mbi popujt. Pikërisht këtë të fundit dua të zbërthej në këtë artikull duke marrë për bazë imponimin e fundit fetar mbi popullin shqiptar.

Hapja e Kishave dhe Xhamive më 1991 nuk ishte një veprim komunist i nisur nga bota e pendesës politike morale, por ai ishte një veprim politik i pastër i shtetit komunist për të justifikuar fillimin e erës së demokracisë nën tutelën e saj. Me këtë veprim partia në pushtet doli përpara popullit shqiptar si një alternativë progresiste me qënë se ishte ajo që lejoi pluralizmin politik dhe lëvrimin e ideve fetare pas asaj kasaphane 45 vjeçare, të barabartë në veprim me historinë 2500 vjeçare të Europës. Segmentet e propogandës komuniste ishin ato që villnin vrer mbi llojet e ideve fetare  ku mbizotëronte inti-Islamizmi dhe anti-Katoliçizmi, pa ja pasur haberin as ideve fetare në planin filozofik dhe as Islamizmit e as katoliçizmit. Ishte një politikë përçarëse në fushën e fesë ku kërkohej të futeshin në konflikt banorët katolikë me ata muslimanë dhe ortodoksia komuniste të bënte sehir duke u hequr si indiferente. Ishin pikërisht ata që e akuzonin Klerin Katolik Shqiptar si antishqiptar përgjatë epokës komuniste (1945-1991) dhe Islamizmin Otoman si shkaktarin e prapambetjes së shqiptarëve përgjatë 450 vjetëve nën politikën otomane duke ja adresuar veprimtarinë e shtetit Otoman institucioneve fetare Islame, dmth duke ngatërruar politikën me idetë fetare, edhe pse të dy përmbajtjet e propogandave ishin në kundërshtim me njëra-tjetrën (mund të pranohej njëra, por nuk mund të pranoheshin të dyja në të njëjtën kohë, pasi politikat e aplikuara në emër të Jezu Krishtit dhe Muhametit  mohonin njëra-tjetrën në luftën për ekzistencë në territorin e banuar nga shqiptarët). Këtë gjë shqiptarët e fund shekullit të kaluar nuk e kuptonin, por duke pasur një bosht biologjiko-shoqëror të prapambetur për efekt të kohëlindjes së stërlashtë të tyre, dispononin një instikt vetëmbrojtës, të fshehur pas paganizmit primitiv, që e anashkalonte botën e provokimeve fetare e politike. Në këtë mënyrë dështuan të gjitha përpjekjet për ta transformuar popullin shqiptar në një popull besimtar të thekur pas gjithë asaj lufte të përbindëshme kundra historisë së njerëzimit edhe pse u përdor një propogandë e fuqishme antikomuniste pas 1991-shit, e cila gjithsesi nuk qe kurrë e asaj përmase që të krahasohej me propogandën antifetare të epokës komuniste. Në thelb të problemit propoganda antikomuniste e aplikuar në Shqipëri ishte analoge me propogandën ateiste, por me kahe formalisht të kundërt. Por duhet pranuar që propoganduesit “ateistë” të epokës komuniste ishin po ata që trumbetonin antikomunizmin duke treguar, në këtë mënyrë, se e gjitha ishte një lojë politike për të fshehur një krim politik dhe aspak zgjidhja politike e kërkuar.

Karakteri anti-Katolik dhe anti-Islamik i propogandës së viteve 1991, e në vazhdim, është një tregues i nivelit intelektual të inteligjencës shqiptare që akoma nuk e ka kuptuar se bashkësia shqiptare është në kontradiksion me politikën e ndjekur prej saj edhe vetëm në fushën e fesë, ku ajo shpalos jo vetëm padijen, por dhe qëllimin final të saj për të dalë përpara popullit shqiptar si një klasë politike e pjekur dhe e pasur ekonomikisht.

Përsëritja e ngjarjeve të kësaj fushe më 1997 shpalosi përpara shqiptarëve formalizmin e kësaj loje duke treguar se fusha e fesë përdorej nga politika për hesap të saj, por qe Etërit e Shenjtë të Institucioneve Fetare Shqiptare nuk u konfrontuan dhe kjo përgjithësisht ka qënë një shënjë e mirë dhe fakti që kontradiktat në gjirin e shoqërisë shqiptare ishin artificiale e të sajuara në letër. Tentativa për të përdorur fenë në zgjidhjen e atij konflikti në atë vit dështoi edhe për faktin më të thjeshtë fare: përpara interesit ekonomik shqiptarët nuk vinin asgjë, duke treguar jo vetëm primitivizëm, por dhe mungesë pasioni, qëllimi e dëshire për progres. Shqiptarët e atij viti treguan se kishin frikë nga gjithëshka, por vetëm Zotit nuk ju trëmbën duke treguar jo vetëm paganizmin gjenetik të tyre, por dhe artificialitetin e klasës politike të formuar përgjatë regjimit komunist. Ngjarjet e 1997-ës  treguan jo vetëm mospëputhjen e politikës me dinamikën natyrore të popullit shqiptar, por dhe qëndrimin krejt periferik të institucioneve fetare dhe ideve të tyre. Këtë rast shpërdoroi propoganda ishkomuniste për të ringjallur një dëshirë të vjetër duke ringritur nga varri konfliktin hipotetik midis katolikëve dhe muslimanëve. Asnjëherë nuk u përdor termi i krishterë, por vetëm ju mëshua termit katolik duke treguar qëllimin përse ishte shpikur ky konflikt inekzistent përpara shumë kohe dhe përse po përdorej edhe sot. Ortodoksia komuniste gjithmonë e ka anashkaluar konfliktin historik midis paraardhësve të saj dhe luftëtarëve të çështjes shqiptare duke u fshehur shqiptarëve shumë ngjarje dhe duke i tjetërsuar shumë të tjera. Konflikti lëvizje vorioepirote-qeveri shqiptare përbën të gjithë thelbin e problemit në këtë fushë prej nga u kalua në konfliktin ortodoksi-muslimanizëm për të fshehur qëllimin e lëvizjes vorioepirote (eleminimin e qeverisë së Ismail Qemalit, gjë e realizuar), por që pas 1945 e tjetërsuan në formë duke e paraqitur ekzistent midis katolikëve dhe muslimanëve. Qëllimi i politikës kur shpiku kontradiksionin në fushën e fesë më 1997 ka qënë analog dhe krejt i barabartë me atë të 1913-1914: të detyronte qeverinë Meksi të jepte dorëheqjen, gjë e realizuar. Përputhja e ngjarjeve pikë për pikë, edhe pse ekzistonte një diferencim kohor prej 85 vjetësh, duhet t’i ketë shërbyer arkitektëve komunistë të propogandës shqiptare për të ndryshuar taktikat e luftimit duke e ngritur këtë luftë në shkallë sipërore, nga pikëpamja intelektuale.

Viti 2005 ishte viti ku u çfaq bindshën domosdoshmëria e ndërrimit politik gjë që u shoqërua me rilindjen e konflikteve në fushën e fesë edhe pse ato asnjëherë nuk kanë dhënë rezultatin e pritshëm. Bile mund të deklaroj se është e vetmja fushë ku propoganda komuniste dhe vazhduesve të saj ka dështuar gjithmonë në të gjithë përmasat. Dhe kjo duhet të kuptohet si një pamundësi për të përmbysur kohën e gjatë me anë të një kohe të shkurtër; nuk mund të përmbysen 50 000 vjet dinamikë fetare me anë dekretesh politike 20 apo 25 vjeçarë. Atëhere u përdor konflikti teorik në fushën e çështjes kombëtare ku u shpik konflikti Kadare – Qose. Fakti që Kadare vinte nga një vënd ku idetë fetare ishin nxjerrë në ankand dhe Qose nga një vënd ku ortodoksia politike kishte bërë namin kundra shqiptarëve për 1400 vjet pa pushim me tentativën për t’i zhdukur nga historia duhet të tregojë se konflikti ishte artificial dhe kishte tjetër qëllim nga aparenca propogandistike. Aq më tepër kur Kadare vinte nga një gjëndje kombëtare e lirë dhe Qose nga një pozicion kombëtar të skllavëruar dhe diskreminuar në ekstrem. Kjo më shtyu që në atë kohë (07.09.2006) të botoja një ekstrat të studimit tim mbi gjenezën e shqiptarëve në artikullin: “Çfarë nuk dinë shqiptarët e sotëm nga filozofia e historisë  dhe historia e prejardhjes milionavjeçare të popullit të tyre” të botuar në gazetën “Gazeta Shqiptare” dt. 17 shtator 2006, albanovaonline.com 27.11.2007 dhe logoreci.com 14.10.2008.

Në të vërtetë më pëlqenin diskutimet dhe kthesat e menjëhershme të Kadaresë në këtë fushë, por nuk mund të anashkaloja gjëndjen shpirtërore shpërthyese për çështjen kombëtare të Profesor Qoses. Më vinte me të vërtetë keq kur shihja se profesori i nderuar nuk ishte në gjëndje të mbronte rolin pozitiv, bile tepër pozitiv, të politikës otomane në trojet e banuara nga shqiptarët dhe përparimin gjigand që shqiptarët e atyre kohërave realizuan përgjatë 450 vjetëve të imponimit feudal otoman. As Kadare dhe as Qose nuk ishin në gjëndje të diferenconin përfitimin kombëtar nga ai individual dhe këtu qëndron sekreti i mbijetesës të kombit shqiptar nën influencën e politikës otomane me pamjen e Islamizmit (ky i fundit ka qënë çfaqja e imponimit politik, pasi thelbi është i lidhur me rritjen e shpejtisë së zhvillimit social ku shqiptarët e shekullit të XX-të e panë veten çuditërisht përpara faktit të kryer të mëvetësisë kombëtare; pasiviteti Otoman ka qënë një nga dy kushtet e mrekullisë së 28 nëndorit 1912. Shqiptarët e shekullit XX-të kanë bërë një kapërcim në hapësirë, në raport me arbërit e kohës së Gjergj Kastriotit, të barabartë me 2 milion vjet aq sa nuk është mosha absolute e popullatës turke, të themi,  dhe nëqoftë se nuk do të ishte politika Otomane 450 vjeçare ata do të ishin akoma duke tërhequr parmëndat sipas normave primitive). Pastaj populli i sotëm shqiptar i ka një borxh të madh politikës otomane, nën pamjen e Islamizmit. Në shekullin XV e në vazhdim ishin ushtritë e Sulltanëve të Mëdhenj të Perandorisë Otomane ato që shpëtuan popullatën arbërore nga zhdukja e tyre historike në sajë të krimeve serbe, gjë të cilën këta të fundit e kishin realizuar në botën ilire duke mos lënë as një të gjallë për be. Edhe pse institucionet katolike shqiptare luftuan gjithë jetën kundra sllavizmit politik ata nuk realizuan asnjë kundërveprim konkret deri në fundit e shekullit të XIX-të kur shpërtheu Lidhja e Prizrenit, ku ata kishin pjesën e vet të frymëzimit popullor antiserb. Apo e kanë harruar ardhjen masive 4 herë të ushtrive kriminale serbe në tokat e banuara nga paraardhësit e shqiptarëve përgjatë mijëvjeçarit të dytë? Kështu që diskutimi Kadare – Qose nuk kishte suport të barabartë reflektimi. Pozicionet e diskutantëve ishin krejt të kundërta dhe nuk mund të kishte një rezultante midis tyre.

Përsëri politika i dha rëndësi këtij diskursi për ta detyruar popullatën shqiptare të kanalizohej në dy llogore fetare, në pamje të parë të kundërta, paçka se me mijëra e dhjetra mijëra shqiptarë kishin lindur nga kryqëzimi i prindërve me fe të ndryshme. Harmonia familjare midis prindërve me fe të ndryshme ishte një tregues se fetë monoteiste nuk kishin asnjë ndikim të drejtëpërdrejtë mbi popullin shqiptar, por mbi këtë popull vepronte një forcë tjetër natyrore e kthyer në instinkt vetëmbrojtës. Shqiptarët kishin raportin ofertë – kërkesë shumë të vogël dhe i kapërcenin të gjitha krizat ekonomike të shkaktuara nga ndërrimi i politikave. Dhe kjo do të jetë një veçori e tyre për sa kohë që do të jetojnë të shkëputur politikisht nga Europa. Në momentin që shqiptarët do të futen në Europë do ta humbasin këtë instinkt, por ata do të kryejnë të vetmin  veprim ndikues në jetën e tyre milionavjeçare mbi kontinent: do të ndikojnë mbi kohën europiane, dmth mbi shpejtësinë e zhvillimit social të europianëve të sotëm, llogari të cilën politika e sotme nuk di ta bëjë.

Viti 2009 solli pikësynimin e trashëgimtarëve të komunizmit për të marrë pushtetin, por zgjedhjet e 28 qershorit nuk dhanë rezultatin e pritshëm. Veprimtaria e propogandës neokomuniste përsëri u vu në veprim duke pjellur konfliktin Bogdani – Komuniteti Musliman. Nuk dua të marr në mbrojtje asnjë nga pjesmarrësit e konfliktit, por dua të vë në dukje atë që nuk dinë ata dhe arësyet përse duan të ringrenë nga varri atë që është zhdukur disa herë edhe pse fantazmat janë fantazi e njeriut. Mos vallë kërkojnë t’i hedhin benzinë zjarrit të shuar dhe çdo gjë paraqitet me anë të replikave në shtypin e kohës si dëshirë për progres duke u fshehur pas harmonisë fetare?

Zoti Olsi Jazexhi mund të ketë shumë të drejtë në pretendimet e tij mbi islamofobinë në Shqipërinë e sotme, por ai gabon rëndë, dhe shumë rëndë bile, kur i fut të gjithë në një thes dhe e paraqet situatën politike përgjatë gjithë shekullit të XX-të të mbarsur me këtë fenomen. Problemet duhen diferencuar në aplikimet e lindjes, zhvillimit dhe shuarjes së tyre pasi në të kundërtën zoti Olsi bie në pozitat e Mirela Bogdanit në të njëjtën përmasë. Në qoftë se do të flasim për racizëm e ksenofobi të aplikuara në Shqipëri përgjatë shekullit të XX-të ai është prezent vetëm në vitet 1945-1992, por kurrsesi nga pozitat e serbëve dhe grekëve. Këta të fundit u ngritën kundra fesë së Islamit jo se nuk e pëlqenin, por donin të hakmerreshin për të 500 vjetët e shkuar ku Gjysëmhëna Perandorake Otomane nuk i la ta zhduknin popullin shqiptar nga historia dhe tokat e tyre t’i ndanin serbët me grekët. Nuk është e vërtetë që vetëm muslimanët shqiptarë kanë vuajtur nga racizmi, ksenofobia dhe darvinizmi social serb. Më duket se këtu z. Olsi kundërshton historinë statistikore dhe bën lojën e zonjës Bogadani nga një pozicion tjetër. Në qoftë se për politikën greke Islamizmi doktrinar ka qënë armiku kryesor dhe ndoshta i vetëm, por për politikën serbe doktrina e Allahut ka qënë gjysma e së keqes dhe ndoshta më e parëndësishmja. Kryesorja dhe armikja më e madhe e Serbisë ka qënë Perandoria e Danubit dhe në këtë pikë realizohet kthesa filozofike që flet kundra pretendimeve të z. Jazexhiu. Të paktën lufta e parë imperialiste e ka zanafillën pikërisht në këtë konflikt ku problemi musliman ka qënë një aneks dhe jo thelb.

Fillimi i shekullit të XX-të për popullin shqiptar nuk e ka pasur si bashkëudhëtar  as islamofobinë, as racizmin dhe as ksenofobinë. Në momentin që politika e re merr në dorë fatet e popullit shqiptar, në atë moment fillojnë të çfaqen këto fenomene dhe unë nuk i vë faj as Faik Konicës, as Koli Rodhës, as Kosta Kotës e as Gjon Marka Gjonit. Politika e re vinte mbas 450 vjet të sundimit të politikës otomane dhe afër mëndsh që veprimet politike duheshin justifikuar. Dhe në këtë rast i vetmi pozicion ishte antiIslamizmi, por kjo nuk do të thotë se populli shqiptar, apo politikanët e tij të asaj kohe, ishin antiIslamik, racist dhe ksenofob. A nuk ishte periudha mbretërore, në shek. XX-të, një hakmarrje ndaj ortodoksisë greke ku u bë një luftë e vërtetë kundra shkollave greke në Jugun e Shqipërisë të asaj kohe? Nuk u akuzua njeri për racizëm, ksenofobi e antiortodoksi. E njëjta gjë mund të thuhet edhe për komunistët, kur muarën pushtetin më 1945, ata nuk ishin kundra fesë së Krishtit, por Kleri Katolik Shqiptar ishte armiku i vetëm i tyre në fushën e politikës, pasi veprimtaria 400 vjeçare e këtij Kleri në formimin e popullit dhe kombit shqiptar ishte në kundërshtim me politikën e re antishqiptare që ata kishin vendosur të aplikonin në Shqipëri. Është kjo arësyeja e vetme përse u asgjësuan krijuesit e kombit shqiptar përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të XX-të. Pra problemi mbi të gjitha është politik dhe pastaj vinë karakteret e z. Olsi.

Zoti Olsi harron që në territorin e banuar nga shqiptarët sot kanë qënë konfliktuar interesat perandorake të shteteve europiane kundra Perandorisë Otomane dhe ky nuk ka qënë faji i shqiptarëve. Nuk u takon shqiptarëve të japin mendime për ato kohëra pasi jo vetëm që kanë qënë indiferentë dhe të kënaqur me situatën politike, por i shërbyen asaj periudhe në të dy krahët me ministra, kryeministra, ambasadorë të të gjitha feve, rrymave e politikave deri në atë masë sa jo vetëm që harruan popullin e tyre, pra panë vetëm interesin privat, por nuk dinin as emrin se nga binte Shqipëria, ku kjo e fundit u çfaq në shekullin e XIX-të edhe pse emri Shqipëri figuron që më 1640 i konsoliduar (të paktën këtë e gjej në një hartë të Fulvio Cordinianos në librin e tij “Albania”, vëll. 1). Kështu që kur intelektualët e sotëm flasim gjithë mllef kundra politikës Islame nuk e kanë me fenë e Allahut, pasi nuk janë të aftë as ta kundërshtojnë dhe as ta mbrojnë, por ata janë kundra politikave otomane të atyre kohërave për të justifikuar veprimet politike të sotme dhe për të vënë në jetë qëllimin për të cilin ata paguhen.

Zoti Olsi, me gjithë dëshirën e mirë për të vënë në pah të drejtat e tij fetare dhe të bashkësisë që ai mbron, dashur pa dashur bie në pozitat e zonjës Bogdani veprimet e së cilës nuk duhet të habisin njeri pasi ka kohë që qarkullojnë zërat se Enver Hoxha dhe rendi i tij komunist ka qënë vepër e britanikëve dhe gjithëshka është bërë për t’i grabitur popullit shqiptar të 300 tonët e floririt që diktatori shqiptar ja dhuroi Mbretërisë Britanike (mos e ngatërroni me floririn e gjermanëve të marrë me anë të gjyqit të Hagës pas provokimit në Kanalin e Korfuzit) dhe për të ndërruar klasën politike shqiptare të asaj kohe  nga progjermane në krahun e maskuar komunist. Çfarë pret z. Olsi që zonja Bogdani të ngrejë lart Komunitetin Musliman në Shqipëri dhe t’u kujtojë shqiptarëve të sotëm se shteti i tyre nuk është vepër kombëtare, por vepër e politikave europiane ku shteti i perënduar Otoman i la shqiptarët të lirë për të zgjedhur rrugën e tyre? Çfarë kërkon z. Olsi që zonja Bogdani të publikojë dokumentin e shtetin shqiptar të përcaktuar nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit (Konferenca e ambasadoreve ne Londer, me 13 korrik 1913), i pa botuar në asnjë studim shqiptar dhe i mbajtur në fshehtësi të plotë nga politika komuniste pasi do të dilte hapur fare që shteti i shqiptarëve ishte vepër e Austro-Hungarisë Perandorake në marrëveshje me shtetin Turk dhe shteti i ri shqiptar po ndërtohej sipas shëmbëlltyrës turke? Po kjo do të nxirrte në shesh që Islamizmi Politik na i paska shërbyer popullit shqiptar sipas mënyrës së tij dhe çështja kombëtare shqiptare na paska marrë pëlqimin pikërisht të asaj që ka vepruar për 450 vjet, e trajtuar nga historiografia komuniste si antishqiptare. Çfarë faji kanë shqiptarët e sotëm për zhvillime të tilla historike? Kush i ka pyetur ndonjëherë ata? Mos vallë do t’i pyesë Europa Moderne shqiptarët e sotëm për vazhdimin politik të tyre? Por zonja Bogdani kërkon të duket sikur luan ndonjë rol të dorës së parë në vazhdimin politik të shqiptarëve. Në qoftë se Mbretëria e Bashkuar Britanike e ka vendosur që popullata shqiptare të shkrihet me Europën populli shqiptar duhet ta dijë mirë që kjo bëhet për interes të Europës dhe jo të tyre. Shqiptarët gjithmonë do të jenë refleksion i politikave europiane dhe klasa e tyre politike është e paaftë të thotë edhe një fjalë të vetme duke pasur një instinkt rezonant shëmbëllor. Por i gjithë proçesi do të kalojë nëpërmjet një filtrimi gjenetik ku fjalën e parë do ta thotë feja. Zoti Olsi nuk duhet të habitet që rregjistrimi i popullit shqiptar mbi baza fetare nuk do të japë rezultatin real, por ai do ta nxjerrë popullin shqiptar me këto parametra: 15% katolikë, 25%  ortodoksë, 40% muslimanë (ku mund të ketë edhe nën-ndarje) dhe 20% pa besim (ata që nuk do ta publikojnë besimin fetar do të konsiderohen të tillë), dmth paganë çka do të tregojë se populli shqiptar nuk është popull me tendenca islame dhe feja e Allahut ka qënë një imponim politik 450 vjeçar, gjë të cilën unë personalisht e pranoj me shumë rezervë, pasi shumë banorë në Shqipëri (30%) që quhen shqiptarë dhe kanë fenë muslimane në gjenezë nuk janë shqiptarë, çka do të thotë se shumë pak shqiptarë e kanë ndërruar fenë për efekte ekonomike e politike.

Por z. Olsi duhet të ketë parasysh edhe diçka, të cilën me sa duket e ka anashkaluar. Zonja Bogdani është arsimuar fillimisht në Shqipëri dhe pastaj ka marrë suportin e kulturës europiane kështu që është edukuar për t’i bërë hyzmetin karrikes, dmth jetës private, dhe pastaj të mendojë për Shqipërinë. A nuk bënë kështu të ashtëquajturit rilindas shqiptarë në fund të shekullit të XIX-të: ata nën hijen e Perandorisë Otomane, zonja Bogdani nën hijen e Perandorisë Britanike? A e di vallë zoti Olsi se shumë shqiptarë që kanë vajtur në Angli, pas 1991-shit, dhe janë kthyer në atdhe nuk  kanë qënë thjeshtë emigrantë ekonomikë, por janë arsimuar për interesat e Mbretërisë së Bashkuar Britanike dhe i shërbejnë asaj. A nuk veproi kështu Enver Hoxha? Çfarë ka këtu për tu habitur, çdo njeri shikon punën e tij dhe mbrojtësi i lirisë fetare nuk ka të drejtë të revoltohet me atdhemohuesit.

Por zonja Bogdani, duke qënë shqiptare dhe duke i shërbyer politikës britanike, nuk ka mundësi të tregojë urrejtje për fenë Islame, nuk ka mundësi të ofendojë fenë e Islamit, nuk ka mundësi të jetë raciste, sepse ajo më së paku është njeri i paditur dhe me inteligjencë të dyshimtë. Unë jam katolik, bile nga familje katolike shkodrane që kanë sakrifikuar dhe jetën për Doktrinën e Krishtit (Dr. Dom Tom Laca (1897-1962), sekretar e Arqipeshkut Metropolitan të Shkodrës dhe primatit të Kishës Katolike Imzot Gasper Thaçit deri me 25 maj 1946,  arrestohet më 11 dhjetor 1946 dhe dënohet me burgim të përjetshëm nga regjimi komunist (i gjej të gjitha këto në veprën brilante të Dr. Pjetër Pepa: Tragjedia dhe lavdia e Klerit Katolik në Shqipëri, vol. I, Tiranë 2007) ka qënë vëllai i gjyshit tim Kolë Laca (1891-1970)) dhe që i kanë shërbyer Shqipërisë sipas dy formulave: për Fe dhe Atdhe  dhe Atdheu Urdhëron, por zonja Bogdani nuk di shumë gjëra nga historia e popullit shqiptar. Gjëja më kryesore që zonja Bogdani nuk di është mënyra se si është pritur pavarësia e Shqipërisë në qytetin e Shkodrës më 1913, kur u ngrit Flamuri në Kalanë Rozafat. Gjyshi im, nga nëna, Kolë Laca, mësuesi gjysëm shekullor i qytetit më ka mësuar gjënë më të bukur të asaj kohe: një popull i tërë u ngrit për të festuar festën e pavarësisë duke lidhur me një varg flamujsh Dy Minaret e Xhamisë në qëndër të Shkodra Loces me Kompanjelin e Kishës së Madhe të Serreq. Në qoftë se feja e Islamit do të kishte qënë armike e popullit shkodranë duhet të jeni të sigurtë që ai popull nuk do ta kishte bërë këtë. Lidhja e dy fevë në çështjen kombëtare ka qënë e vetmja lidhje që ka siguruar mëvetësinë politike të popullit shqiptar dhe një popull nuk gabon kurrë kushdo qoftë ai. A nuk bënë të njëjtën gjë ortodoksët dhe muslimanët e Gjirokastrës kundra politikave greke më 1916 kur u hoqën kryetarin e bashkisë Hysen Hoxhën dhe artikulli i avokat Dr. Vasil Dilo të botuar në gazetën “Ipirotiqi Amina”, nr 105, e ktheu mbrapsht? Atëhere lind pyetja: përse nuk gabon populli shqiptar duke e ruajtur unitetin e feve monoteiste edhe pse nuk janë asnjëra produkt i tij? Pikërisht këtë do t’i mësoj zonjës Bogdani për ç’qëllim dhe u shkrua ky artikull:

Unë jam i detyruar t’i shpjegoj zonjës Bogdani pikërisht përmasat e influencës së parapolitikave dhe politikave europiane mbi popullin tonë dhe kush janë ata që e përgatitën për 28 nëndorin 1912 pa pasur asnjë kompleks inferioriteti kombëtar.

Zanafilla e problemit është e barabartë me zanafillën e njeriut në Tokë, problem ky botëkuptimor pasi shërben për të treguar karakterit biologjik të shqiptarëve të sotëm pamvarësisht në e pranojnë diskutantët. Natyra ka një veçori: nuk njeh përsëritje të veprimeve të saj; dhe mbi këtë bazë duhet pranuar parimi poligjenetik i lindjes së njeriut në Tokë, dmth njeriu ka lindur në vënde të ndryshme dhe kohëra të ndryshme, postulat ky i kundërt me teorinë darviniste, me tendencë unifikimin e tij (këtu përmblidhet e gjithë përmbajtja e shkencës botërore nga pikëpamja praktike nga fillimi deri në fund). Mbi këtë bazë rruga historike e popujve të ardhëshëm do të jetë e ndryshme dhe në përputhje me shpejtësinë e zhvillimit social, parametër ky i përcaktuar nga nëna jonë Natyrë, na pëlqen apo jo kjo gjë. Duke bërë një përmbledhje të gjenezës së njeriut në Tokë, dhe veçanërisht të popullit shqiptar, kam arritur në përfundimin që paraardhësit më të parë të popullit shqiptar, ose banorët e Gadishullit Ilirik, janë qëniet e para rastësore të Globit Tonë që çuditërisht i kanë mbijetuar jetës biologjike në Gadishull (baza teorike e këtij argumenti është gjëndja shoqërore e sotme e popullit shqiptar), mbi çbazë unë ngre hipotezën se Gadishulli Ilirik në historinë e Tokës ka qënë shumë më pak armiqësor  kundra njeriut se çdo vënd tjetër i Globit. E thënë në mënyrë figurative: Gadishulli Ilirik ka qënë Parajsa e Tokës.

Që në këtë moment fjalën e merr shpejtësia e zhvillimit shoqëror të popujve, e cila është e paracaktuar nga koha e lindjes që do të thotë se me këto parametra paraardhësit më të parë të shqiptarëve duhet të ishin akoma, ndoshta, nëpër pemë. Pasionet duhen lënë menjëanë dhe gjërat duhet të merren sipas realitetit historik biologjik e shoqëror. Është tjetër gjë që këtë realitet ne e konceptojmë në mënyra të ndryshme dhe sipas ndërgjegjes sonë individuale. Realisht populli shqiptar dhe paraardhësit e tij nuk janë të barabartë me popujt e tjerë nga pikëpamja e zhvillimit social, por ama kjo jo mbi bazën e pikëpamjeve të Rusoit (për këtë shih: “Zhan Zhak Rusoi pabarazia sociale dhe teoria e Karl Marksit”, logoreci.com). Çfarë ka ndikuar mbi popullatës vëndase që në shekullin e XX-të paraqiten përpara njerëzimit si të barabartë me popujt e tjerë, të paktën të atyre ballkanikë? Këtu qëndron esenca e parapolitikave dhe politikave të aplikuar mbi popullin shqiptar, pasi çdo veprim social mbi të është bërë pa dëshirën e tij dhe ai vetëm ka përfituar prej proçeseve të ndodhura. Është mirë që shqiptarët e sotëm të jenë të sinqertë me veten e tyre dhe të mos paragjykojnë në mënyrë absolute asnjë proçes të ndodhur mbi ta. Ata kanë të drejtë vetëm të diferencojnë të mirën nga e keqja dhe po të bëjnë këtë do të arrijnë në një përfundim që e përmbys tërësinë e pikëpamjeve të zonjës Mirela Bogdani.

Retrospektiva mijëravjeçare e popullit shqiptar nuk mund të argumentohet me asnjë lloj prej metodikave ekzistuese të historisë jo vetëm pse kjo e fundit është pre e politikave, por parimet që ndërtojnë këto politika janë të mbrapshta pasi gjithmonë nisen nga justifikimi i së kaluara drejt të sotmes politike. Bëni provën të analizoni shoqërinë shqiptare të sotme në raport me dinamikën e qelizave materiale të shoqërisë (prona private, familja, produktet e ideve juridike, produktet e ideve fetare, shkallën e shfrytëzimit social, vazhdimin e politikës me mjetet e dhunës, etj) dhe do të kuptoni se ata realisht në shekullin e XX-të gjënden shumë më mbrapa se fiset e akejve që muarën pjesë në luftën e Trojës. Atëhere ngelet për të analizuar shkaqet që e kanë çuar përpara shoqërinë parashqiptare e shqiptare, të paktën në këto katër mijë vjetët e fundit. Këtu ka dhe një të keqe tjetër; shkencat shoqërore analizojnë dinamikat ekonomike në fraksione kohore shumë të shkurtëra pa i shkuar ndërmënd se me këtë metodë studimi lënë menjëanë faktorin kryesor të zhvillimit ekonomik të popujve që mund të konstatohet vetëm në popujt e prapambetur, ose në përmbledhjen e analizave të gjata kohore edhe brënda një rendi të vetëm ekonomiko-shoqëror, gjë që përbën një ndër tre faktorët materiale më kryesor të zhvillimit social të njerëzimit, pas kohës dhe hapësirës shoqërore: shpejtësinë e zhvillimit shoqëror.

Duke ndjekur këtë rrugë, e duke u mbështetur në gjenezën e shqiptarëve dhe tek bazat e absolutizmit analitik (për këtë shih “Raporti kohor-hapsinor ose teoria e absolutizmit analitik”, të publikuar tek gazeta “Ndryshe” dt. 24.07.2008,  logoreci.com, albanovaonline.com) konkludoj:

Gjëndja primitive e paraardhësve më të parë të shqiptarëve (pra rendi i komunës së mirëfilltë primitive), të njohur nga historianët e vjetër me emrin Ilirë, duhet të konsiderohet koha kur vëndasit u kontaktuan me fiset parahelene rreth shekullit 15 Pa. Kri. mbi çbazë ata u spostuan më në veri të gadishullit Ilirik duke jetuar ne perandorinë e tyre me shtrirje nga Danubi në Veri, nga deti Adriatik në perëndim, nga deti i Zi në lindje dhe duke lënë në jug një pjesë të tyre të transformuar në epirotë dhe thrakë. Me këtë veprim ilirët bënë kapërcimin e parë historik të tyre duke parakaluar proçese të tërë shoqërore të pajetuar duke kaluar në fazën fundore të rendit fisnor (gjysëm shteti komunar) pa i mbyllur hesapet me rendin komunar të mirëfilltë. Saktësia e këtyre përmasave hapsinore gjeografike nuk duhet të paraqesë ndonjë pengesë për të pranuar se këta banorë njihnin besimet fetare pagane nën kultin e gjarprit çka do të thotë se ata tashmë ndodheshin përpara fillimit të domosdoshmërisë të revolucionit të parë social në historinë e njerëzimit: ndarjes së punës, gjë e realizuar nga relacionet me parahelenët. E gjej të ilustruar këtë fakt (besimin pagan) në tre hartat të botuar në librin e Fulvio Cordinianos “Albania”, vëll. 1 (Romë, MCMXXX – XI). Nga ky revolucion domosdoshmerisht duhet të kenë përfituar epirotët, maqedonasit dhe thrakët, por që në gjenezë nuk duhet të kenë karakter vëllazërimi, të paktën kjo për epirotët dhe maqedonasit. Dmth ilirët e muarën proçesin e ndarjes së punës nga fiset parahelene që e kishin zbatuar prej kohësh mbi çbazë kishte ndodhur spostimi i tyre nga Azia e Vogël drejt ishujve të Mesdheut dhe gadishullit Ilirik. Fakti që në veprimtaritë përkatëse politike epirotët nuk shkuan më larg se Gadishulli Apenin dhe maqedonasit deri në Afganistanin e sotëm duhet të argumentojë bindshëm se ata nuk i përkasin një boshti të vetëm biologjik, por në sajë të botës së relacioneve dhe gjenezës përkatëse kanë realizuar bashkëjetesën në një hapësirë të përafërt duke qënë të hibridizuar në thelbin shoqëror të tyre. Me fjalë të tjera epirotët janë ilirë të helenizuar përkohësisht, përsa kohë kanë vazhduar relacionet midis tyre, kur maqedonasit janë helenë me huazim ilir dhe me tu prishur vazhdimësia e këtyre relacioneve ndodhi mrekullia me emrin Aleksandri i Madh i Maqedonisë. Interpretimi i ngjarjeve të atyre kohërave duhet bërë sipas nënkuptimeve që rrjedhin nga parimi i paradoksit të binjakëve, parim i cili sundon vetëm mbi botën njerëzore dhe jo më tutje. Ekzistenca e tij në botën biologjike duhet të ketë pasur karakter shumë të shkurtër kohor konstatues nga ana e njeriut (dinosaurët) dhe kjo për shkak të mos ekzistencës së njëkohëshme të fenomenit në fjalë në dy hapësira të ndryshme cilësore.

Të flasësh për ilirët e pa tjetërsuar nga relacionet  me jashtë shoqërisë së tyre është e pamundur  jo vetëm për shkak të moslënies të asnjë gjurme në histori, por dhe të faktit të eleminimit të tyre absolut mbi çbazë kanë lënë një farë gjurme që diktohet po të krahasojmë sllavët e jugut me ato nga e kanë gjenezën dhe do të shohim se sllavët e jugut kanë humbur nga dinamika e tyre gjenetike për shkak të relacioneve që krijuan me vëndasit ilirë, proçes i cili duhet të ketë ndodhur pas shekullit të VI-të Pas Kri.

Historia njeh vetëm ilirët e tjetërsuar të cilët e kanë pësuar këtë ndryshim edhe nga ardhjet veriore të etruskëve mbi çbazë duhet të jenë formuar paonët, liburnët, dalmatët, ardianët, mezët, etj. të cilët kanë lënë gjurmë të theksuare në gjuhën e tyre. Por ajo që bie në sy theksueshëm janë epirotët me shtrirje në të gjithë Shqipërinë e sotme ku mbizotërojnë ndërtimet arkitektonike të realizuar nga bashkëpunimi me fiset parahelene dhe helene duke filluar nga vëndbanimi në afërsi të Butrintit dhe vetë Butrinti, duke vazhduar me Orikumin, Bylisin, Klosin, Apolloninë, Epidamnin, Lisus etj, bile dhe kështjella e Rozafës duhet të jetë vepër e tyre dhe jo një vepër mirëfilli ilire pasi këta të fundit nuk kanë pasur asnjëherë shkallë zhvillimi shoqëror që të impon ngritja e mureve rrethues.

Me fillimin e luftës me persët fiset helene u larguan nga tokat e ilirëve të tjetërsuar duke i lënë ata në fatin e tyre historik. Është koha kur në veri të gadishullit Ilirik vepruan dakët duke e detyruar popullsinë e ilireve të veriut të ulet më në jug ku njihen nga historia (dardanët). Të gjitha fiset ilire që njeh historia i përkasin kësaj periudhe dhe ato lidhen me emrin e Demostenit (shek IV Pa. Kri.), sipas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, i cili i nënkupton si banorë të Ilirisë, në perëndim të Maqedonisë. Problemi i fiseve ilire nuk është zbërthyer asnjëherë saktë nga historiografia komuniste, por ajo i ka nënkuptuar si një shoqëri me zhvillim skllavopronar që po të merret për bazë i nxjerr shqiptarët e sotëm si jo ilirë. Në të tërë këtë analizë hapsinore të popullatës ilire vlen vetëm fakti që ata arritën shkallën e zhvillimit që i njeh historia në sajë të relacioneve me  parahelenët dhe helenët prej të cilëve ata muarën proçesin e ndarjes së punës, por edhe këtë me një sforcim historik tepër të theksuar gjurmët e të cilit ndjehen edhe sot tek shqiptarët e mijëvjeçarit të ri.

Largimi i helenëve historikë i la fiset ilire në mëshirë të fatit mbi çbazë u bënë pre e romakëve legjionare. Fakti që në jugun e Shqipërisë së Sotme romakët shkatërruan rreth 70 qytete (Paul Emili, viti 168 Para. Kri.), kur në qëndrën e Ballkanit nuk kishte një numër kaq të madh, duhet të tregojë se forca e vetme që i kishte përshpejtuar ilirët drejt gjëndjes ku i kishin gjetur romakët ishte bota e relacioneve me parahelenët e helenët dhe jo dinamika shoqërore autoktone e tyre. Kjo nuk është pranuar kurrë nga historiografia komuniste duke shtrëmbëruar gjenezën e ilirëve dhe dinamikën shoqërore të tyre, mbi çbazë sot shqiptarët nuk e dinë ekoma se pasardhës të kujt janë dhe çfarë përfitimi kanë prej kësaj.

Ardhja e romakëve në fakt nuk la hapësirë boshe kohore në zhvillimin e ilirëve të tjetërsuar dhe është kjo arësyeja përse albanologjia nuk njeh fazë në zhvillimin e ilirëve ku ndarja e punës nuk ekziston. E keqja e kësaj pune është se kjo albanologji nuk ka marrë për bazë asnjëherë zemrën e Ilirisë, por gjithmonë periferinë jugore të tjetërsuar të saj duke e paraqitur si Ilirinë historike, kur në fakt ka qënë pjesa më e parëndësishme e saj dhe duke fshehur në këtë mënyrë gjenezën e vërtetë të shqiptarëve të sotëm. Është tjetër punë që në këtë territor filtruan ilirët veriorë duke u shkrirë me ilirët-epirotë. Këtu e ka zanafillën dhe gjuha ilirishte që nuk njihet sot, por që është reflektuar tek gjuha e sotme shqipe me koloritin internacional të saj. Fakti që në gjuhën e sotme shqipe gjënden fjalë nga etruskishtja na e përligj këtë gjëndje (p.sh. fjala marangoz).

Romakët u mësuan ilirëve skllavërinë, profesionet, politikën vetëm se të gjitha këto jo brënda bashkësisë së tyre deri në ato shkallë sa disa ilirë-epirotë arritën deri në shkallën e Perandorit romak, akoma më tej, sollën dhe Qëndrën e Selisë së Shenjtë të Krishterë nga Jeruzalemi në Romë (Papa Shën-Eleuteri, 175-189). Ilirët-Epirotë mësuan nga bota heleno-romake dhe besimin monoteist të Jezu Krishtit (Shën Pali kaloi nëpër Iliri duke përhapur fenë e Krishtit përpara se të arrinte në Romën Perandorake) duke bërë kapërcimin e dytë në histori duke jetuar në brëndësi të rendit skllavopronar, pasi një pjesë e tyre kaluan nga besimin pagan primitiv, jo politeist, në monoteizëm pa i mbylluar hesapet, si bashkësi ilire, me rendin fisnor.

Ishin Perandorët romakë me origjinë ilire (Kostandini i Madh) ata që e ndanë perandorinë romake në dy pjesë dhe sollën në skenën historike të politikës romake botën bizantine. Është një errësirë e plotë koha e sundimit bizantin në territorin e banuar nga ilirët-epirotë dhe transformimin e tyre në një fazë më të lartë të organizimit shoqëror vetëm se kjo tepër artificialisht dhe jo në pozicion të domosdoshëm.

Duke marrë për bazë gjëndjen e ilirëve në kohën  e sundimit romak dhe duke i krahasuar me periudhën mesjetare europiane të kohës së Kastriotit kam arritur në përfundimin se bizantinët u mësuan ilirëve jetën familjare monogame duke i përshpejtuar format kalimtare të familjes nga fëlligështia në gjak në patriarkalitet mbi ç’bazë njihen akoma edhe sot. Vetëm evolucioni i familjes iliro-shqiptare është i aftë të vërtetojë lidhjen bilogjiko-shoqërore të tyre dhe faktin që shqiptarët janë pasardhësit e ilirëve dhe këta të fundit autoktonët e vetëm dhe absolutë të Gadishullit Ilirik. Ka shumë mundësi që nën drejtimin e politikës bizantine ilirët-epirotë ta kenë kaluar dinamikën e pronës në fazën fisnore të saj mbi çbazë njihet akoma deri në fillim të shekullit të XX-të. Në atë kohë ata u transformuan në fise epiroto-arbërore. Është koha kur në Gadishullin Ilirik u derdhën fiset sllave ku bota ilire e pa ndotur nga relacionet me të huajt u zhduk totalisht (pas shek. VI). Përgjatë periudhës bizantine ne territorin e banuar nga ilirët-arbër u ndërtuan shumë kisha paleokritiane e kristiane, ortodokse e katolike duke treguar se në pamje të parë popullsia vëndase ishte e krishterë. Ekzistenca e gjurmëve të theksuara të paganizmit tek populli shqiptar edhe në shekullin e XX-të tregon se pamja e atëhershme ka qënë e gënjeshtërt dhe prania e Kishave tregonte influencat e relacioneve Bizant – Krahinat iliro-arbërore dhe asgjë më shumë.

Përgjatë periudhës bizantine në territorin e banuar nga shqiptarët e sotëm  ndjehet edhe ardhja e piratëve dhe luftëtarëve të kryqëzatave të cilat lanë gjurmë të theksuara në zhvillimin biolgjiko-shoqëror të vëndasve, sidomos të dytët.

Piratët me ardhjen e tyre në shekujt  IX-X, në territorin jugor të Shqipërisë së sotme, u mësuan epirotëve profesionin e hajdutit prej nga ajo u përhap në të gjithë vëndndodhjen kodrinore e gjysëm malore të Ilirisë, gjë të cilën ata e kanë akoma trashëgim shoqëror. Tipike ky karakter u paraqit në kohën e pushtetit otoman ku dallohej zona e Tepelenës me përfaqësuesin e saj madhor Ali Pasha i Janinës (i quajtur në mënyrë abuzive Ali Pasha i Tepelenës) dhe e ngritur në art në kohën e komunizmit enverist: Në asnjë vënd të botës nuk ka ndodhur që populli të grabisë, me të drejtë, shtetin e vet si kundërveprim të vjedhjes që shteti i bëri popullit shqiptar për 47 vjet pa pushin në shkallë maksimale.

Kryqtarët realizuan ndotjen më të madhe bilogjike të epirotëve-arbër (shek XI – XIII) dhe u imponuan atyre pjesërisht feudalizmin politik. Në atë kohë epirotët-arbër bënë kapërcimin e tretë në histori duke u paraqitur pjesërisht si popullatë me rend feudal në sajë të mbeturinave kryqtare. Feudalët europianë nga Skocia, Anglia, Franca, Spanja, Vëndet Gjermane lanë shumë mbeturina në trojet e banuara nga epirotët – arbër duke formuar feudet e tyre paçka se popullata vëndase ishte shumë-shumë mbrapa këtij rendi shoqëror. Historiografia komuniste asnjëherë nuk e ka parë atë periudhë me këtë sy, por u imponoi shqiptarëve të mësonin një strukturëzim shoqëror feudal në atë epokë dhe e bëri Gjergj Kastriotin mbret të arbërve, dhe kryekomandant të bashkëkomandantëve të ushtrisë feudalë mesjetarë. Akoma me keq shqiptarët e shekullit të XX-të asnjëherë nuk e mësuan se paraardhësit e tyre më të afërt në ato shekujt kishin qënë në prak të eleminimit të tyre historik nga politika antinjerëzore e mbretërisë serbe. Konfliktet në atë kohë kanë qënë midis feudalëve vëndas me prejardhje perëndimore dhe invazioneve serbe. Pështjellimi politik i atyre kohërave krijoi një tension të tillë sa “pajtoi” feudet artificiale vëndase me pushtetin serb e bullgar që fshiheshin pas politikave bizantine. Në qoftë se do të bënim një përmbledhje të këtyre politikave në atë kohë do të shohim se ato përmbledhen në tre vektorë, por asnjëherë të tjetërsuan në një dhe ky duhet të ketë qënë “fati” i parë pozitiv i mbijetimit të vëndasve. Në këtë gjëndje i gjeti perandoria në zhvillim Otomane e cila e shtriu të gjithe pushtetin e vet në trojet e banuara nga epirotët-arbër  dhe kjo përbënte rastësinë e dytë në favor të mbijetimit historik të epirotëvearbër dhe atë që shqiptarët e kohës komuniste nuk e mësuan kurrë.

Otomanët realizuan kapërcimin e katërt në histori të epirotëve-arbër të cilët e humbën emërtimin e tyre historik dhe paraqiten përpara historisë me emrin shqiptarë të paktën nga shekulli e XVII e këtej. Aplikimi i politikës me mjetet e dhunës në fillimet e shtrirjes otomane të gadishullin Ilirik u shoqërua me një kundërveprim të palës epirotoarbërore mbi çbazë lindi epoka e lavdishme e Gjergj Kastriotit (1443-1468). Rëndësia e asaj epoke nuk qëndron në luftën kundra perandorisë Otomane, as në mbrotjen e Europës nga shtrirja otomane (kjo mund të jetë interesi i Europës për ta paraqitur kështu), por në mësimin e epirotëvearbër për të formuar një bashkësi politke vëndase dhe për t’ju kundërpërgjigjur politikave antiarbërore pamvarësisht nga pasoja. Dmth për herë të parë në historinë e tyre epirotët-arbërore u bashkuan për një qëllim dhe vetëm kjo është merita e Gjergj Kastriotit të mbiquajtur Skëndërbe. Interpretimi i asaj epoke nuk duhet bërë në funksion të interesave historike që nuk i takojnë popullit shqiptar, pasi ngjarjet kanë ndodhur në territorin e paraardhësve të tyre, por në varësi në mbiekzistencës historike të popullit shqiptar për të përcaktuar se çfarë ka ndodhur me të që u realizua mbijetimi historik. Unë pretendoj se kjo është më e rëndësishmja e të gjitha ngjarjeve historike në ndodhur në kurriz të popullit shqiptar dhe paraardhësve të tij. Pikërisht e parë me këtë sy prania rastësore e politikave otomane, nën pamjen e doktrinës së Muhametit, përbën shpëtimin historik të popullit të mëvonshëm shqiptar, na pëlqen apo jo ky fakt. Rëndësi ka të intepretohet ngjarja në funksion të interesit shqiptar dhe jo ndryshe.

Politikat otomane i mësuan shqiptarëve shumë-shumë gjëra duke i ua imprenjuar në dinamikën e zhvillimit të tyre shoqëror. Gjëja më e rëndësishme ka qënë ajo e pronës ku shqiptarët e konsoliduan pronën fisnore përtej asaj të zhvilluar në popujt e tjerë europianë. Kjo erdhi si rezultat i zhvillimit specifik që prona e tokës pati në Perandorinë Otomane ku kjo e fundit nuk e pati në shkallën e pronës private. Kam përpara studimin monografik të Dr. Av. Vasil K. Dilos me titull: “Studim mbi çifliqet” (dorëshkrimin) të botuar në fletoren “Konkordia – Omonia” në gjuhën greke Nr 208/55 dt 2/15 prill 1919  ku spikat pikërisht pozicioni i mësipërm mbi çbazë toka jepej në përdorim dhe jo në pronësi. Këtë gjë shqiptarët e mësuan pikërisht nga pushteti otoman mbi çbazë arrihet në përfundimin se pronarët e tokave në Shqipëri përgjatë shekullit të XX-të, të cilët nuk e kanë blerë atë dhe nuk ka asnjë mundësi juridike që ajo të blihet në këto kushte, janë grabitësit e pasurisë së Popullit Shqiptar  dhe këtë gjë na e mëson pikërisht ai pushtet që akuzohet që e ka lënë mbrapa popullit tonë. Ja përse shahet feja e Islamit dhe pushteti Otoman në trojet e banuara nga shqiptarët. Politikat e tyre diskretitojnë politikat e sotme të pronësisë dhe në këtë pikë zonja Bogdani mbron hajdutët. Por kjo do të thotë se vetë Komuniteti Musliman Shqiptar nuk ka asnjë lloj pronësie mbi tokën ku ndodhen pronat e paluajtëshme të Tij. Është pika ku gjërat duhen thënë në kompleks dhe pa paragjykime.

Politika otomane u mësoi shqiptarëve ekzistencën e shtetit dhe këtë në masën sipërore të tij.  Lidhja e pushtetit otoman me popullsinë arbërore, e më vonë shqiptare, përsëriti lidhjen e pushtetit romak me popullsinë epirote ku shumë shqiptare zunë vënde kryesore në pushtetin qëndror otoman pa dallim feje e krahine. Ishin këto lidhje të ndërsjellta që ndikuan domosdoshmërisht në zhvillimin e shqiptarëve të cilët edhe pse nuk kishin jetuar kurrë nën një bashkësi politike autoktone, për herë të parë u bashkuan nën politikën otomane dhe kjo përbën kredon e parë të ekzistencës së tyre kombëtare na pëlqen kjo apo jo, na intereson kjo si individë apo jo. Islamizmi politik ishte ai që përshpejtoi zhvillimin shoqëror të shqiptarëve duke i kaluar në dyert e shtetit edhe pse këta të fundit nuk i njihnin dhe aplikonin në thelb klasat shoqërore, pronën private, familjen monogame, etj. Por shqiptarët mësuan gjënë më kryesore në histori dhe këtë vetëm në shekujt XIX e XX-të: ekzistonin si komb. Pikërisht kjo ishte ajo që Otomanizmi Islamik u imponoi shqiptarëve përgjatë 450 vjetëve të sundimit të tij politik dhe kjo nuk mund të harrohet as për një shekull dhe as për disa breza. Ja përse të shash Islamizmin doktrinar, nga pikëpamja e interesit të popullit shqiptar, do të thotë të shash vetë popullin tonë për të kaluarën historike të tij dhe kjo përbën sakrilegjin më të madh kombëtar. Zonja Bogdani mund të marrë zemër nga politika që ajo i shërben, por do të ishte në interesin e saj të tregonte një kapacitet kulturor më dinamik në drejtim të moralit politik njerëzor duke zbatuar formulën ekonomike: jepi kusurin sipas çmimit.

Në kohën e pushtetit otoman në trojet e banuara nga shqiptarët u lejua edhe aplikimi i fesë katolike mbi çbazë në qytetin e Shkodrës ndërtohet Kisha Katedrale më 1858. Në të vërtetë popullata shqiptare në kohën e pushtetit otoman duhet të jetë konsideruar si një shoqëri periferike përderisa në territorin e banuar prej tyre ka punuar për shekujt e shekuj Kleri Katolik Shqiptar i ndihmuar nga Perandoria e Danubit. Kanë qënë këto dy elementë faktorialë që forcuan ndërgjegjen kombëtare të popullatës vëndase me anë të shkollave shqipe (shkolla e parë shqipe është hapur në Velë të Mirditës më 1632) dhe me lejimin e fillimit të teatrit (çfaqja e parë teatrore është dhënë në qytetin e Shkodrës me 20 shkurt 1879 nga nxënësit e Shkollës Saveriane pas një akademie poetiko-muzikore dhe pikërisht farsa “Mako” e Jul Qezarit). Veprimtaria shekullore e Klerit  Katolik Shqiptar mbi popullin shqiptar është bërë në kontradiksion të plotë me pushtetin otoman, kur veprimtaria e kishës ortodokse, me qëndër në Stamboll, në Jugun e Shqipërisë është bërë me lejen e pushtetit otoman. Ekzistenca e këtij kontradiksioni, ku në thelb ishte lufta midis Perandorisë së Danubit dhe Perandorisë së Bosforit, duhet të përbëjë shkakun përse historia e popullit shqiptar zhvillohet në Veri dhe përse ka si emërues Klerin Katolik Shqiptar. Fenomenet historike kërkojnë medoemos veprimtarinë e bashkësisë njerëzore dhe në këtë drejtim ngjarjet kanë ndodhur jashtë ndërgjegjes së individit, por kanë konsoliduar ndërgjegjen e kësaj bashkësie. Është kjo arësyeja përse ndërgjegja kombëtare e popullit shqiptar është formuar nga Kleri Katolik Shqiptar në “luftë” kundra pushtetit otoman.

Në qoftë se nuk do të ishte pushteti otoman nuk do të kishte kundërveprim katolik dhe rrjedhimisht nuk do të kishim tendencë mbi ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve. Me këtë sy duhet parë roli pozitiv i pushtetit otoman nën pamjen e doktrinës Islamike. Unë nuk e besoj se ka gjë më të thjeshtë për të kuptuar se çfarë ka ndodhur në ato kohëra dhe përse dueti politik Austro-Hungari – Turqi Otomane përbëjnë të gjithë faktorin politik të formimit të kombit shqiptar.

Rëndësi në analizat historike nuk ka roli i individit, por ndikimi i politikës mbi bashkësitë njerëzore pasi vetëm ky fenomen realizon përshpejtimin apo ngadalësimin e shpejtësisë së zhvillimit shoqëror dhe, në këtë drejtim, roli i politikës otomane mbi shqiptarët është absolut, na pëlqen apo jo kjo gjë, na intereson kjo gjë apo jo; të paktën këtë të fundit zonja Bogdani nuk di ta argumentojë.

Me interes gjurmëlënës në historinë e popullit shqiptar, duke ndikuar direkt, janë dhe relacionet e popullatës katolike me Perandorinë Austro-Hungareze, krahas pushtetit otoman. Ky ndikim me të vërtetë nuk ka qënë gjithpërfshirës në territorin e banuar nga shqiptarët, por ai ka vepruar në dy elementë kryesore të zhvillimit të popullsisë së Veriut: në besimin fetar dhe në arësim. Këto dy elementë kanë pasur një ndikim të pakrahasueshëm mbi popullin shqiptar dhe kanë përcaktuar të ardhmen e tij. E njejta gjë nuk ka ndodhur në Jugun e Shqipërisë pasi të dy këto elementë vareshin nga politika greke dhe veprimtaria specifike ka qënë kundër kombit shqiptar. Në fakt kontradiktat në shoqërinë shqiptare të asaj kohe kanë qënë reflektim i kontradiktave politike midis Austro-Hungarisë dhe Sulltanatit Otoman.

Këtu qëndron e fshehta e progresit shqiptar nëpër pesë shekujt e fundit të jetës së tyre dhe menyra se si ata paraqiten përpara popujve të Europës. Shumë shqiptarët, si individë, mund t’i përkasin botës islame dhe këtu nuk ka asgjë të keqe, por si bashkësi ata i përkasin vetëm botës europiane për faktin më të thjeshtë fare: janë themeluesit e racës së bardhë shumë-shumë më përpara se njeriu i Neandertalit. Analizat historike duhen bërë mbi bazën e gjëndjes shoqërore të sotme edhe pse kjo gjëndje është e ndryshuar në sajë të botës së relacioneve.

 

Tiranë, më 18 mars 2010

 

 

40- Zhan Zhak Rusoi, pabarazia sociale dhe teoria e Karl Marksit

 

 

Ka mbi dy shekuj e gjysëm që në mendimin filozofik botëror është çfaqur teoria e pabarazisë sociale, e cila sipas autorit të saj, – Zhan Zhak Ruso (1712-1778) – ,  mbështetet në lindjen e pronës private. Të paktën kështu pretendon Fjalori i Filozofisë (bot. 1982, f. 388-389), dhe është po ky fjalor që pretendon se pikëpamjet e Rusoit janë vlerësuar nga klasikët e marksizmit,  por që një fjalor tjetër e zgjeron botën e këtij filozofi deri në pasqyrimin e ideve të tij në Deklaratën e Pavarësisë të SHBA si dhe në frymëzimin e Revolucionit Francez të 1793-shit (Napoleon Roshi, Kleanthi Zoto, Terminologji Shqiptare dhe Botërore, bot. 1994, f. 309). Në një farë mënyre, sipas këtij materiali, unë kam arritur në përfundimin se politika ka tentuar të marrë botën e Rusoit duke e vënë atë në themel të veprimtarisë së vet pamvarësisht nga lloji i saj, pamvarësisht nga saktësia e botës së filozofit. A nuk do të thotë kjo se politika ka vetëm një fytyrë pamvarësisht se si e paraqet veten përpara njerëzimit? Cila është përmbajtja teorike e kësaj vepre të Rusoit dhe çfarë distance ka me teorinë e Karl Marksit kur dimë se barazia është një nocion inekzistent, pasi nuk ka në natyrë dy struktura materiale të tilla? Atëhere përse duhet të ketë barazi shoqërore dhe si arrihet ajo?

Nga pikëpamja filozofike ne mund të pranojmë barazinë materiale vetëm në dy momente dhe kjo për efekt të paaftësisë së njeriut për të realizuar proçesin e njohjes në këto dy aspekte: në pikën e lindjes dhe në atë të vdekjes. Në momentin e lindjes gjërat kalojnë nga barazia në pabarazi dhe, në momentin e vdekjes, nga pabarazia në barazi (gjithmonë sipas mënyrës empirike të njohjes). Të paktën ky duhet konsideruar si proçes natyror i bing-bengut (pra e kemi pranuar), dmth i lindjes së lëndës, dhe çlirimit të të gjithë energjisë që mbart kjo lëndë mbas zgjerimit maksimal të galaktikave ku humbet kuptimi fizik i saj, dmth përgjatë “vdekjes” së lëndës. Po me botën e njeriut si mund të jetë problemi dhe a ka të drejtë Rusoi kur ngriti hipotezën e pabarazisë sociale për efekt të pronës private? Bota e njeriut (si forma më e lartë e organizimit të lëndës) a i nënshtrohet ligjësisë së dinamikës së lëndës duke e përsëritur atë në fundin e saj? Në fund të fundit a mund të kemi barazi sociale në Globin Tonë ndonjëherë dhe çfarë përmase duhet të ketë ajo? Problemi duhet parë në funksion të kohëve paralele që disponojnë qelizat pjesmarrëse të shoqërisë njerëzore dhe si arrijnë ato në finishin e tyre, në qoftë se ekziston barazia sociale.

Që të mund t’i përgjigjemi ndryshe këtyre pyetjeve e shoh të arësyeshme të marr për bazë librin e Zhan Zhak Rusoit: Origjina e pabarazisë mes njerëzve (botimet Almera, 2008, me përkthim të Qemal Velisë) si dhe disa vepra të Marksit për të parë se në çfarë pike të Rusoit është mbështetur autori i filozofisë së proletarëve kur konkludoi se lufta e klasave çon medoemos në diktaturën e proletariatit dhe organizimi shoqëror i kalimit të shoqërisë nga shteti në jo shtet karakterizohet nga gjysëm shteti proletar ku diktatura në emër të tij është konsideruar, nga ana e Marksit, si  themeli i veprimtarisë së ardhëshme të shoqërisë njerëzore. Une pretendoj se problemi që në themel të filozofisë është i konstatuar në mënyrë ireale prej nga kanë rrjedhur përfundime po të tilla. Ky pretendim ka lindur ngaqë baza e pabarazisë sociale është konsideruar prona private në mënyrë absolute duke u anashkaluar gjëndja e diferencuar e racave për efekte të tjera natyrore ku dhe fillon e mbaron gabimi i Rusoit. Pastaj asnjëherë nuk është treguar baza parimore e pabarazisë së materies ku dhe shoqëria njerëzore nuk duhet të bëjë përjashtim. Në këtë pikë filozofia ka heshtur për efekt të paaftësisë individuale. E keqja qëndron në pranimin e unitetit të materies pa asnjë lloj argumentimi teorik dhe lidhja natyrore e strukturave cilësore të saj pa marrë parasysh pasojën e këtij pranimi.

Unë jam i detyruar të ndërtoj një strukturë filozofike të pabarazisë natyrale duke ngritur hipotezën se barazia është një fantazi e botës së njeriut, pasi në natyrë ajo nuk ekziston. Gjërat mund të jenë të përafërta, por kësaj njeriu nuk i ka dhënë rëndësi duke marrë për bazë të kundërtat dhe duke nënkuptuar pozicionet e ndërmjetme. Meqënëse njeriu nuk është i aftë të marrë me mënd se çfarë ka ndodhur përgjatë proçesit të lindjes së ishullit tonë lëndor (nënkuptohet materia) dhe, afër mëndsh, nuk ka për ta marrë vesh kurrë se çfarë do të ndodhë me vdekjen e këtij ishulli (lënda), sepse ai zhduket shumë-shumë më përpara, jam i detyruar të përcaktoj dy përmasat fillestare të “lindjes” së pabarazisë materiale, gjë që nuk është e vështirë t’i mvishen botës së njeriut. Unë i konsideroj këto përmasa si absolute edhe pse dinamika e tyre, në vazhdën e kohës, është thellësisht relative, por që e vë në dukje këtë pabarazi mirëfilli.

Akti i parë i pabarazisë është koha e lindjes së fenomenit, të dukurisë, të strukturave, etj. ku kjo kohë nuk është kurrë e barabarta dhe rrjedhimisht nuk ka se si produktet e saje të jenë të barabartë, përfshirë edhe binjakët biologjikë të qënieve njerëzore, si shkalla më e lartë e organizimit të materies, dhe kuantet e energjisë, si shkalla më e ulët e këtij organizimi dhe shprehje e ekzistencës së materies lëndore.

Akti i dytë i pabarazisë është bota e relacioneve midis sasiorëve dhe cilësorëve. Në momentin që dy struktura (të përafërta deri në atë masë sa duken si të barabarta) futen në relacion midis tyre, ato i largohen njëra-tjetrës deri në atë masë sa duhen konsideruar si dy cilësorë. Atëhere ku e ka bazën teorike bota e barazisë materiale, duke përfshirë edhe botën e njeriut? Është pika ku fillon dhe mbaron teoria mbi barazinë sociale, ku fillon dhe mbaron devijimi i asaj që kërkon raca njerëzore në Tokë. Çfarë përfaqëson veprimtaria e njeriut në Tokë dhe si përputhet pabarazia natyrore me pabarazinë njerëzore (nocion i shpikur nga njeriu)?

Sipas Rusoit:

“Në llojin njerëzor unë përshquaj dy pabarazi: -njërën, të cilën e quaj natyrore ose fizike, pasi është përcaktuar nga natyra dhe qëndron në ndryshueshmërinë e moshës, shëndetit, fuqive të trupit, dhe të vetive të mëndjes e të shpirtit; -tjetrën, që mund të quhet pabarazia morale ose politike, pasi varet nga një lloj marëveshjeje, dhe është vendosur, ose së paku ka marrë shkasin, prej miratimit të njerëzve. Kjo qëndron në privilegjet e ndryshme, të cilat disa i gëzojnë në kurriz të të tjerëve, si: për të qënë më të pasur, më të nderuar, më të pushtetshëm e deri për t’iu bindur të tjerët” (dmth për të detyruar të tjerët që t’i binden, GH)” (faqe 42).

Përfundimi analitik është thjeshtë hapsinor dhe pa pjesmarrjen e shumë elementëve ligjorë të shoqërisë njerëzore, bile akoma më tej, ai është i gabuar pasi në rastin e parë (pabarazia fizike) ka marrë për bazë individin, kur në të dytin (pabarazia morale) bashkësinë. Në qoftë se e para mund të tolerohej nga shkalla e zhvillimit shoqëror, e dyta është e palejueshme jo vetëm për të, si filozof, por edhe per studiuesit e mëvonshëm të shkencave të tjera. Defekti numër një i studiuesve të atyre kohërave, por edhe të sotmit nuk bëjnë shumë përjashtim, është analiza e njëanshme hapsinore duke përjashtuar atë kohore mbi çbazë kanë lindur gabime të njëpasnjëshme. Defekti numër dy i studiuesve është përciptësia e analizës së lëvizjes nëpër proçeset e ndryshme shoqërore ku për bazë merret gjithmonë shkaktari i brëndshëm i zhvillimit të proçesit duke lënë pas dore shkaktarin e jashtëm, të paktën në pasojën e zhvillimit shoqëror. Atëhere, si mund të jetë i saktë proçesi i pabarazisë sociale tek raca njerëzore dhe a mund të pranohet ai, në fund të fundit, sipas kësaj hapësire analitike? Në qoftë se ne do të përdorim analizën sipas kontinumit kohor-hapsinor gjëja e para qe do të konstatonim do të ishte pabarazia sociale midis të relatuarve për efekt të kohëlindjes të gjithseicilit (psh parahelenët me ilirët, helenët me ilirët, romakët me ilirët, raca e bardhë me racën e kuqe, raca e bardhë me racën e zezë). Në këtë mes llojet e pabarazisë të Rusoit nuk do të kishin asnjë vlerë po t’ja nënshtorim kategorisë domosdoshmëri-liri. Është pika ku teoria e Marksit fiton vlera, por që nuk vazhdon në konkluzionet e tij. Ndjekja e ideve të Marksit në përpunimet e mëvonshme politike të çon në Rusinë e Leninit. Prej këtej kam arritur në përfundimin që shkolla bolshevike ka sajuar një katrahure në emër të tij dhe kërkush nuk ka pasur kurajon civile ta kundërshtojë këtë. Që këtu fshihet një poshtërsi filozofike nuk e vë në dyshim, por përse është tentuar të përbashkohet Marksi me Rusoin në planin filozofik pa e analizuar Rusoin në esencën e tij? Ja pra që problemi i filozofisë marksiste nuk është ashtu siç është pretenduar prej 45 vjetësh në Shqipëri dhe 70 vjetësh në Bashkimin Sovietik. Kjo është një temë krejt tjetër, por që duhet të shërbejë për të parë këndvështrimin e problemit nga ana e Marksit dhe saktësinë e përfundimeve të tij.

Në qoftë se problemin do ta shohim sipas kontinumit kohor-hapsinor dhe kategorisë domosdoshmëri-liri, atëhere morali njerëzor nuk ka vënd dhe pabarazia sociale duhet konsideruar ligj i natyrës për shumë e shumë arësye ku hapësira e Rusoi për këtë problem është më e parëndësishmja në planin e veprimit kontradiktor. Une pretendoj se teoria e Marksit në këtë pikë ka viktimizimin e vet më kryesor pasi 2.500 vjet beteja klasore (këto nuk janë të shtrira në të gjithë globin) nuk janë asgjë përpara 50.000 vjetëve të shkakut themelor të tyre (ndarja e punës, – e shtrirë në të gjithë globin) dhe 1.000.000 vjeteve e më tepër të shpërngejve të racës njerëzore në Tokë (lindja e tij). Raportet kohore janë marrë me hamëndje, por esenca e tyre është e tillë qe për disa popuj këto shifra janë shumë më të mëdha dhe shumë më të vogla (psh. për shqiptarët këto shifra do të ishin 45 vjet beteja formale klasore, 3.000 vjet ndarje pune formale, 10.000.000 ekzistencë vjetore (raportet kohore te proçeseve nuk na japin ndonjë përfitim dhe vetëm këtu qëndron vlera e teorisë së relativitetit) që përbën mundësinë më të volitëshme të argumentimit të paradoksit të dy binjakëve, gjë të cilën teoria e Ajnshtajnit e kishte të pamundur në praktikë. Është pika ku kërkohet ndryshimi i metodikës së studimeve historike të racës njerëzore në fushën e shkencës.

Prej të gjitha këtyre unë nxjerr përfundimin se fjala nuk është për pabarazinë sociale, dmth edhe Rusoi ka tentuar, me dashje apo pa dashje nuk ka rëndësi, te fshehë diçka me këtë term, por për masën e shpërblimit të punës. Une pretendoj se me këtë kostatim thellohet hendeku midis punes mendore dhe punes fizike ku shperblimi është komanduar nga e para deri ne percaktimin e jetes se njeriut. A nuk është ky problemi i racës së njeriut dhe a nuk lidhet kjo me relacionet e njeriut me natyrën dhe të njeriut me njeriun? A nuk është ky problem i një faze të caktuar të zhvillimit të shoqërisë njerëzore përtej së cilës e panjohura e nënshtron njeriun? A nuk është këtu themeli i të ashtëquajturës pabarazi sociale në botën e njeriut? Është pika ku interesi i individit kontraktohet me interesin e bashkësisë dhe që në këtë moment pabarazia sociale e humbet kuptimin sipas Rusoit, duke u zgjeruar përtej asaj që fantazojnë filozofët dhe përfitojnë politikanët. Sot nuk duhet bërë fjalë për pabarazinë e llojit të Rusoit, por për pabarazinë që imponon natyra në të dy shkallët e zhvillimit të racës njerëzore në Tokë: nga koha e lindjes së  racave, popujve e kombeve dhe nga bota e relacioneve midis tyre. Duhet luftuar për të vendosur ekuilibrin shoqëror midis tyre duke qënë të detyruar të kopjojmë fillimisht natyrën përgjatë dinamikës së strukturave paranjerëzore. Është momenti  të kuptohet se kemi të bëjmë me ndryshimin e natyrës njerëzore nga vetë njeriu dhe me këtë të marrë fund produkti negativ i botës njerëzore të përmbledhur në teorinë rusoniane mbi pabarazinë shoqërore midis njerëzve.

Mënyra se si analizohet lindja e kësaj lloj pabarazie duhet të shërbejë si argument për të vërtetuar ekzistencën e formalizmit filozofik në tendencën zgjidhëse të problemeve shoqërore në racën njerëzore. Asnjëhere nuk është tentuar për të shpjeguar diferencimet në zhvillimin shoqëror të racave të ndryshme, të pa relatuara midis tyre deri në mesin e shekullit të 15 e këtej. Dhe kjo për mendimin tim duhet të ketë qënë një ndër shkaqet e lindjes së teorisë rusoniane, pamvarësisht nga tendenca zgjidhëse. Unë pretendoj se e gjithë rruga analitike e problemit është e shtruar gabim jo vetëm në përmbajtjen e saj, por, kryesisht, në hapësirat që përmblidhen në pabarazinë shoqërore të njerëzve për efekt të faktorit kohë. Sipas tij:

“Duke zbuluar dhe duke ndjekur kështu rrugët e harruara dhe të humbura, që nga gjëndja natyrore janë dashur t’i prijnë njeriut për në gjëndjen shoqërore; duke rivendosur, bashkë me gjëndjet e ndërmjetme që kam vijuar t’i vë në dukje, ato çka nguti i kohës më ka detyruar t’i anashkaloj apo që imagjinata nuk m’i ka sjellë ndërmënd, -çdo lexues i vëmëndshëm nuk mund të mos mbesë i befasuar nga hapësira e pamatë që i ndan këto dy gjëndje. Dhe në këtë vargan të pandërprerë e të ngadaltë ngjarjesh, ai do të arrijë të shohë rrugëzgjidhjen për një pafundësi problemesh të moralit e të politikës, për të cilët filozofët nuk arrijnë të japin zgjidhje. Do të kuptojë se, duke mos qënë gjinia njerëzore e një epoke e njëllojtë me gjininë njerëzore të një epoke tjetër, arësyeja për të cilën Diogjeni nuk gjente asnjë njeri është sepse ai kërkonte mes bashkëkohësve të vet njeriun e një kohë që nuk ekzistonte më. Katoni, do të shprehet ai, u shua bashkë me Romën dhe me lirinë, pasi nuk ishte në shekullin e ri: dhe, më i madhërishmi ndër burrat nuk bëri gjë tjetër veçse mrekulloi botën, të cilën përkundër do ta kishte udhëhequr pesëqind vjet më parë. Me një fjalë, ai do të shpjegojë se si shpirti dhe pasionet njerëzore, duke u tjetërsuar pa u vënë re, ndërrojnë si të thuash natyrë: se si nevojat tona dhe kënaqësitë tona ndryshojnë, në rrjedhat e kohës, objektin; se si, duke u përfikur njeriu i zanafillës hap pas hapi, shoqëria nuk ofron më për sytë e të dijshmit veçse një turmë njerëzish jo të natyrshëm dhe pasionesh të gënjeshtërta, që janë vepër e gjithë këtyre marrëdhënieve të reja, dhe nuk kanë asnjë themel të njëmëndtë në natyrë” (faqe 130-131)

Në fakt në këtë pasazh Rusoi është treguar i sinqertë duke na treguar njërën nga rrugët e formimit të kësaj pabarazie në nivelin e filozofisë, gjë e cila mund dhe duhet përgjithësuar për të gjithë popujt pasi hapësira analitike është vetëm në parim dhe vetëm për njërin lloj të shkakësisë së pabarazisë, pamvarësisht se është më i parëndësishmi dhe më i lehti për t’u eleminuar. Për në këtë pikë ka diçka që duhet pranuar a priori në formën e një postulati: a ka ekzistuar barazia sociale në fillimet e njerëzimit dhe përse nëna jonë natyrë u ka imponuar njerëzve pabarazinë më vonë, çfarë fsheh ky ndërrim pozicionesh dhe përse përputhet me parimin e krijimit të pabarazisë tek strukturat më të thjeshta? Përse bota e kafshëve e disponon barazinë formale brënda llojit për të gjithë kohën e ekzistencës së vet? Në parim cili është shkaku i pabarazisë? Tek Rusoi këto pyetje nuk marrin përgjigje dhe për t’i shpëtuar kësaj gjëndje fluide Rusoi orvatet të krijojë pozicionet e domosdoshme drejt rrugëzgjidhjes së problemit, por pa e ditur se ku të çon kjo rrugë.

Ai pranon se ka ekzistuar një situatë kur është bërë kalimi nga një gjëndje thjeshtë natyrore në atë shoqërore; akoma më tej, ai pranon një gjëndje ndërmjetme me një shtritshmëri kohore tepër- tepër të madhe prej nga është kaluar në proçeset e moralit dhe të politikës duke tentuar një rrugëzgjidhje të mundëshme të këtyre problemeve. Kryesorja tek Rusoi, në këtë pasazh, qëndron në pranimin e ndryshimit të njeriut nga njera epokë në tjetrën pa zbuluar ligjësinë dhe fazën e pabarazisë sociale. Është një pikë ku Rusoi ka dhënë një mendim pozitiv, por që nuk është zhvilluan nga pasuesit e mëvonshëm. Një mendim, tjetër, pozitiv, është dhe pranimi i kontradiktës individ – bashkësi mbi çbazë ndërtohet pabarazia e ardhëshme shoqërore.

Të gjitha këto kanë nevojë për një zbërthim të mëtejshëm, gjë e cila duhet të na çojë të zbulimin e elementëve të tjerë qelizorë materialë të shoqërisë që bashkëshoqërojnë pabarazinë sociale të racës njerëzore në Tokë. Pastaj duhet zbuluar se në çfarë stadi, në raport me fundin e shoqërisë njerëzore në Tokë, është barazia shoqërore e njeriut. Mos vallë këtu qëndron qëllimi natyror i barazisë shoqërore të racës njerëzore në Tokë? Çfarë “rengu” na ka punuar natyra kur shpiku pabarazinë shoqërore të njeriut? Ku qëndron domosdoshmeria e barazisë sociale të botës njerëzore dhe çfarë qëllimi ka në vazhdimësinë e jetës në Tokë?

Problemi nuk duhet shtruar kurrsesi vetëm për një racë dhe vetëm për një popull, apo grup popujsh, në brëndësi të kësaj race. Është pika ku duhet përcaktuar më përpara parimin natyror të lindjes së njeriut në Tokë (poligjenezë apo monogjenezë –në këtë pikë duhet luftuar me përfaqësuesit e feve në Tokë) për të kuptuar që natyra nuk i ka krijuar racat dhe popujt brenda nje race të barabartë midis tyre. Une pretendoj se proçesi i pabarazisë midis njerëzve është shumë-shumë më i hershëm se formimi i popujve, bile, akoma më tej, është kjo pabarazi si shkaktarja e formimit të tyre. Atëhere përse duhet luftuar kundër pabarazisë shoqërore? Mos vallë proçeset e organizimit shoqëror kanë marrë fund të Tokë dhe njeriu po mendon për gabimet e kryera nga ai?

Dalja nga bota e kafshëve mund të presupozohet mbi një bazë barazie aq sa mund të jetë një grup ujqish, majmunësh, elefantësh midis tyre. Por kjo është barazi kafshësh dhe mua nuk ma merr mëndja se Rusoi e ka pasur fjalën për këtë lloj barazie. Pamvarësisht nga lloji i hipotezës, lindja e njeriut është akoma një mister i pa argumentuar saktësisht në të gjithë parametrat e tij, kështu që ne na duhet të ecim pak si me hamëndje duke pranuar, në formë postulati, që njeriu është rezultat i transformimit të antropomorfëve në vënde të ndryshme të Globit në kohë të ndryshme në sajë të marrëdhënieve qënie e gjallë – natyrë dhe qënie e gjallë – qënie e gjallë mbi çbazë lindi prodhimi i ushqimit të përditshëm. Është pika ku fillon jeta njerëzore në Tokë me emrin shoqëria njerëzore. Ky proçes nuk ka qënë as momental dhe as në një pikë të Globit, e kundërta do të ishte një gabim i natyrës dhe kjo nuk ka për t’u zbuluar asnjëherë dhe asgjëkundi. Dinamika e sotme e sistemeve diellore dhe galaktikave tregon se pabarazia e zhvillimit është baza e ekzistencës së materies. Atëhere përse kërkohet barazia e botës njerëzore dhe çfarë përfaqëson ajo në realitet?

Të vetëquajturit materialistë në shekullin e XIX kanë pretenduar se prania e dy komunave primitive pranë njëra-tjetrës ka çuar në lindjen e luftës (F.Engels, Anti-Dyring, f. 177), por nuk shpjeguan fazën e zhvillimit të komunës dhe raportin e dhunës me luftën. Sipas kësaj pikëpamjeje nuk shpjegohet dinamika specifike e pronës dhe lidhja e saj me luftën kur pranohej që prona private kishte lindur përpara dhunës (F.Engels, Anti-Dyring, f. 159). Gjërat u analizuan në mënyrë të tillë që të mund të justifikohej dhuna kundra shtetit kapitalist dhe të pranohej një organizim i ri shoqëror pa u justifikuar detyra historike e shtetit kapitalist dhe pa u analizuar bota hapsinore që përmblidhte jetën e tij. Shteti kapitalist në Europën Perëndimore përgjatë shekullit të XIX u konsiderua i tejmbushur me ngjarje revolucionare përmbysëse dhe mbi këtë bazë u kërkua vendosja e barazisë sociale  duke aplikuar luftën, si forma e vetme e vendosjes së kësaj barazie (e vlefshme, për këtë temë, ishte reprika midis Dyringut dhe Engelsit për problemin e përdorimit të dhunës në përmbysjen e marrëdhënieve në prodhim, Anti-Dyringu, f. 180) duke harruar se kjo lloj pabarazie kishte lindur përpara luftës dhe detyrimisht nuk mund të zhdukej nga ajo (teoria e abolutizmit analitik, ose ndryshe raporti kohor-hapsinor, na e jep këtë të drejtë konkluzive). Unë pretendoj që ishte thirrja e Rusoit mbi pabarazinë sociale si shkaku i lindjes së teorive për mënyrën e vendosjes së barazisë sociale, pa i shkuar ndërmënd se po kërkohej luftë kundër nënës sonë Natyrë.

Pikësëpari pabarazia sociale që analizon Rusoi është realizuar në brëndësi të shoqërisë njerëzore përgjatë dinamikës së zhvillimit të saj dhe jo ndryshe. Kjo do të thotë se faji është tipikisht i njeriut dhe jo ndryshe. Të gjitha këto kanë ndodhur vetëm për një qëllim: për të rritur mirëqënien dhe jo ndryshe. Atëhere, cili është qëllim i Rusoit që analizon këtë pabarazi dhe a ja vlen, në fund të fundit, të merret për bazë? A e ka kryer detyrën historike kjo pabarazi në kohën e Rusoit dhe themeli i saj a është me të vërtetë prona private? Dyshimi mbi këtë përfundim të Rusoit ka lindur nga që është pranuar se lufta ka lindur përpara shtetit edhe pse ajo nuk ka qënë produkt i politikës, pasi kjo e fundit ka lindur më vonë, dhe prona pivate nuk kishte arritur akoma atë shkallë që të realizohej fitimi mbi punën e tjetrit. Çfarë fshihet në këtë rrëmujë faktesh dhe ngjarjesh historike dhe çfarë lidhje kanë me pabarazinë shoqërore? A e dinte vallë Rusoi se lufta lindëte pikërisht nga pabarazia e zhvillimit të komunave ku pabarazia e individëve të saj akoma nuk ishte realizuar historikisht dhe faji për këtë ishte i nënës Natyrë? A e dinte vallë Rusoi se kur komunat nuk ishin të diferencuara në planin shoqëror, atëhere ato bashkoheshin?

Pamundësia për të mësuar këto e shtyu Rusoin në tentativën për të zbërthyer problemin që në gjenezë ku është munduar të vërë në dukje se dikur ka pasur barazi, por pa na e shpjeguar se ajo barazi ka qënë barazi e trashëguar nga bota e kafshëve me përjashtimet e veta. Mundohet të kapë qeliza shoqërore që në embrion dhe prej këtej të nxjerrë përfundime arbitrare jo vetëm pa domethënie, por me nënkuptime negative. Vini re këtë tentativë:

“kështu që, sa më tepër të kufizuara ishin njohuritë, aq më tepër zgjerohej fjalori”(faqe 68).

Në të vërtetë, në këtë pikë, Rusoi është më tepër konstatues instiktiv se sa realist. Ai nuk e ka ditur se ky problem fsheh disa enigma në zhvillimin e shoqërisë njerëzore ku me kryesori do të ishte suprimimi i realitetit nga mendimi, që realizohej në sajë të botës së relacioneve midis njerëzve, grup njerëzve, fiseve dhe popujve. Ndikimet e ndërsjellta që sillnin këto relacioneve i nënshtroheshin ligjeve të natyrës dhe këtë Rusoi nuk ka pasur se si ta dijë me shkallën e zhvillimit të shoqërisë së atëhershme. Në qoftë se këtë përfundim të Rusoit do ta merrnin si postulat, atehere do të kishim një ndër rrjedhimet kryesore të bazave të absolutizmit analitik që thotë se: popujt me shpejtësi të vogël zhvillimi shoqëror nuk mund t’i imponohen popujve me shpejtësi të madhe të tillë kur e kundërta është prezent me madhësi determinuese. Është kjo arësyeja përse popujt e prapambetur nga ana hapsinore e kanë fjalorin e gjuhës së tyre në raport të zhdrejtë me shkallën e zhvillimit shoqëror. Kjo bie në sy dukshëm në relacionet universale të popullit shqiptar ku gjuha e sotme e tij është realizuar nga bashkësia e të gjitha gjuhëve, që kanë marrë pjesë në relacionet me të, me gjuhën arbëreshe, të paktën (nuk shtyhem në gjuhën ilirishte pasi albanologjia nuk e njeh atë). Puna kolosale e Profesor Eqerem Çabejt në fushën e etimologjisë së gjuhes shqipe perputhet me këtë përfundim sinjifikativ për albanologjinë e sotme, por që nuk ka gjetur jehonë zhvillimi. Është anashkaluar pasoja kryesore e relacioneve midis pjesmarrësve që konsiston në pasurimin e gjuhës së folur, por e gjitha kjo jo në mënyrë simetrike dhe të barasvlefshme. Gjërat janë pak si më ndryshe dhe metodikat ekzistuese nuk janë të afta të përgjithësojnë ngjarjet dhe situatat e ndodhura.

Problemi e ka një pikëpyetje: më përpara ka lindur pabarazia për efekte natyrore (e mbështetur kryesisht në kohën e lindjes së popujve primitivë) apo pabarazia për efekte shoqërore (karakteristikë e popujve të zhvilluar). Tek këta të fundit mbështetet teoria e Rusoit, por pa i shkuar ndërmënd se këto popuj të zhvilluar do ta kapërcenin të parët pabarazinë sociale, për efekt të veprimtarisë njerëzore, duke argumentuar historikisht se proçesi në fjalë ishte detyrë e rendit të kapitalit dhe kjo lloj pabarazie ishte krijuar në favor të zhvillimit ekonomik e cila i kishte dhënë frutet e veta në kundërshtim me idetë e pasuesve të Rusoit. Por zhvillimi i tejskajshëm  i këtyre të fundit në fillim të mjijëvjeçarit të III-të tregoi se në plan të parë doli pikërisht pabarazia e zhvillimit shoqëror midis popujve të racave të ndryshme dhe problemi u konfrontua deri në prakun e një lufte kryqtarësh, por që pjesmarrësit u tërhoqën në llogoret e tyre pasi u pa që nëna jonë Natyrë na kishte bërë një shaka të papërfillshme për kohën e Rusoit. Për t’i shpëtuat këtij pozicioni filozofi u mundua të vërë në pah parimet e dallimeve midis njeriut dhe kafshëve, dhe të gjitha këto kundër pabarazisë sociale duke e kapërcyer pabarazinë natyrore midis njerëzve pa i shkuar ndërmënd se pasardhësit do të avanconin mbi këtë platformë duke përgatitur tragjedinë e shekullit të XX-të. Sipas Rusoit:

“I udhëzuar nga përvoja se dëshira për mirëqënien është e vetmja shtysë e veprimeve njerëzore, ai e ndjeu veten në gjëndje të dallojë rastet e rralla në të cilat interesi i përbashkët e detyronte t’i vinte rëndësi bashkëpunimit me të ngjashmit e tij, dhe ato më të rralla mëtej në të cilat pjesmarrja duhej ta bënte mosbesues ndaj tyre” (faqe 92).

Në të vërtetë kërkesa për mirëqënie nuk vjen nga përvoja individuale, apo kolektive, por ajo përbën parimin natyror të dallimeve cilësore midis njeriut dhe qënieve të tjera të gjalla. Problemi është thjeshtë filozofik dhe duhet të përbëjë botëkuptimin mbi fillesën e pabarazisë sociale në racën njerëzore. Dmth pabarazia sociale fillimisht ka karakter natyror, por njeriu këtë e kupton shumë më vonë; pasi është futur në mbretërinë e pabarazisë dhe kërkon të dalë prej saj pa e kuptuar se si është futur në të. Elementët socialë që çojnë në pabarazinë midis njerëzve, nga ana kohore, janë shumë-shumë më të mëvonshëm se elementi natyror që krijon pabarazinë midis grup njerëzve brënda një race apo midis racave. Gjëndje e sotme sociale e popujve anë e mbanë botës na e krijon mundësinë për të ndjekur rrugën e kësaj pabarazie edhe pse këta popuj nuk kanë pasur kurrë relacione midis tyre. Analiza e dinamikës sociale të popujve është në gjëndje të na çojë të zbulimin se si lind kjo pabarazi dhe kush është fajtore për të. Këtë gjë Rusoi nuk ka ditur ta bëjë dhe rrjedhimisht pasuesit e tij kane ecur me tepër me nje dëshirë instiktive se sa brënda kuadrit shkencor të analizës. Nuk e shoh të arësyeshme të përmënd emra, por këtu e kanë zanafillën teoritë mbi socializmin, duke përfshirë edhe marksizmin e proletarëve, zbatimi i së cilës në shekullin e XX-të, pamvarësisht përputhjes së realitetit politik me idetë e Marksit, çoi në thellimin e kësaj pabarazie, por afroi shumë më shpejt, në mënyrë artificiale, kategorinë filozofike domosdoshmëri-liri ndër popujt e prapambetur në raport me rendin e kapitalit edhe pse disa prej tyre përmbanin një shpejtësi zhvillimi tepër të madhe në raport me vëndet  kapitaliste ekzistuese (popujt sllavë).

Pozitive tek Rusoi është fakti se ai pranon ekzistencën e interesit të përbashkët,  kur anashkalon interesin individual, nënkuptim i cili duhet konsideruar ligjor, dhe praninë e shoqërisë njerëzore si bashkësi dhe jo si individ. Është pika ku fillon proçesi i pabarazisë sociale, por që Rusoi e ka kapur nga ana morale dhe si proçes propogandistik pa i kapur thelbin problemit dhe pa diferencuar dot shkaktarin natyror nga ai njerëzor. Pikërisht këtu qëndron pika e paditur nga shkenca dhe gabimi i proçesit të njohjes së racës njerëzore të paktën në këto 4000 vitet e fundit, kur dhe ka filluar ky proçes: në dualitetin shkakësor të çdo proçesi natyror, për rastin konkret në shkaqet e fillimit të diferencimit shoqëror, ose e thënë ndryshe, në shkaqet e lindjes së pabarazisë sociale në Globon Tonë. Problemi duket sikur është i parëndësishëm, por një analizë kohore e proçesit në fjalë tregon se pabarazia shoqërore për efekte natyrore të kohëlindjes së proçeseve shoqërore është shumë herë me e madhe dhe gjurmëlënëse se pabarazia për efekte shoqërore dhe sot ka ardhur koha që ato kushtëzojnë njëra-tjetrën pamvarësisht në e kuptojnë këtë njerëzit dhe a u pëlqen kjo. Është pika ku racizmi ka ngritur një teori pa themele reale dhe që studiuesit sikur kane frikë ta përmëndin pasi e kuptojnë se irealiteti mbretëron në atë pikëpamje.

Negative tek Rusoi është rrjedhimi i pikëpamjes se mosbesimit ndaj të barabartit ku ai nuk e ka kuptuar se ky mosbesim nuk ka qënë kurrë individual, por kolektiv dhe lidhet me shpejtësinë e zhvillimit shoqëror të komunave primitive. Por i gjithë proçesi kërkon një shkallë të caktuar të zhvillimit të tyre pasi duhet të ketë ndodhur një nga të dyja: ose komunat jane bashkuar, duke u zmadhuar, ose janë konfliktuar fillimisht duke ju larguar njëra-tjetrës (Ilirët), ose janë ndeshur midis tyre duke e zgjidhur konfliktin me mjetet e dhunes (parahelenët, por që në zhvillimin e tyre kanë qënë shumë më përpara ilirëve). Në këtë pikë qëndron problemi i formimit të popujve të mëvonshëm, proçes i cili duhet të ketë qënë edhe më i komplikuar nga bota e madhe e relacioneve universale. Por pabarazia sociale në atë proçes ka qënë i varur kryekëput nga proçese natyrore dhe jo shoqërore.

Kur flitet për nivel të caktuar të zhvillimit të komunës primitive kemi parasysh edhe shkakun fillestar të pabarazisë sociale për shkaqe shoqërore që është ndarja e punës. Nuk mund të ketë pabarazi shoqërore pa u realizuar ky proçes, duke i përfshirë të dy palët e të të relatuarve. Mos ekzistenca e pabarazisë në të dy krahët e botës së madhe të relacioneve ka çuar në tjetërsimin e të dy krahëve  dhe në ndryshimin e shpejtësisë së zhvillimit social, proçes i cili i nënshtrohet paradoksit të binjakëve të parashikuar në fushën e fizikës, por realisht ekzistues në botën e njeriut me përfundime krejt të tjera nga iluzionet e fizikantëve.

Por Rusoi ka pasur një intuitë  të mrekullueshme, pasi ka ditur të kapë lidhjen e shpejtësisë së kohës me shpejtësinë e zhvillimit dhe me këtë ka përmbysur njërën nga shkaqet e diferencimit social në racën njerëzore. Ishte koha kur njerëzit të grupuar nëpër komuna, ose grup komuna, vendosën instiktivisht të bëjnë ndarjen e punës dhe me këtë i afruan njeriut mundësinë jo vetëm të ndryshimit të zhvillimit të tyre, por mbi të gjitha rritën shpejtësinë e zhvillimit social duke i dhënë dërmën botës së kafshëve përfundimisht. Problemi në këtë pikë bën dallimin midis shkakut natyror dhe shoqëror të pabarazisë sociale, por që gjithëshka bëhet për hir të kundërshtimit të natyrës së trashëguar nga bota e kafshëve. Është pika ku fillon rrugën e vet kategoria domosdoshmëri – liri e cila për Rusoin është e paqënë dhe e pakuptimtë. Sipas tij:

“Unë përshkoj në një çast një numër tepër të madh shekujsh, i shtrënguar nga koha që kalon, nga moria e gjërave që kam për të shprehur, dhe nga përparimi pothuaj i padallueshëm me të cilin nisin ato: -ngaqë, sa më të ngadalta të jenë ngjarjet që pasojnë njëra-tjetrën, aq më me shpejtësi përshkruhen ato” (faqe 93-94).

Mua nuk ma merr mëndja që Rusoi të ketë ditur të nxjerrë përfitime nga ky proçes jo vetëm nga mënyra e formimit të tij botëkuptimor, por kryesisht nga gabimet teorike që raca njerëzore ka realizuar në fillimet e veta duke u imprenjuar në vazhdimësinë e kohës në veprimtarinë që konsiderohet: proçes shkencor. Problemi edhe mund të pranohet me këtë përfytyrim përsa kohë që ne i shohim ato përciptas, por në momentin që fusim parametrin shpejtësi zhvillimi ne hasim barazinë e kontinumit kohor-hapsinor për të gjitha ngjarjet dhe detyrimisht çdo e tillë fsheh në brëndësi të vet cilësorin e pa zbuluar deri më sot dhe që proçesi shkencor i ka parakaluar ato pa i evidentuar. Dhe në këtë pikë fillon formalizmi i shkencës dhe paaftësia e saj për të përgjithësuar ngjarjet konform pretendimit të titullit.

Ndarja e punës do të sillte ndryshimin e parë të kafshës-njeri drejt qënies njerëzore duke parakaluar trashëgiminë natyrore dhe fillimin e një proçesi të stërzgjatur për individin, por tepër të shkurtër për bashkësinë. Është pika ku duhet të fillonte Rusoi zbulimin e shkakut themelor të asaj lloj pabarazie, por më përpara do të ishte pozitive të zbulohej pasoja e ndarjes së punës në gjirin e shoqërisë. Në këtë pikë autori ka futur një element që unë e konsiderova pak të çuditshëm dhe anormal duke e konsideruar të pamundur si realitet. Nga ana tjetër Rusoi nuk ka qënë në gjëndje të lidhë proçesin e pabarazisë shoqërore me proçesin e popullimit të Globit dhe në këtë drejtim fenomenet janë parë me tepër me syrin e fantazisë se të realitetit. Akoma më tej është munduar të vërë në dukje në mënyrë justifikuese dallimet midis ishullorëve dhe banorëve të kontinentit pa na treguar shkallën e pabarazisë sociale në të dy rastet e pretenduara. Kështu Ruroi pretendon se:

”Kështu, është mjaft e mundëshme që, pas sprovave të para të lundrimit, të kenë qënë ishullorët ata që sollën mes nesh përdorimin e fjalës: -dhe është, tekefundit, mjaft afërmendsh që shoqëria dhe gjuhët të kenë pasur zanafillën nëpër ishuj, dhe të jenë përsosur në to, para se të jenë njohur në kontinent“(faqe 96).

Hipoteza ka shumë përmasa botëkuptimore, ku do të veçoja:

1-Parimin natyror të lindjes se njeriut në Tokë, ku Rusoi ka marrë për bazë atë monogjenist (problemi është analog me teorinë gjeocentriste të sistemit tonë kozmik) prej nga lind një tërësi pyetjesh mbi banimin e këtyre ishujve dhe mundësinë e zhvillimit në izolim të tyre për një kohë shumë-shumë të gjatë dhe në arësyet e lidhjes me kontinentalët. Sipas kësaj teorie rezulton që ishullorët të kenë pasur një zhvillim më të madhe se kontinentalët, gjë që jo vetëm e pamundur praktikisht, por dhe teorikisht. Është e pamundur të ketë lindur teknika e lundrimit përpara fjalës. Une e konsideroj përfundimin e Rusoit ose një lajthitje, ose një defekt të përkthimit.

2- Lindja e fjalës duhet t’i dedikohet nje proçesi tepër-tepër të gjatë veprimtarie dhe analogjia me kafshët e ishujve nuk duhet të jetë i mundëshëm. Popullimi i këtyre të fundit nga kafshët duhet të ketë qënë tepër rastësor dhe varfëria biologjike e ishujve duhet ta justifikojë këtë. E thënë më ndryshe fjala ka lindur shumë më përpara se popullimi i ishujve, akoma më tej ajo duhet të ketë lindur përpara ndarjes së punes në përputhje me marrëdhëniet njeri-natyrë dhe kjo duhet të përbëjë koloritin e gjuhëve anë e mbanë botës.

3-Zanafilla e fjalës duhet t’i dedikohet një niveli rigorozisht të zhvilluar ekonomik të komunës primitive, ndërsa koloriti i fjalëve kohës së lindjes të komunave ose paraardhësve të tyre. Në fakt problemi duhet të thjeshtohet në popujt me shpejtësi zhvillimi të vogël ku ekzistenca e tyre në kontinent e përjashton proçesin e lëvizjes mekanike nga kontinenti ne ishull dhe anasjelltas. Të paktën tek ilirët kjo duket bindshëm.

Në këtë pikë Rusoi duhet të ketë tentuar të shprehë tjetër gjë, por në thelb të problemit duhet të qëndrojë diferencimi shoqëror midis ishullorëve dhe banorëve të kontinenteve ku nuk kuptohet se kë favorizon teoria e tij. Por që gjithsësi na shërben për të kuptuar ligjësinë e natyrës në drejtim pabarazisë, e cila eleminohet nga njeriu në sajë të relacioneve dhe të influencës së tij mbi natyrën. Në këtë mënyrë ky problem nuk është konstatuar kështu nga Rusoi dhe rrjedhimisht ai nuk ka pasur si ta dijë se çfarë përfaqëson pabarazia shoqërore në një popull dhe midis popujve e racave. Problemi është një nga bazat themelore të lindjes së njeriut në Tokë dhe duhet të na çojë në përfundimin se si duhet eleminuar e çfarë përfitimi kemi prej kësaj.

Nga që e ka parë problemin vetëm me njërin sy Rusoi nga ka diferencuar dot proçesin e padrejtësisë nga ai i pabarazisë. Në qoftë se i pari duhet konsideruar shoqëror, i dyti duhet konsideruar natyror, dhe është kjo arësyeja natyrore përse lind padrejtësia në racën njerëzore. Tendenca e bashkimit dhe unifikimit të racës njerëzore të Tokë përbën kredon biologjiko-shoqërore të të gjithë jetës milionavjeçare të saj. Puna është të përcaktohen elementët qelizorë të këtij proçesi për të parë rrugën e tij. Ka pasur prej kohësh një tendencë për të filtruar në këtë proçes, por, me sa duket, nuk ka çuar në zbulime të tjera. Kështu Rusoi shkruan:

“sipas aksiomës së Lokut të urtë (nuk e di a e ka fjalën për personazhin e mitologjise gjermane, apo për Xhon Lokun e shek. XVII-të, pasi nocioni pronë është tepër i vjetër dhe nuk lidhet në lindje me shoqëritë moderne, GH), “nuk mund të ketë padrejtësi, aty ku nuk ekziston vetëdija e pronësisë”” (faqe 98).

Unë pretendoj se që në këtë pikë fillon gabimi i filozofisë pasi ajo nuk ka qënë e aftë të diferencojë pronën private nga prona komunare dhe kohët e lindjes përkatëse, me fjalë të tjera: a ka pasur padrejtësi përpara lindjes së pronës? Prej këtej lind nevoja për të përcaktuar pozicionin e padrejtësisë në raport me individin apo me bashkësinë pasi të dhënat historike tregojnë se pronësia komunare lindi si rezultat i ekzistencës së tyre pranë e pranë dhe zhvillimit ekonomik gati të njëjtë pas ndarjes së punës proçes i cili duhet të ketë qënë shumë-shumë i gjatë dhe themelori i jetës së sotme të njeriut. Në qoftë se dy komuna kanë pasur një zhvillim të përafërt, por zhvillimi i tyre ekonomik nuk e njihte pronësinë mbi tokën ku jetonin, atëhere komunat bashkoheshin dhe, në të kundërtën, ato konfrontoheshin. Por edhe pas veprimit të fundit ka ekzistuar një kohë kur skllevërit bëheshin anëtarë me të drejta të plota brënda komunës çka të çon në përfundimin se padrejtësia ka lindur pas pronës dhe duhet të zhduket përpara saj. E thënë me fjalë të tjera zhvillimi i pronës në të gjithë hallkat e veta çon medoemos në zhdukjen e padrejtësive, akoma më tej: në zhdukjen e pabarazisë sociale të shkaktuar nga koha e diferencuar e lindjes specifike. Dmth prona ka lidhje indirekte me padrejtësinë dhe pabarazinë sociale dhe aspak karakter birërie siç u trajtua përgjatë shekullit të XX-të në botë; gabimi fillon shumë më përpara Rusoit dhe Lokut. Në mënyrë direkte ky gabim lidhet me mos zbërthimin e saktë të proçesit shkakësor të lëvizjes. Analiza, sipas dualitetit shkakësor të kësaj të fundit, shpie në konkluzione krejt të tjera dhe në zbulimin e lidhjeve të ndërsjellta të qelizave materiale të shoqërisë dhe në rregullatorin absolut të zhdukjes së pabarazisë dhe padrejtësive shoqërore.

Në qoftë se pranojmë se aksioma e Lokut është e saktë, atëhere duhet pranuar se ajo është me shumë nënkuptime, sidomos në raportin e lirisë me dhunën. Por kjo tek popujt europianë si zor të konstatohet duke përjashtuar botën gadishullore ilire. Fjala padrejtësi është shumë subjektive dhe përgjithësuese. Do të ishte më e drejtë të shihej raporti pronë – dhunë dhe skllavëri – liri. Kjo ka vlera për të përcaktuar ekzistencën e luftës për liri atje ku nuk ekziston skllavëria, gjë që tregon se e para nuk mund të ekzistojë pa këtë të fundit. Kur shkruhet historia e një populli (psh e popullit shqiptar) kjo nuk merret parasysh dhe sajohen të paqënat si ngjarje reale edhe pse ato bien ndesh me kategoritë e mësipërme. Edhe ky proçes kërkon një nivel të caktuar të zhvillimit ekonomik, për të anashkaluar tjetërsimin e realizuar nga bota e madhe e relacioneve dhe për të diferencuar mosqënien historike nga shpikjet antihistorike. Rëndësia e pabarazisë sociale të çon në përfundime krejt të tjera mbi historinë e shkruar të popujve dhe çfarë i ka detyruar ato të shpikin moralin mbi padrejtësinë dhe zgjidhjen e saj. Është pika ku Rusoi është përgjithësuar dhe huazuar nga filozofët e mëvonshëm dhe nuk përjashtoj mundësinë që nga ky lloj morali të ketë lindur marksizmi i proletarëve, mëndjemadhësia e të cilit i kaloi caqet e politikës së deriatëhershme, me pretendimin se faji nuk ka qënë i autorëve të tij.

Pozitive tek Rusoi është tendenca për të zbuluar qelizat materiale të shoqërisë , por e keqja është se ai i ka absolutizuar këto qeliza duke i ndarë nga koha e zhvillimit në raport me rendet shoqërore dhe fazat e tyre. Po të kishte bërë këtë do të zbulonte se gjithëshka varej nga shpejtësia e zhvillimit shoqëror dhe pabarazia shoqërore do të kishte të tjera parametra lindës dhe zhvillues. Mjafton të dalim jashtë kohës kapitaliste të popujve europianë të shekullit XVI – XIX-të (popujt europianë perëndimor; tipikisht hollandezët, britanikët dhe francezët) dhe do të kuptojmë me lehtësi se problemi nuk qëndron kaq thjeshtë i lidhur me qelizat materiale të veprimtarisë ekonomike, lidhje e cila është krejtësisht sipërfaqësore. Sipas Rusoit:

“Metalurgjia dhe bujqësia qenë dy mjeshtëri, shpikja e të cilave solli këtë kthesë rrënjësore. Për poetin janë ari dhe argjëndi, por për filozofin janë hekuri dhe gruri ato që kanë qytetëruar njerëzit dhe kanë marrë në qafë gjininë njerëzore. Si njëri dhe tjetri ishin të panjohur për njerëzit e egër të Amerikës, të cilët, për këtë arësye, kanë qëndruar përherë të tillë; popujt e tjerë ka gjasa gjithashtu të kenë mbetur barbarë, përderisa kanë ushtruar njërën prej këtyre dy mjeshtërive pa tjetrën. Dhe një prej arësyeve më të vlefshme prej të cilës Europa ka qënë, nëse jo e para, së paku për një kohë të gjatë dhe më mirë e qytetëruar nga pjesët e tjera të botës, është se ajo gjëndet prej një kohe më e bollshme në hekur dhe më e begatë në drithëra” (faqe 100).

Edhe ky problem është thjeshtë botëkuptimor dhe i lidhur me metodikën e perdorur në zbërthimin e ngjarjeve historike, pasi, në fund të fundit, metalurgjia dhe bujqësia janë të varura nga shkalla e zhvillimit social të komunës. Raporti i tyre kohor nuk është në këtë pozicion, dmth në fillim ka lindur bujqësia dhe, pastaj, metalurgjia. Në të vërtetë në këtë pasazh të Rusoit ka shumë nënkuptime të cilat nuk janë zbërthyer drejt dhe marrja e tij si postulat të çon në gabime të njëpasnjëshme analitike. Për shëmbëll:

Kthesa rrënjësore ka qënë shumë më e hershme se ajo që përcakton autori dhe shkaku i lindjes së bujqësisë dhe metalurgjisë. Akoma më tej, diferencimi kohor midis këtyre dy veprimtarive njerëzore është gjigand, pastaj duhet parë se e cilës metalurgji. Kjo ka rëndësi të vihet në dukje pasi fenomeni luftë ka qënë i lindur dhe është kjo e fundit që ka çuar në domosdoshmërinë e lindjes së metalurgjisë së hekurit. Midis bujqësisë dhe metalurgjisë janë një sërë elementësh të tjerë shoqërore që paralelizojnë qoftë bujqësinë e qoftë metalurgjinë dhe sidomos fazat e zhvillimit të gjithseicilës. Problemi ka nevojë të stërhollohet pasi në këtë rast do të dilte në pah arësyeja e pabarazisë shoqërore mbi baza natyrore dhe aspak shoqërore, siç mundohet ta vërë në dukje Rusoi.

Pastaj problemi nuk është analizuar drejt në funksion të kohës. Fakti që Rusoi vë në raport europianët me “njerëzit e egjër” të Amerikës pa i ditur produktin shoqëror të këtyre të fundit dhe shkallën e zhvillimit shoqëror tregon se ai këtë problem e ka parë në mënyrë intuitive, të paragjykuar, dhe të paargumentuar saktë. Një analizë komplekse e prejardhjes së racës njerëzore në Tokë, sipas parimit poligjenetik të lindjes, tregon  se raca që fshihet pas nocionit “njerëz të egjër”, nga pikëpamja e zhvillimit hapsinor, ka qënë raca superiore e njerëzimit dhe moseliminimi i tyre nga historia do të sillte luftra të tilla ku ajo e viteve 1939-1945 do të ishte një lojë fëmijësh. Në këtë pikë fshihet e panjohura e shkencës së njerëzimit dhe në funksion të kësaj të panjohura  (shpejtësia e zhvillimit shoqëror) panorama e zhvillimit të racave njerëzore është jashtë domosdoshmërisë së hekurit dhe grurit. Fakti që maksimumi i zhvillimit të rendeve shoqërore ka dhënë përfundime të ndryshme ndër popuj të ndryshëm duke lëvizur sa në një racë në tjetrën (raca e verdhë – raca e zeze – raca e bardhe), nga njëri popull i një race në popullin e një race tjetër (kinezët – egjiptianët – babilonasit – helenët – romakët – otomanët – sllavët – inkasit – actekët – majat), tregon se shpejtësia e zhvillimit social varet nga kohja e lindjes dhe formimit të popujve duke e përmbysur të gjithë tërësinë e metodave të sotme. Në qoftë se për popujt europianoperëndmor mund të pranojmë grurin dhe hekurin si shkaktarët ekonomikë të qytetërimit të tyre specifik, popujt e Dy Amerikave kishin arin dhe misrin, por shkalla e zhvillimit cilësor të tyre ka qënë shumë herë më e madhe se shkalla e zhvillimit të popujve europianë, por rendet ekonomiko-shoqërore kanë qënë të diferencuara në kohë. Krahasimi i Rusoit nuk qëndron po të merret në funksion të shpejtësisë së zhvillimit social. Kjo e fundit kuptohet edhe brënda racës së bardhë po të vihen në raport po ata popuj europianë me popujt skllavë. Problemi pëson një devijacion në konkluzione dhe pasoja.

Por nuk duhet harruar që Europa me të vërtetë ka popujt më të zhvilluar të njerëzimit (Japonia e racës së verdhë nuk bie më poshtë, përkundrazi mund të jetë më lart), por ajo ka gjithashtu dhe popullin më të prapambetur të globit i cili e ka pasur edhe hekurin edhe grurin, i cili në sajë të relacioneve me të përparuarit komshinj e ka humbur zanafillën dhe prapambetjen. Shkalla e zhvillimit të ndarjes së punës tek shqiptarët e sotëm e justifikon këtë pozicion duke treguar se pabarazia sociale ka domosdoshmërinë e vet historike duke qënë përfundimisht pasojë me tendencë zhdukjeje. Puna është të zbulohet mënyra e zhdukjes së saj, por kur shohim se analiza mbi fillesën e pabarazisë sociale është e pasaktë, atëhere, kuptohet, që edhe zgjidhja do të jetë e tillë. Të paktën veprimtaria përgjatë shekullit të XX-të e vërtetoi këtë bindshëm.

Proçeset e dinamikës së qelizave materiale të shoqërisë janë parë kaq përceptas sa asnjëherë nuk është tentuar zbërthimi specifik i tyre për të parë dinamikën e plotë dhe ndikimin që ato kanë  mbi njëra-tjetrën nga pikëpamja kohoro-hapsinore. Tjetërsimi i kësaj dinamike në sajë të ndikimeve reciproke nuk është marrë parasysh atëhere dhe rrjedhimisht sot shohim se problemi ka qënë krejt ndryshe. Kështu, për shëmbëll, problemet bujqësore lidhen me normat e drejtësisë edhe pse kjo e fundit përbën themelin e pushtetit qytetar e industrial. Shikoni si kontraktohet problemi që në gjenezë. Sipas Rusoit:

“Nga kultivimi i tokave rrodhi pashmangshmërisht ndarja e tyre, dhe nga pronësia, e pranuar njëherë, erdhën normat e para të drejtësisë: ngaqë për t’i dhënë gjithseicilit të tijën, është e nevojshme që seicili të ketë diçka. Veç kësaj, njerëzit, duke filluar të hedhin sytë më përtej në të ardhmen, dhe duke parë që seicili kishte diçka që mund ta humbiste, nuk kishte asnjë prej tyre që të mos i druhej për vete shpagimeve për padrejtësitë që mund tu kishte bërë të tjerëve. Kjo origjinë është aq më natyrore, sa është  e  pamundur të konceptohej ideja e pronësisë që lind veçse prej veprimtarisë; ngaqë nuk vërehet që, për të përvetësuar gjërat që nuk i ka krijuar vetë, njeriu të vinte mbi to më tepër se punën e tij” (faqe 102).

Midis kultivimit të tokës dhe ndarjes së saj (pra kemi nënkuptimin e lindjes së pronës individuale) qëndron prania e pronësisë kolektive të tokës dhe parakalimi analitik i saj do të çojë, se s’bën, në gabime themelore kur të vijë puna për të përcaktuar mënyrën e leeminimit të pabarazisë sociale. Akoma më tej, përpara ndarjes së tokës, sipas interesit individual, kemi lindjen e dhunës dhe të luftës çka detyrimisht të çon në përfundimin se ndarja e tokës sipas interesit individual nuk ka kaluar jashtë antagonizmit shoqëror (qelizë kjo që përgatit antagonizmin klasor të ardhshëm). Problemi nuk është kaq i thjeshtë sa e paraqet Rusoi. Ai, dashur pa dashur, ka eleminuar format kalimtare të pronësisë që realizojnë pikërisht atë formë që krijon shfrytëzimin e njeriut prej njeriut, dmth thelbin e pabarazisë shoqërore. Ky boshllëk do të çfaqet bindshëm në teorinë e Karl Marksit, i cili do t’i japë pronës private rol absolut në zhvillimin e ardhëshëm të shoqërisë njerëzore, por duke parakaluar shumë qeliza të tjera mbi çbazë do të realizohej një kompesim artificial duke u shpikur revolucioni me dhunë si shkaktari i eleminimit të pronës, pabarazisë, etj, por që përfundoi në eleminimin e asaj që u pretendua.

Kur flitet për norma të drejtësisë nuk duhet marrë si fillesë një nivel i caktuar i zhvillimit të tyre, pasi akti më i parë i normave të drejtësisë është ndarja e punës dhe përcaktuesi, shumë më i mëvonshëm, i pronës komunare. Idetë mbi drejtësinë kanë lindur me idetë fetare, konkretisht me kultin e natyrës, dhe këtu qëndron zanafilla e pabarazisë sociale në racën njerëzore. Proçesi në fjalë ka brënda parimin natyror të racës njerëzore të mbështetur në proçesin e lëvizjes, që çfaqet me marrëdhëniet njeri-natyrë, dmth në punën, dhe në këtë pikë pabarazia sociale ka momentin e lindjes së vet natyrore.

Pastaj duhet bërë e qartë që qoftë interesi, qoftë prona, fillimisht kanë pasur karakter kolektiv dhe prej kësaj faze është shkëputur individi duke u paralelizuar me shumë qeliza të tjera, të cilat krijojnë lidhjet e mëvonshme të proçesit. Rusoi ka realizuar ndarjet e tyre duke tentuar t’i konsiderojë vendimtare në aktin fillestar të lindjes së pabarazisë sociale.

Për të justifikuar natyralitetin e këtij proçesi Rusoi shpiku frikën, duke realizuar artificialisht kontradiktën dhe padrejtësinë në funksion të pronësisë vetiake. Une e konsideroj këtë mënyrë arësyetimi në kundërshtim me realitetin historik të ndodhur pasi në thelbin e problemit nuk qëndron individi, por bashkësia. Dhe pabarazia midis bashkësive nuk është shoqërore, por natyrore dhe për të eleminuar këtë pabarazi natyrore midis grupeve njerëzore natyra i ka imponuar njeriut ndarjen e punës. Pikërisht këtu fillon zanafilla e qelizave materiale të shoqërisë njerëzore që përbëjnë bazën e pabarazisë, por dhe bazën absolute të progresit. Është ky i fundit që bëhet premisë për eleminimin e pabarazisë, por që mbështetet në dinamikën e qelizave pjesmarrëse në shoqërinë njerëzore. Analizën e këtyre të fundit Rusoi nuk ka qënë në gjëndje t’i zbulojë dhe, aq më tepër, t’i analizojë. Kjo do të thotë se problemet janë parë me sy intuitiv dhe jashtë realitetit historik. Kjo ka ndodhur për shkak të gabimit fillestar të aplikuar në proçesin e njohjes njerëzore ku mendimi filozofik grek ka dhënë një zgjidhje të gabuar. Fjala bëhet për mënyrën e gabuar të shkakut të fillimit të lëvizjes ku Aristoteli ka gabuar në të njëjtën përmasë si dhe Rusoi, më vonë, edhe pse kanë një diferencë kohore prej 2000 vjetësh

Në qoftë se studiuesi do të merrte parasysh dinamikën e qelizave materiale të shoqërisë do të zbulonte se kjo dinamikë nuk është homogjene ndër popuj të ndryshëm dhe të afërt bile nga pikëpamja gjeografike. Çka do të thotë se ndikimi i ambientit të këtij lloji është shumë periferik dhe jo në përputhje me postulimet e deritanishme. Po të krahasojmë Jugun e Shqipërisë nën diktatin e helenëve, atëhere kur ndikuan mbi ilirët domosdoshmërisht duke i transformuar në epirotë, të paktën deri në vitin 168 Pa. Kri., kur Paul Emili rrafshoi 70 qytete, në të njëjtën krahinë nën diktatin e otomanëve do të shikojmë se nuk kanë të njëjtën dinamikë çka do të thotë se merita dhe faji nuk janë të të njëjtit popull, por kemi të bëjmë me dy popuj të ndryshëm të tjetërsuar nga bota e relacioneve universale, pamvarësisht se rrjdhin nga njëri-tjetri, pra kanë karakter birërie.

Kalimi nga bota e padrejtësisë në atë të pabarazisë është një proçes që përmban dualitetin njeri-natyrë në dinamikën e ardhëshme të saj. Kështu pranohet se:

“Atëhere kur të lashtët, -thotë Grozi – i dhanë Cererës epitetin e ligjvënëses, dhe një festë që kremtohej në nder të saj emrin e Tezmoforisë, lanë të kuptohej me këtë se ndarja e tokave ka sjellë një lloj të ri të së drejtës, domethënë të drejtën e pronës, e ndryshme prej asaj që buron nga ligji natyror” (faqe 103).

Rusoi është treguar në këtë temë arbitrar pasi ngatërron, duke e përgjithësuar, dinamikën brënda një komune me të gjithë globin. Ligji natyror nuk ka asnjë lloj barazie në të gjitha nivelet e organizimit material, duke përfshirë te gjithë kohën e ekzistencës së racës njerëzore. Vetëm në nivelin e kuanteve energjitike njeriu është i detyruar të pranojë barazinë e tyre dhe atë ligj natyror që Rusoi ja atribuon njerit. Edhe pa lindur kjo formë e pronësisë së tokës, ka ekzistuar një formë pronësie, e cila ka çuar në luftën midis komunave. Problemi në atë kohë ka qënë i pa konsoliduar mbi çbazë fiset parahelene filluan marshimin mbi tokat e pa pa populluara, ose të populluar pak, ose të populluara me krijesa më inferiore se ata. Në këtë mënyrë ata i shtynë parailirët deri në Danub (kemi parasysh hartën e botuar në librin e Cordinianos Albania, vëll. I-rë, Illiricum) dhe pjesën që mbeti në jugun e Gadishullit Ilirik i transformuan në epirotë. I gjithë proçesi nuk është kryer në përputhje me dinamikën e paraqitur nga Rusoi (vepra e cituar) dhe parahelenët nuk krijuan dot pronësinë e tokës në ato krahina, prej të cilave ato u tërhoqën me të filluar lufta me persët, ndëra ilirët u detyruan të rizbresin poshtë, duke ju larguar Danubit (psh dardanët nga zonat e Rumanisë së sotme zbritën në trojet ku sot ndodhen kosovarët, e gjithë kjo ka ndodhur nga shekulli XIII Pa. Kri. deri në atë VI Pa. Kri.; është kjo arësyeja përse ngushtica e Dardanelave është emërtuar me emrin e fiseve të tyre), nën shtytjen e dakëve. Ndarja e tokës i është nënshtruar veprimtarisë së brëndëshme të komunës, apo bashkësive të tyre, për hir të rritjes së prodhimit bujqësor dhe kjo ka përbërë progresin e mjaftueshëm për lindjen e qyteteve. E tërë dinamika e mëvonshme e qyteteve anë e kënd botës duhet t’i dedikohet të drejtës së pronësisë mbi tokën gjë e cila nuk ka asnjë përputhje kohore apo hapsinore me ligjet e natyrës. I vetmi ligj natyror që mund të merret në konsideratë për atë proçes dhe për atë kohë është kohëlindja dhe kohëformimi i komunave apo grup komunave gjë të cilën jo vetëm Rusoi, por edhe sot shkenca nuk është e aftë të bëjë analiza me këto parametra dhe mbi këto hapësira shoqërore pa ndryshuar metodikat ekzistuese.

Në fakt Rusoi e ka ndjerë ekzistencën e pabarazisë natyrore tek njeriu, por këtë e ka sfumuar me shumë sforcim dhe nuk ka qënë i aftë ta përgjithësojë në planin hapësinor. Në këtë mënyrë ka qënë i detyruar t’i shkrijë bashkë me padrejtësitë shoqërore duke anashkaluar dinamikën e qelizave shoqërore që përfshihen në këtë proçes. Ngta ana tjetër nuk ka qënë i aftë të përcaktojë arësyet përse dhe si lindi shpërndarja e pabarabartë e të mirave materiale. Në këtë pikë i ka përshpejtuar fenomenet shoqërore deri në atë masë sa ka krijuar iluzionin e unitetit të pabarazisë shoqërore me atë natyrore duke e futur problemin në një pozicion të pazgjidhshëm dhe konfuz. Sipas tij:

“Në këtë mënyrë (nga shpërndarja e pabarabartë e të mirave materiale) pabarazia natyrore shtrihet pa u ndjerë bashkë me atë rastësore, dhe dallimet e njerëzve, të zhvilluara nga ato rrethana të ndryshme, u bënë më të ndjeshme, me të njëjtin përpjestim mbi fatin e individëve” (faqe 104)

Kjo lloj rastësie kishte kohe që ishte kthyer në domosdoshmeri, në këtë rast kategoria filozofike është parë për së mbrapshti (mund të ketë problem me përkthimin). Në fakt Rusoi për këtë problem ka një farë merite pasi ka pranuar pabarazinë natyrore në proçesin e lindjes së pabarazisë sociale (do të ishte më e drejtë të quhej padrejtësi shoqërore) edhe pse këtë e ka vënë në funksion të shpërndarjes së të mirave materiale. Por ai ka një defekt serioz pasi e ka parë problemin thjeshtë si një dukuri jashtë rendeve shoqërore. Me fjalë të tjera nuk ka përcaktuar dinamikën e fazave të pabarazisë së shpërndarjes së të mirave materiale, e cila ka ekzistuar vetëm përgjatë fazës fisnore të komunës pasi më pas fjalën e ka marrë aftësia individuale shpirtërore dhe fizike. Proçeset hapsinore të ndodhura, në drejtim të lindjes së pabarazisë shoqërore kanë kaluar nëpër një rrugë e cila justifikon të sotmen brënda kuadrit të domosdoshmërisë deri në atë masë sa mund të arrihet në përfundimin që kjo ka qënë reale në popujt me shpejtësi të madhe zhvillimi,  pasi, në të kundërtën, proçesi është akoma evident duke treguar se bota e relacioneve është ajo që ka vendosur fatin e popujve dhe të kombeve larg rrugës së përshkruar nga Rusoi. Forma klasike sot është parakaluar dhe pabarazia sociale duhet pranuar prezent për hir të zhvillimit të shoqërisë larg sentimenteve hipokrite. Është pika ku marksizmi ose është ndryshuar me qëllim të paragjykuar, ose nuk është kuptuar, dhe mbi këtë bazë kanë lindur veprime politike që e kanë kundërshtuar ligjësinë natyrore të zhvillimit duke çuar në një pabarazi sociale edhe më të madhe se forma klasike që përshkruan Rusoi. Ajo që ka ndodhur një herë e një kohë nuk mund të përsëritet më dhe fati i individëve ndjek tjetër rrugë nga ajo që përshkruan dhe mundohet të justifikojë Rusoi. Problemi nuk duhet shtruar në funksion të lindjes së pabarazisë shoqërore në një vënd, dhe prej këtej të përgjithësohet, por në rrugën si shtrihet kjo pabarazi dhe si realizohet zhvillimi i popujve dhe i kombeve të prapambetur. Kjo e fundit duhet të përbëjë esencën e problemit dhe jo eleminimi i pabarazisë, si fenomen shoqëror të trashëguar, apo të huazuar, nga bota e madhe e relacioneve universale. E sotmja globale e ka vështirësuar problemin tej masës duke e sfumuar problemin e pabarazisë sociale midis individëve brënda kombeve dhe në plan të parë ka dalë pabarazia shoqërore midis racave ku problemi është kryekëput natyror pasi në këtë rast pabarazia shoqërore nuk vjen si rezultat i zhvillimit, por i huazimit dhe kjo nuk evidentohet dot nga Rusoi. Është pika ku kërkohet ndryshimi i metodikave ekzistuese, që shpjegojnë fatet dhe historitë e kombeve pasi ka shumë e shumë kohë që pabarazia sociale nuk krijohet nga bota e zhvillimit të brëndëshëm shoqëror, por huazohet nga bota e zhvillimit të jashtëm shoqëror, dmth bota universale e relacioneve, deri në atë masë sa ne duhet ta përjashtojmë formën klasike të përdorur nga Rusoi, e cila edhe ka shumë mangësi dhe arbitraritet.

Nuk mjaftoi vetëm kjo, por Rusoi i bashkangjiti proçesit pothuajse të gjithë veprimtaritë subjektive të shoqërisë së asaj kohe duke e transformuar duetin padrejtësi shoqërore – pabarazi natyrore në një finalizim përfundimtar duke i hapur rrugë mundësisë së kundërveprimit njerëzor kundër natyrës njerëzore. Është pika ku duhet të ketë filluar tjerrja e teorive mbi këtë mundësi edhe pse e gjithë rruga teorike ishte fund e krye e gabuar dhe jo në përputhje me ligjet e natyrës. Pasoja e  kësaj nuk ishte vetëm shekulli i XX-të, por dhe mijëlvjeçari i ri do t’i nënshtrohej kolapsit të përmbysjes me mjetet e dhunës pa qënë i aftë të rregullojë gabimet e kaluara të racës njerëzore. Vini re se si thellohet gabimi:

“Me një fjalë, konkurenca dhe rivaliteti në njërën anë, nga ana tjetër kundërvënia e interesave, dhe gjithherët dëshira e fshehtë për të arritur përfitimin e tij në kurriz të të tjerëve, -të gjitha këto mbrapshti janë pasoja e parë e pronësisë dhe vargani i pandashëm i pabarazisë që lind“(faqe 105).

Problemi është parë në funksion të ndërgjegjes së individit pa treguar më përpara se si formohet në ndërgjegjen e individit dëshira e fshehtë për të arritur në përfitimet mbi kurrizin e tjetrit. Të paktën ky problem është evident në Shqipëri pas 1991 ku padrejtësia sociale shpërtheu me një forcë të paparë krejt ndryshe nga krimi komunist. A nuk lind prej këtij fakti përfundimi që rendi shoqëror në Shqipërinë komuniste ka qënë rendi që formoi ndërgjegjen e hajdutit tek shqiptarët ? Atëhere për çfarë pabarazia sociale e ka fjalën Rusoi kur nuk ka ditur të kuptojë që forma klasike e lindjes së pabarazisë sociale në racën njerëzore i përket të kaluarës dhe vetëm në një grumbull popujsh me shpejtësi të afërt kohore zhvillimi? Në fillim ka lindur pabarazia natyrore dhe pastaj pronësia. Është tepër i padukshëm akti fillestar i lindjes së padrejtësisë në komunën primitive pasi ka shumë elementë të tjerë shoqërore që paralelizohen me subjektin që po analizojmë duke treguar se sot rëndësia nuk qëndron në pabarazinë shoqërore midis njerëzve, por në padrejtësitë shoqërore dhe në pabarazinë shoqërore midis popujve dhe kombeve ku fajtore është nëna jonë natyrë dhe jo njeriu. Problemi duhet parë realisht ku racat edhe pse nuk kanë pasur lidhje me njëra-tjetrën, pra shkaku shoqëror nuk ekziston, janë të diferencuar në planin kohor të zhvillimit gjë që i duhet dedikuar kohëlindjes së gjithseicilës. Është pika ku bota e njeriut duhet të influencojë jo vetëm mbi vetveten, por kryesisht mbi nënën tonë natyrë, sepse është natyra ajo që i ka lindur njerëzit në vënde të ndryshme dhe kohëra të ndryshme mbi çbazë lind pabarazia midis racave dhe popujve brënda një race (parimi poligjenetik i lindjes së njeriut në Tokë duhet të zërë vëndin e vet). Dhe këtë Rusoi nuk ka mundur ta kuptojë dot në asnjë element. Ai ka marrë për bazë dinamikën e brëndëshme të një organizimi shoqëror duke u mbështetur në parimin monogjenetik të lindjes së njeriut dhe këtë me mangësira.

Pastaj është e palejueshme ta konsiderosh të  mbrapsht domosdoshmerinë historike. Filozëfëve të kaluar u ka munguar realiteti historik global dhe problemi është parë brënda kornizës së racës së bardhë. Arësyetimi i tyre është tepër i ngushtë dhe, nga ana kohore, tepër i shkurtër dhe i pa plotësuar në aspektin e jetës së qelizave pjesmarrëse në organizimin shoqëror ku pabarazia sociale, për efekte njerëzore, është thjeshtë një pasojë kalimtare e cila ka shërbyer për rritjen e prodhimit shoqëror dhe këtu fillon dhe mbaron pabarazia shoqërore brënda një populli; pastaj fjalën e merr teoria e globalizmit ku deri më sot gjërat janë parë me intuitë dhe sipas një interesi kalimtar ku politika e sundon zhvillimin ekonomik sipas interesit individual.

Gabimet thellohen edhe më tepër duke kaluar në paralelizmat shpjegues me botën e kafshëve, a thua se u nënshtrohen të njëjtave ligjeve. Analizës së Rusoit i mungon përmbajtja e problemit konform rendeve shoqërore dhe rrjedhimisht nuk ka se si të kuptojë raportin kohor të zhvillimit midis “barbarit” dhe “të qytetëruarit”. Edhe në këtë pikë ka anashkaluar pabarazinë sociale për shkaqe natyrore duke mos kuptuar që shkaku themelor i pabarazisë sociale ka qënë i ngritur mbi bazën e faktorit kohëlindje të bashkësisë njerëzore dhe është detyrë e njeriut për të ndryshuar natyrën e njeriut në favor të këtij të fundit. Rusoi nuk e ka kuptuar se pikërisht në këtë pikë ai ka përmbysur vetveten duke i hapur rrugë mënyrës së kësaj përmbysjeje në mënyrë jo vetëm antiligjore, por edhe antinjerëzore. Sipas tij:

“Ashtu si një at shale i pashtruar kërlesh qimen, rreh tokën me këmbë dhe përpushet rrëmbyeshëm vetëm sapo i afrohet freri, ndërkohë që një kalë i zbutur vuan me durim kamzhikun dhe mamuzet, -kështu edhe njeriu barbar nuk e përul kokën nën zgjedhën që njeriu i qytetëruar e mbart pa u ankuar, dhe parapëlqen lirinë më të peripecishme më tepër se një nënshtrim të paqtë” (faqe 115).

Kjo ka të bëjë me botën e njohje dhe shkallën e zhvillimit dhe aspak me karakterin (ky i fundit është pasojë). Njeriu barbar nuk e ka njohur shtypjen shoqërore, prandaj dhe nuk e duron, kur njeriu i qytetëruar e di mire se çdo të thotë shtet, prandaj dhe ngrihet kundër shtetit edhe pse kjo është e gabuar, gjithmonë e gabuar. Në këtë pikë Rusoi ka bërë një argumentim formal për të justifikuar prapambetjen e barbarëve, pa i ditur thelbin kësaj prapambetjeje dhe rrjedhimisht nuk ka pasur si të dijë dhe argumentojë diferencimet në zhvillimet sociale. Ka qënë intuita e Rusoit ajo që e ka çuar në përgjithësimin e akteve të pabarazisë shoqërore në një komunë dhe prej këtej në të gjithë Globin, gjë jo vetëm që nuk është e vërtetë dhe ireale, por mbi të gjitha është e pamundur të realizohet. Të paktën këtë populli shqiptar po e heq në kurriz pas 1991 pa i ditur as kuptimin dhe as rolin. Sot populli shqiptar ndodhet realisht në pozicionin e atij barbari edhe pse pamja e tij duket si e një populli të qytetëruar. Duke parë raportet e zhvillimit të shoqërisë njerëzore anë e kënd botës dhe e gjitha kjo në funksion të kohës, kam arritur në përfundimin se ajo formë që njohet si forma klasike e lindjes së pabarazisë shoqërore midis njerëzve është forma e racës së bardhë kur racat e tjera duhet ta kenë hapësirën të tjetërsuar në sajë të botës së relacioneve dhe kjo bën që forma klasike të mos jetë e aftë të përgjithësohet dot. Pastaj një rol determinues duhet të ketë luajtur edhe koha e lindjes, mbi çbazë është përcaktuar shpejtësia e zhvillimit social  nga pikëpamja natyrore. Prej këtej arrihet në përfundimin se forma e formimit të shtetit e përjashton luftën, si vazhdim i politikës me mjete e dhunes, në përmbysjen e shtetit klasor çka do të thotë se përmbajta e shtetit është e lidhur me një detyrë të përcaktuar rigorozisht nga nëna jonë natyrë ku pabarazia e zhvillimit social deri më sot ka qënë evidente dhe e vetme. Atëhere përse e ka marrë për bazë Rusoi këtë pabarazi dhe çfarë ka kërkuar prej saj?  Duhet zbuluar arësyet teorike përse Marksi huazoi nga Rusoi idenë mbi pabarazinë sociale dhe përse arriti në këtë përfundim  dhe çfarë kishte mangët në teorinë e tij, e cila po të plotësohej do ta përmbyste përfundimin e tij teorik. A nuk do të thotë kjo se gjithëshka e gabuar në teorinë marksiste duhet t’i dedikohet filozofëve paraardhës?

Une nuk e di se si e ka parashikuar Rusoi vazhdimin e jetës në Tokë, por që të pranosh pabarazinë natyrore të lidhur me pabarazinë shoqërore dhe prej këtej të analizosh veprimet subjektive individuale duke anashkaluar subjektivizmat politikë që përcaktojnë të parat do të thotë të ndërtosh themele të dobta të mendimit filozofik duke i trasmetuar brezave një bllof metodik. Pikërisht këtë bllof mori përsipër racizmi kur ndërtoi teorinë e tij spekulluese, përmbysja e të cilit është pak e vështirë të realizohet me shkollimin që kanë sot europianët e përparuar. Rusoi është munduar të justifikojë politikën e racës së bardhë se sa të japë pikat udhërrëfyese të krijimit të politikës, dmth të krijuesit të padrejtësive shoqërore, që ai i emërton pabarazi shoqërore. Pretendimi i tij ishte:

“kur shoh turmat e njerëzve të egër, të gjithë lakuriq, të përçmojnë nepset europiane dhe të sfidojnë urinë, zjarrin, shpatën dhe vdekjen, për të mbrojtur veç pavarësinë e tyre; -unë e kuptoj se nuk i përket skllevërve të arësyetojnë mbi lirinë” (faqe 115).

Në të vërtetë këtu ka një problem sa teorik aq dhe praktik. Për çfarë skllevërish e ka fjalën Rusoi: për skllevërit e kohës së Romës apo për skllevërit zezakë që ndërtuan Amerikën? Sepse historia ka treguar se vetëm skllevërve të kohës së Romës Perandorake u përket arësyetimi mbi lirinë dhe këtë e treguan me sakrificën e jetës së tyre, të paktën mbi një herë (Spartaku). Ata që nuk njohin skllavërinë nuk kanë si të njohin luftën për liri. Në qoftë se fjala bëhet për skllevër me prejardhje komunare, natyrisht që arësyetimi është jashtë linjës dialektike dhe e bën të pamundur vazhdimin e arësyetimit dhe këtu qëndron e fshehta e asaj që Rusoi nuk ka ditur të zbërthejë, e cila fshihet pas kategorisë domosdoshmeri-liri.

Problemi nuk mund të shtrohet në funksion të racës së bardhë pasi ajo jo vetëm që lë një shije të hidhur për banorët e Europës Lindore përgjatë shekullit të XX-të, por mbi të gjitha mbulon gabimin e një sërë filozofësh dhe politikanësh përgjatë shekullit të XIX-të të cilët përgatitën kasaphanën e shekullit të XX-të pikërisht nga padija dhe përgjithësimi i proçesit të lindjes së pabarazisë shoqërore në Europë për të gjithë Globin. Është pika ku edhe vetë teoria e Marksit atakohet nga vetë autori me paaftësinë e zbulimit të formave të lindjes së qelizave shoqërore që marrin pjesë në proçesin e zhvillimit të saj. E keqja qëndron në botëkuptimin filozofik të materializmit, i cili është quajtur i tillë thjeshtë vetëm për spekullim për të qënë ndryshe nga idealizmi filozofik, kur në thelb ka qënë i njëjtë në fushën e mashtrimit filozofik: të gënjejnë njerëzimin, për të jetuar vetë. Pabarazia shoqërore është shoqëruar në një masë të konsiderueshme nga uni filozofik pikërisht të atyre që e kanë konstatuar pa qënë të aftë t’i japin zgjidhje problemit as në letër. Tendenca e zgjidhjes së pabarazisë shoqërore në Tokë ka qënë gjithmonë e gabuar dhe jo në përputhje me dinamikën dialektike të qelizave materiale të shoqërisë. Gjithmonë njeriu ka vepruar gabim në këtë drejtim duke tentuar per te asgjësuar të parën edhe pse ajo zhduket e fundit (prona). Ja përse është e domosdoshme futja në skenën e mendimit filozofik një metodikë e re analitike që zgjidh pikërisht pabarazinë shoqërore tek njerëzit në mënyrë ligjore dhe jo në mënyrë spekulluese siç u veprua përgjatë shekullit të XX-të.

Studiuesit që janë marrë me problemet shoqërore asnjëherë nuk e kanë parë botën e njeriut si një kompleks racash ku mbizotëron pabarazia racore për efekte natyrore. E keqja qëndron se fenomeni në fjalë ka qënë prezent edhe brënda një race, po që politika nuk i ka marrë parasysh kur shtriu botën e vet në të gjithë kontinentin edhe pse kjo përbënte një ndërhyrje në ligjet e natyrës sipas pikëpamjes materiale. Interesant është fakti se që në fillimet e veta politika ka përbashkuar jo vetëm popujt, por edhe racat me diferencime të mëdha në zhvillimin social duke anashkaluar problemin dhe duke ndihmuar realisht dhe domosdoshmërisht, por jo në të gjitha rastet, mbi prapambetjen fenomen i cili duhet konsideruar ndikues mbi botën e pabarazisë sociale mbi baza natyrore. Në qoftë se ndikimin e politikës mbi popujt e prapambetur e hasim për herë të parë në Kinë para 3000 vjetëve, ndikimin e politikës mbi racat e hasim për herë të parë në kohën e Perandorisë Romake, pasojat e luftrave punike. Këtë fenomen Rusoi nuk e ka marrë parasysh, por është kufizuar me konstatimin e ndryshimit të njeriut mbi baza kohore. Në një farë mënyre ai është treguar pozitiv kur konstatonte:

“Duke zbuluar dhe duke ndjekur kështu rrugët e harruara dhe të humbura, që nga gjëndja natyrore janë dashur t’i prijnë njeriut për në gjëndjen shoqërore; duke rivendosur, bashkë me gjëndjet e ndërmjetme që kam vijuar t’i vë në dukje, ato çka nguti i kohës më ka detyruar t’i anashkaloj apo që imagjinata nuk m’i ka sjellë ndërmënd, -çdo lexues i vëmëndshëm nuk mund të mos mbesë i befasuar nga hapësira e pamatë që i ndan këto dy gjëndje. Dhe në këtë vargan të pandërprerë e të ngadaltë ngjarjesh, ai do të arrijë të shohë rrugëzgjidhjen për një pafundësi problemesh të moralit e të politikës, për të cilët filozofët nuk arrijnë të japin zgjidhje. Do të kuptojë se, duke mos qënë gjinia njerëzore e një epoke e njëllojtë me gjininë njerëzore të një epoke tjetër, arësyeja për të cilën Diogjeni nuk gjente asnjë njeri është sepse ai kërkonte mes bashkëkohësve të vet njeriun e një kohë që nuk ekzistonte më. Katoni, do të shprehet ai, u shua bashkë me Romën dhe me lirinë, pasi nuk ishte në shekullin e ri: dhe, më i madhërishmi ndër burrat nuk bëri gjë tjetër veçse mrekulloi botën, të cilën përkundër do ta kishte udhëhequr pesëqind vjet më parë. Me një fjalë, ai do të shpjegojë se si shpirti dhe pasionet njerëzore, duke u tjetërsuar pa u vënë re, ndërrojnë si të thuash natyrë: se si nevojat tona dhe kënaqësitë tona ndryshojnë, në rrjedhat e kohës, objektin; se si, duke u përfikur njeriu i zanafillës hap pas hapi, shoqëria nuk ofron më për sytë e të dijshmit veçse një turmë njerëzish jo të natyrshëm dhe pasionesh të gënjeshtërta, që janë vepër e gjithë këtyre marrëdhënieve të reja, dhe nuk kanë asnjë themel të njëmëndtë në natyrë” (faqe 130-131).

Në fakt në këtë pasazh Rusoi është treguar i sinqertë duke na treguar njërën nga rrugët e formimit të kësaj pabarazie në nivelin e filozofisë, gjë e cila mund dhe duhet përgjithësuar për të gjithë popujt pasi hapësira analitike është vetëm në parim. Për në këtë pikë ka diçka që duhet pranuar a priori në formën e një postulati: a ka ekzistuar barazia sociale në fillimet e njerëzimit dhe përse nëna jonë natyrë u ka imponuar njerëzve pabarazinë më vonë, çfarë fsheh ky ndërrim pozicionesh dhe përse përputhet me parimin e krijimit të pabarazisë tek strukturat më të thjeshta? Përse bota e kafshëve e disponon barazinë formale brënda llojit për të gjithë kohën e ekzistencës së vet? Në parim cili është shkaku i pabarazisë? Tek Rusoi këto pyetje nuk marrin përgjigje dhe për t’i shpëtuar kësaj gjëndje fluide Rusoi orvatet të krijojë pozicionet e domosdoshme drejt rrugëzgjidhjes së problemit, por pa e ditur se ku të çon kjo rrugë.

Ai pranon se ka ekzistuar një situatë kur është bërë kalimi nga një gjëndje thjeshtë natyrore në atë shoqërore; akoma më tej, ai pranon një gjëndje ndërmjetme me një shtritshmëri kohore tepër- tepër të madhe prej nga është kaluar në proçeset e moralit dhe të politikës duke tentuar një rrugëzgjidhje të mundëshme të këtyre problemeve. Kryesorja tek Rusoi, në këtë pasazh, qëndron në pranimin e ndryshimit të njeriut nga njera epokë në tjetrën pa zbuluar ligjësinë dhe fazën e pabarazisë sociale. Është një pikë ku Rusoi ka dhënë një mendim pozitiv, por që nuk është zhvilluan nga pasuesit e mëvonshëm. Një mendim, tjetër, pozitiv, është dhe pranimi i kontradiktës individ – bashkësi mbi çbazë ndërtohet pabarazia e ardhëshme shoqërore, por që në të vërtetë duhet konsideruar padrejtësi shoqërore.

Të gjitha këto kanë nevojë për një zbërthim të mëtejshëm, gjë e cila duhet të na çojë të zbulimin e elementëve të tjerë qelizorë materialë të shoqërisë që bashkëshoqërojnë pabarazinë sociale të racës njerëzore në Tokë. Pastaj duhet zbuluar se në çfarë stadi, në raport me fundin e shoqërisë njerëzore në Tokë, është barazia shoqërore e njeriut. Mos vallë këtu qëndron qëllimi natyror i barazisë shoqërore të racës njerëzore në Tokë? Çfarë “rengu” na ka punuar natyra kur shpiku pabarazinë dhe padrejtësinë shoqërore të njeriut? Ku qëndron domosdoshmëria e barazisë sociale të botës njerëzore dhe çfarë qëllimi ka në vazhdimësinë e jetës në Tokë?

Pamvarësisht nga emërtimet, gjë që mund të jetë dhe problem i përkthimit, tek Rusoi është pozitiv fakti i pranimit të pabarazisë morale, pabarazisë fizike, të drejtës pozitive, të drejtës natyrore, prej të cilave rrjedh lloji i pabarazisë. Është kjo e fundit e vetmja gjë pozitive që ne muarëm nga Rusoi, por që duhet të jetë bërë një faktor frymëzimi për studiuesit e mëvonshëm edhe pse nuk është realizuar bindshëm diferencimi i pabarazisë natyrore nga padrejtësia shoqërore. Vini re se si analizon Rusoi tërësinë e këtyre problemeve:

“Prej këtij parashtrimi del si rrjedhojë, gjithashtu, se pabarazia morale, e ligjësuar vetëm nga e drejta pozitive, është e kundërt me të drejtën natyrore, të gjitha herët që ajo nuk bashkërendohet në të njëjtin përpjestim me pabarazinë fizike: -dallim që përcakton në mënyrë të mjaftueshme se çfarë atëhere duhet të mendojmë në këtë këndvështrim për llojin e pabarazisë që mbizotëron ndër të gjithë popujt e qytetëruar, pasi është haptas kundër ligjit të natyrës, në çdo lloj mënyre që përcaktohet ai, që një djalosh komandon një plak, që një teveqel udhëheq një njeri të dijshëm, dhe që një grusht individësh noton në bollëk, ndërkohë që pjesës dërmuese të urëtuar i mungojnë gjërat e domosdoshme” (faqe 133).

 

Të gjitha këto janë vetëm fjalë, pasi në thelb të problemit qëndron pabarazia ekonomike, por që pasurohet me raporte ireale dhe antihistorikë. Problemi duhet parë në funksion të kategorive filozofike dhe, sidomos, me kategorinë rastësi-domosdoshmeri. Është e pamundur që një teveqel të udhëheqë një njeri të dijshëm, kjo është një shpikje e Rusoit, por është afër mëndsh që një i ri duhet ta komandojë një plak, në të kundërtën nuk do të kishim zhvillim.

Përfundimisht, nga vepra e Rusoit, unë marr pikëpamjen e ekzistencës së pabarazisë sociale dhe të padrejtësisë shoqërore si fenomene jo të barasvlefshme në shkaqe dhe pasoja, por që kanë nevojë për një zbërthim të mëtejshëm të dinamikës së tyre ligjore për të parë se si ndikojnë ato mbi botën e njeriut, dmth lidhjet që ato kanë me këtë botë dhe si varen nga Nëna jonë Natyrë. Akoma më tej: padrejtësia shoqërore është shumë përmasore dhe nuk mund të vihet në varësi të pabarazisë shoqërore. Përgjithësisht njerëzimi nuk vuan nga kjo e fundit, por nga e para dhe këtu duhet qëndruar për të bërë zbulimet e domosdoshme. Por unë konstatoj se shtrirja e konflikteve nëpër botë po i afrohet me shpejtësi problemit të domosdoshmerisë të zgjidhjes së pabarazisë sociale për shkak të imponimit kohor të gjenezës së racave dhe popujve

Kjo gjë bën të domosdoshme studimin e filozofëve të mëvonshëm për të parë se si e zhvilluan ata idenë e Rusoit me mendimin se më tipiku i kësaj fushe duhet konsideruar Karl Marksi, i cili hapi pa dyshim një kapitull të ri në mendimin filozofik botëror, por që është devijuar, jo pa qëllim, nga shumë studiues të mëvonshëm ku u përfshinë popuj e kombe, politika e individë, grup individësh e parti duke sajuar katrahurën më të madhe në historinë e njerëzimit me një arenë të përbotshme në vetëm më pak se një shekull. Flitet që Marksi mbante te varur një medalion ku ishte gdhëndur figura e Rusoit.

Në Shqipëri është konsideruar si perëndia e mendimit filozofik pa ja ditur as veprën dhe as nënkuptimin që rridhte nga kjo vepër. Pa marrë përsipër mbrojtjen e veprës së Marksit, unë kërkoj të zbuloj përputhjen e rrjedhimeve të teorisë së tij me pikëpamjet e Rusoit për të parë se çfarë përmase ka pasur ideja e Marksit mbi barazinë sociale të njerëzimit. E them këtë duke pasur parasysh që ai është konsideruar, në Shqipëri, si kampioni i materializmit dialektik e filozofik, si i vetmi njeri që zgjidhi problemin e të ardhmes së njeriut në Tokë. Edukacioni arsimor nga viti 1945 deri më 1992 i ka detyruar shqiptarët jo rrallë të sakrifikojnë të gjithë jetën e tyre mbi veprat e Marksit pa arritur asnjë rezultat konkret dhe, për të qënë i sinqertë në deklaratat e mia, pa e kuptuar atë në asnjë hallkë të teorisë së tij. Por, në këtë pikë, duhet të kemi parasysh se shqiptarët e njohin veprën e Marksit vetëm nëpërmjet shkollës bolshevike, duke përfshirë edhe interpretimet e saj, ku përjashtim nuk bëj as unë (pa dyshim që ky është një defekt serioz). Jo rrallë përfundimet e tij janë kontradiktore me analizat, gjë që duhet fajësuar në interpretim dhe përkthimin, fenomen të cilin do ta hasim në vazhdim. Unë e shtroj problemin në qëllimin e Marksit për të zgjidhur jetën e racës së Njeriut në Tokë në vazhdim dhe në funksion të pabarazisë sociale, e cila ka si shkak Nënën tonë Natyrë, apo në funksion të padrejtësisë shoqërore që ka si shkak botën e Njeriut. Në të dy rastet problemi duhet konsideruar ligjor dhe në përputhje me aplikimet kohoro-hapsinore të racës njerëzore në Tokë, por, në kuadrin e titullit të artikullit, ato duhen ndarë për të parë se çfarë ka ndodhur në mendimin e kaluar filozofik dhe a mund t’i përshtatet të sotmes.

Edhe pse  1992-shi solli një mendim ndryshe në politikën shqiptare, prapë se prapë figura e Marksit shihet me nostaligji duke e justifikuar me ekzistencën e mendimit të tij filozofik edhe në shkollat Perëndimore, pamvarësisht se sa i saktë është ky fakt, dhe, pamvarësisht, se sa e njohin realisht intelektualët shqiptarët të epokës komuniste veprën e tij. Në një farë mënyre unë pikëpamjet e Marksit i kam paraqitur në një artikull me titull: “Stalini teorik dhe epoka e tij socialiste”, të shkruar më 9 janar 1991 dhe të botuar në albanovaonline.com 21.07.2008, logoreci.com 02.10.2008, gazeta “Ndryshe” 30,31.07.2008  duke treguar mospërputhjen e ideve të Marksit me leninizmin e bolshevikëve, por tani do të ndalemi në atë që pretendoi marksizmi se zgjidhi dhe vërtetoi.

Sipas Marksit:

“Gjëja e re që solla unë ishte se provova sa vijon:

1) se ekzistenca e klasave është e lidhur vetëm me faza historike të caktuara të zhvillimit të prodhimit,

2) se lufta e klasave çon medoemos në diktaturën e proletariatit,

3) se vetë kjo diktaturë s’është veçse kalimi drejt zhdukjes së çfarëdo klase dhe drejt shoqërisë pa klasa” (me korsiv të autorit), (letra e Marksi – J. Vejdemerit, 5 mars 1852, Marks-Engels, Letra të zgjedhura, f. 88).

A janë të sakta këto dhe, në fund të fundit, a i argumentoi bindshëm këto Marksi?

Sot kjo është e lehtë të vërtetohet jo vetëm pse rendi i kapitalit është bërë i përbotshëm me një arenë të përbotshme, por sepse situatat ekonomike, të parashikuara nga Marksi janë parakaluar duke mos dhënë atë që pretendoi ai, bile ata që e muarën si shëmbull dhe pretenduan se aplikuan teorinë e tij, përsëritën situatën ekonomike në Anglinë e shekullit të XIX me kushtet e një shteti monopolist duke vërtetuat praktikisht se teoria e Marksit ishte një rast i veçantë në historinë e kapitalizmit. Ajo mund të kishte vlera vetëm në kuadrin e një globalizmi të tillë me kushte që situatat e botës së kapitalit të jenë të ngjashme me hipotezat e tij.

Që klasat shoqërore janë të lidhura vetëm me faza të caktuara të prodhimit shoqëror, nga pikëpamja e shtritshmërisë aplikative, gjen vërtetim vetëm në popujt e zhvilluar që e kanë kaluar rendin e komunës primitive dhe janë futur në dyert e shtetit. Po a është e saktë për të gjithë racat dhe popujt e botës? Proçesi i formimit të tyre a ka ndjekur gjithmonë të njëjtën rrugë, qoftë dhe në parim? Të paktën populli shqiptar ka një dinamikë të tillë ku klasat shoqërore nuk janë zhvilluar konform zhvillimit të prodhimit, pra në funksion të dinamikës së tij autoktone, por si rezultat i botës së relacioneve të aplikuara jashtë dëshirës së tij. Këtë situatë nuk e kemi si një përjashtim nga pikëpamja racore pasi edhe raca e kuqe, edhe raca e zezë, edhe popuj të ndryshëm nëpër ishujt e Paqësorit, kanë pasur këtë pozicion të organizimit shoqëror të tyre, dmth klasat politike nuk kanë qënë të fodmuara. Atëhere rasti marksist nuk është absolut dhe këtu fshihet ndryshimi i hapësirës shoqërore për efekt të relacioneve universale. Si veprohet në këtë rast dhe kush është shkaktari i prapambetjes së prodhim-shkëmbimit? Atëhere ne arrijmë në përfundimin qe rasti i teorisë marksiste nuk është i mbështetur në eleminimin e pabarazisë sociale për shkaqe natyrore, por në eleminimin e padrejtësive shoqërore të realizuara nga veprimtaria prodhuese e njeriut, dmth të gabimit njerëzor. A nuk mund të rregullohet ky gabim në mënyrë të ndërgjegjshme? Fakti që vëndet e Europës Perëndimore dhe Veriore nuk përfunduan në rrugën e Marksit duke e zgjidhur botën e kontradiktave të tyre në një rrugë tjetër (tani për tani kjo rrugë nuk ka rëndësi) duhet të shërbejë si argument vërtetues që gabimet e njerëzimit mund të konstatohen dhe rregullohen brënda ndërgjegjes së bashkësisë.

Si e vërtetoi Marksi që lufta e klasave shpie medoemos në diktaturën e proletariatit, dmth në lindjen e këtij të fundit dhe në aplikimin e dhunës për ndryshimin e rendeve shoqërore? Është pika ku në ndihmë na vjen raporti kohor-hapsinor i cili jep tjetër devizë për këtë proçes duke mos pranuar: përsëritjen e proçeseve shoqërore për kohëra të ndryshme dhe mosaplikimin e ndikimit të kohërave të shkurtëra mbi kohërat e gjata.

Së pari proletariati, si individ, formohet gjithëandej ku bota e industrisë shtrihet në territorin e fshatit, dmth tendenca për eleminimin e dallimeve fshat-qytet, pa realizuar dot organizimin klasor të tij. Tipikisht dhe dukshëm ky proçes ka ndodhur në të gjitha vëndet që përkrahën formalisht teorinë e marksizmit mbi revolucionin proletar. Që në këtë pikë teoria e Marksit e ka humbur luftën me materializmin dhe, ata që e përdorën, vetëm kanë mashtruar popujt e tyre me përmasa universale. Proçesi i formimit të klasave shoqërore ka marrë fund që në epokën skllavopronare, kur u formua shteti, dhe kalimi nga njëri rend shoqëror në tjetrin është shoqëruar me transformimin e tyre dhe jo me krijimin e klasave të reja shoqërore. Ky problem nuk është parë me syrin materialist, por me syrin e pasionit filozofik. Stërhollimi i proçesit të transformimit të formës së shtetit tregon se edhe klasat shoqërore kanë të njëjtën rrugë, dmth ato transformohen në përputhje me menyrën e prodhim-shkëmbimit. Në asnjë mënyrë nuk mund të pranohet që në një fazë të caktuar të zhvillimit të shtetit krijohet mundësia e lindjes së klasave të reja shoqërore. Proletariati formohet në brëndësi të klasës punëtore dhe ka karakter të përkohëshëm kohor për shkak të formimit profesional të individit, me anë të të cilit krijohet mundësia e rritjes cilësore të kushteve të jetesës dhe vetëm kaq.  Proçeset e vazhdimit  të jetës qytetare duhet të jenë të lidhura me shkallën e globalizmit të rendit të kapitalit, proçes i cili duhet të përsërisë aplikimin e botës së kapitalit nëpër popujt e zhvilluar. E thënë me fjalët e kontinumit kohor-hapsinor, globalizmi do të “barazojë” shpejtësitë e zhvillimit shoqëror të popujve dhe racave duke i shkrirë në një ( në këtë rast nuk kemi barazi).

Së  dyti, problemi i dhunës nuk është parë konform dialektikës materialiste pasi është e pamundur të futet dialektika në konfrontim me kohë-hapësirën e rendeve shoqërore dhe me qelizat objektive e subjektive të tyre. E themi këtë pasi raportet kohore të ekzistencës së këtyre qelizave do të varen kryekëput nga koha e lindjes së gjithseicilës me përjashtim të atyre të tjetërsuara në sajë të paradoksit të binjakëve, fenomen i realizuar vetëm në brëndësi të shoqërisë njerëzore dhe aspak jashtë saj. Në sajë të këtij fenomeni unë kam arritur në përfundimin se dinamika dhe bashkësia e këtyre qelizave (së bashku me ato të tjetërsuarat) janë ato që përcaktojnë zhvillimin e rendeve shoqërore dhe jetën e tyre. Sot, në sajë të botës së relacioneve, nuk duhet të jetë e saktë që vetëm bota e prodhim-shkëmbimit përcakton këtë zhvillim. Shkencave shoqërore u takon përcaktimi i dinamikës së këtyre qelizave duke filluar nga lindja e vazhdimi, problem i cili akoma nuk ka gjetur zgjidhje. Në këtë mënyrë është a pamundur të pranohet dhuna si faktor vendimtar në ndryshimin e rendeve shoqërore. Marksizmi në këtë pikë e ka dhënë devizën e vet sipas formulës së mëposhtme:

        “dhuna në histori luan edhe një rol tjetër, pikërisht rol revolucionar, që ajo, sipas fjalëve të Marksit, është mamia e çdo shoqërie të vjetër, kur kjo është e mbarsur me një shoqëri të re, që dhuna është ai instrument, me anën e të cilit lëvizja shoqërore çan rrugën e vet dhe shkatërron format politike të ngurosura dhe të vdekura, -për të gjitha këto z. Dyring nuk bën fjalë fare. Vetëm me psherëtima dhe rënkime ai pranon mundësinë se për përmbysjen e ekonomisë shfrytëzuese do të lypset, ndoshta dhuna –për fat të keq, e dëgjuat! Sepse çdo përdorim i dhunës e demoralizoka atë që e përdor” (F. Engels, Anti-Dyring, f. 180).

Fakti që pranohet se prona private ka lindur përpara dhunës duhet të tregojë se ato nuk kanë karakter birërie dhe detyrimisht prona do të ekzistojë përtej dhunës; dmth pronë do të ketë dhe dhuna do të mungojë në historinë e njerëzimit (kjo i përket të ardhmes). Pastaj problemi , nga Engelsi, është parë në parim dhe përgjithësimi i saj ka të tjera parametra jo vetëm përgjatë rendeve shoqërore, por sidomos në lindjen dhe vdekjen e shtetit. Në qoftë se do të bënim një përmbledhje të hapësirës së lindjes së shtetit do të hasnim në fenomenin e ideve juridike ku vazhdimësia e politikës me mjetet e dhunës nuk e krijon shtetin, por, përkundrazi, është shteti ai që formon strukturat ushtarake duke i kaluar nga ato të bashkësisë në ato të pushtetit publik dhe në këtë mënyrë përgatiti shtetin të gatshëm të kacafytet me vetveten. Studimi i formave të luftës dhe dhunës përgjatë komunës fisnore, shtetit e rendeve shtetërore, në gjurmët e raportit absolut kohor-hapsinor, më ka çuar në përfundimin se dhuna ka përmbysur vetëm rendin shtetëror feudal dhe aspak më përpara apo më vonë. Ky përfundim është në përputhje me dialektikën materialiste ku ajo nuk e pranon përsëritjen, pasi në këtë rast do të pranonim edhe barazinë. Kështu që nuk mund të pranohet që rendi i kapitalit do të përmbyset me dhunë, me një revolucion të përbotshëm me një arenë të përbotshme. Përfundimi i fundit është në kundërshtim me historinë duke hapur dy probleme të lidhura me temën e pabarazisë sociale. Së pari me zhdukjen e padrejtësive shoqërore dhe, së dyti, me shkrirjen e rendeve dhe racave duke realizuar ndryshimin e natyrës njerëzore për shkakun e kohëlindjeve të diferencuara të popujve dhe racave. Problemi ka tjetër dinamikë nga ajo e parashikuar nga Marksi dhe paraardhësit e tij. Ky i fundi ka marë për bazë veprimet e një pjese të racës së bardhë duke i përgjithësuar deri në absolutizëm pa i shkuar ndërmënd se do të bëhej viktimë e bashkëkombasit të vet, vetëm se ky në fushën e fizikës duke tentuar t’i zgjidhë problemet e kësaj shkence me anë të filozofisë dhe me alternimin e ndërgjegjes së njeriut me eksperimentin.

Problemi shtrohet në mënyrën e kalimit nga pabarazia shoqërore natyrore drejt unifikimit të racës njerëzore, në mënyrë që t’i përgjigjemi disi më saktë problemit të shtruar nga Rusoi dhe të pretenduar në zgjidhje nga Marksi. Zgjidhja e dhënë nga Marksi është e vlefshme vetëm për një grup popujsh duke përjashtuar shumicën e racave dhe popujve të tyre dhe në momentin që ky grup popujsh bie në relacione me popujt e prapambetur ndodh paradoksi i binjakëve dhe ekuilibri prishet duke sjellë në arenën politike dhimbje të reja. Dmth tentative për të eleminuar pabarazitë shoqërore midis racave kthehet kundra racës superiore, nga pikëpamhja ekonomike, dhe ligjet e deriatëhershme ekonomike nuk kanë më vlerë. Pika ku fillon kthesa e mendimit të ri filozofik është përmasa e pranimit të mënyrës së përmbysjes së rendeve shoqërore shtetërore, por edhe përpara tij, pasi komuna primitive ka dy përmasa me parametra krejt të kundërt. Sipas Marksit:

“Në një shkallë të caktuar të zhvillimit të tyre forcat prodhuese materiale të shoqërisë bien në kundërshtim me marrëdhëniet ekzistuese në prodhim ose – gjë që është vetëm shprehja juridike e këtyre të fundit – me marrëdhëniet e pronës, brënda të cilave ato ishin zhvilluar deri në këtë kohë. Nga forma të zhvillimit të forcave prodhuese këto marrëdhënie bëhen pranga për to. Atëhere fillon epoka e revolucionit social (nënvizimet tonat)” (K.Marks, Rreth kritikës së ekonomisë politike, f. 11)

E gjitha kjo është e vlefshme për rendet shtetërore përderisa pranohen forcat prodhuese, marrëdhëniet në prodhim dhe prona. Përpara rendit shtetëror formula e Marksit nuk ka vlera edhe pse kemi dy revolucione sociale me shkaqe dhe pasoja krejt të tjera. Detyrimisht ajo nuk mund të ketë vlera në rrugëvazhdimin e shtetit drejt fundit të tij. Atëhere ngelet për të zbuluar se çfarë ka ndodhur me qelizat materiale të shoqërisë përpara se të formohej shteti dhe si janë transformuar përgjatë shtetit gjë e cila është konstatuar nga marksizmi i proletarëve pa u zgjidhur dhe pa u marrë për bazë në asnjë element, me përjashtim të dhunës (libri i Engelsit Anti-Dyringu). Këtë fakt e gjejmë në letrën e Engelsit drejtuar Meringur më 14 korrik 1893 ku thuhet:

“…në fillim ne ngulmuam kryesisht dhe duhej të ngulmonim, në nxjerrjen e ideve politike, juridike dhe të pikëpamjeve të tjera ideologjike e të veprimeve të kushtëzuara prej tyre nga faktet ekonomike që janë në themel të tyre. Këtu për shkak të përmajtjes ne atëhere lamë pas dore çështjen e formës: Ç’rrugë ndjek formimi i këtyre ideve etj.” (Marks-Engels, Letra të zgjedhura, f. 674-680)

Duke u marrë me këtë problem, sidomos në fushën e fesë (Feja dhe Intelektualët), luftës (Lufta dhe Njerëzimi) dhe mendimit filozofik (Marksizmi, Leninizmi dhe Revolucioni Social), arrita në përfundimin se po të kishin zgjidhur këtë problem Marksi me Engelsin nuk do të kishin arritur në përfundimin mbi formimin e klasës së proletarëve dhe të diktaturës së tij, nuk do të kishin absolutizuar formulën e revolucionit social për të gjithë rendet shoqërore dhe për të gjithë popujt. Problemet janë shumë me komplekse dhe kjo i detyrohet pikërisht atij fenomeni që kishte parashikuar Ajnshtajni (pas gjysëm shekulli) në fushën e fizikës, por që gjente zbatim vetëm në fushat shoqërore: Paradoksit të kohës (ose paradoksi i binjakëve, që është e njëjta gjë).

Vetëm fakti që përpara se të lindë shteti klasor në shoqërinë e atij shteti kanë ekzistuar: dy forma fetare (paganizmi dhe politeizmi), prona komunare, lufta jo si vazhdim i politikës dhe ushtria e popullit të armatosur (të gjitha këto të konstatuara nga autorët e marksizmit) duhet të shërbejë si argument që problemi nuk është absolut dhe në përputhje me formulën marksiste. Pastaj po të marrim për bazë faktin qe feja nuk lind në mënyrë absolute në fund të rendeve shoqërore përpara se të realizohet ndryshimi i tyre (feudalizmi ka pasur këtë karakteristikë), duhet të tregojë se problemi i zgjidhur nga Marksi është vetëm për racën e bardhë dhe vetëm për ata popuj që në zhvillimin e tyre kaluan përtej rendit feudal. Por gjithsesi atje teoria e Marksit nuk u muar për bazë për të ndryshuar padrejtësitë sociale. Për të tjerët problemi është krejt tjetër për tjetër dhe teoria e Marksit nuk ka vlera dhe pikërisht në ato vënde ku teoria e Marksit nuk mund të gjente zbatim atje u tentua zbatimi duke sjellë shumë dhimbje shoqërore

Në qoftë se do të analizojmë historinë e formimit të rendeve shoqërore, në të gjithë Globin, duke filluar nga i pari do të kishin këtë panoramë hapësinore ekuacionale:

Rendi i parë është analog me botën e kafshëve dhe kjo ka vazhduar tepër-tepër gjatë. Kopetë e njerëzve-kafshë kanë bredhur në kërkim të ushqimit në përputhje me kontinumin e tyre kohor-hapsinor ku popujt e stërvjetër nuk kanë lëvizur përtej hapësirave të prejardhjes së tyre antropomorfe. Problemi këtu ka shumë mangësira ekuacionale, por jemi të detyruar të pranojmë qe puna (marrëdhëniet njeri-natyrë) ka lejuar transformimin e antropomorfit në njeri dhe ky proçes ka gjetur zbatim në vënde të ndryshme dhe kohëra të ndryshme. Kjo e fundit është shkaku themelor i pabarazisë sociale të njerëzimit që mbështetet në shpejtësinë e zhvillimit shoqëror (nuk është e saktë që ambienti luan rol kryesor, ky i fundit është jo vetëm sekondar, por dhe i papërfillshëm), e cila duke mos qënë e barabartë ndër grup fiset dhe grup komunat e para nuk ka se si të jepte një unitet të barasvlefshëm zhvillimi të popujve të mëvonshëm, qoftë dhe brënda një race. Ky problem nuk është zgjidhur akoma jo vetëm në planin zbatues, por as në atë konstatues ku akoma merret për bazë parimi monogjenitik i lindjes së njeriut në Tokë, ku e ka zanafillën gabimi i shumë teorive të mëparshme.

Në momentin që realizohet ndarja e punës, në atë moment mund të pranojmë formimin e shoqërisë njerëzore konform praktikave të sotme ku spikat ekzistenca e ideve fetare (kulti i natyrës). Kjo do të thotë që akti i parë i ndarjes së punës është ndarja e punës mendore nga ajo fizike (zhdukja e kësaj ndarjeje duhet të jetë dhe akti i fundi i padrejtësive shoqërore), përderisa ekzistojnë priftërinjtë. Ky revolucion, që pa dyshim përbën lidhjen e natyrës me njeriun, nuk ka lidhje as me forcat prodhuese dhe as me pronën pasi ato nuk ekzistojnë akoma. Ngelet për tu zbuluar lidhja midis parimit njerëzor të ekzistencës (kërkesa për mirëqënie) dhe ndarjes së punës, proçes i cili ka nevojë për shumë stërhollime të tjera. Pabarazia sociale nuk ekziston brënda relacioneve komunare dhe ajo bie në sy vetëm në momentin kur relatohen dy komuna, dy popuj, dy raca. Atëhere bie në sy që të relatuarit janë të diferencuar në zhvillimin e tyre specifik dhe kjo duhet t’i dedikohet pikërisht shpejtësisë së zhvillimit shoqëror, e cila nga ana e saj është një normë natyrore dhe aspak shoqërore. Dmth pabarazia sociale midis të relatuarve nuk ka si shkak themelor botën e njeriut shoqëror, por botën e njeriut natyror dhe kjo nuk është kuptuar as nga Rusoi dhe as nga Marksi. Në momentin që realizohet ndarja e punës në atë moment ne duhet të pranojmë lindjen e padrejtësisë dhe aplikimin e lidhjes objekt-subjekt. Dinamika sociale zhvillohet nga bashkësia e dinamikës të specifikave sociale dhe këto duhen zbuluar përpara se të përcaktojmë se kush është shkaktari themelor i padrejtësisë shoqërore. Në këtë pikë merr vlerë kategoria domosdoshmëri-liri e cila e nxjerr jashtë loje pikëpamjen e Rusoit mbi pabarazinë e njeriut për shkakun e lindjes së pronës (këto kanë lidhje paralele, por ato përfaqësojnë dy gjëra të ndryshme me lindje të ndryshme, pra nuk kanë karakter birërie).

Une pretendoj qe problemi i pronës private është parë në mënyrë ekstreme duke i dhënë asaj një rol absolut në zhvillimin e mëtejshëm të shoqërisë njerëzore paçka se kjo gjë nuk ka qenë e vërtetë në të gjithë popujt e racës së bardhë. Kur vjen puna për të analizuar problemet e popullit shqiptar historikisht vëmë re se proçesi i konsolidimit të pronës private ka filluar vetëm në shekullin e XX-të dhe, kjo, në mënyrë të sforcuar. Shkencat shoqërore e kanë analizuar pronë private sipas variantit të dinamikës në popujt e racës së bardhë të cilët i parakaluan të gjitha rendet shtetërore duke pasur një shpejtësi zhvillimi tepër të madhe dhe me këtë i parakaluan me shpejtësi të gjitha format evolutive të pronës dhe arritën në finishin e pronës private mbi mjetet e prodhimit  industrial. Pikërisht këtë pikë pat marrë për bazë Karl Marksi dhe Frederik Engelsi kur postuluan:

“Është e vërtetë se prona private në lëvizjen e vet ekonomike e shtyn veten drejt heqjes së vet, por këtë ajo e bën vetëm nëpërmjet një zhvillimi të pavarur prej saj, të pavetëdijshëm, që kryhet kundër vullnetit të saj dhe që kushtëzohet nga natyra e vetë objektit, vetëm nëpërmjet lindjes së proletariatit si proletariat, -këtij mjerimi të vetëdijshëm për mjerimin e vet shpirtëror e fizik, këtij çnjerëzimi të vetëdijshëm për çnjerëzimin e vet dhe që, për këtë arësye, zhduk vetveten. Proletariati vë në zbatim dënimin që i jep vetes prona private duke lindur proletariatin, po ashtu sikurse ai zbaton dënimin që i jep vetes puna me mëditje duke prodhuar pasurinë e huaj dhe mjerimin e vet” (nënvizimi i autorëve) (Marks-Engels, Familja e Shenjtë, f. 42).

Unë pretendoj, në gjurmët e teorisë së absolutizmit analitik, se lidhja e pronës private me klasat shoqërore dhe, sidomos, me klasën hipotetike të proletarëve, duhet konsideruar një lapsus në teorinë e marksizmit vetëm për faktin më të thjeshtë fare: klasat shoqërore, në mënyrë absolute, nuk rrjedhin nga format e pronës dhe paralelizmi i tyre kohor i nënshtrohet paradoksit të binjakëve mbi çbazë e njohin shqiptarët e sotëm. Në qoftë se do të pranojmë që forma e parë e pronës është ajo komunare, apo fisnore, ku nuk ekzistojnë klasat shoqërore jemi të detyruar të pranojmë që marksizmi ka marrë për bazë variantin që imponon zhvillimi shoqëror në një pjesë të racës së bardhë në përputhje me shpejtësinë e zhvillimit shoqëror përkatës dhe këtë e ka absolutizuar për të gjithë njerëzimin.

Në realitet vazhdimësia e mëtejshme e zhvillimit të njerëzimit ka kaluar nëpërmjet një sërë modifikimesh shoqërore ku influenca e njeriut mbi njeriun ka qënë determinuese dhe teoria e Marksit nuk ka gjetur zbatim aplikativ. E gjithë kjo, në fushën e teorisë, ka ndodhur për efekt të ngatërrimit të pabarazisë shoqërore për shkaqe natyrore me padrejtësitë sociale për shkaqe shoqërore. Në qoftë se do të ishin analizuar dhe shkaqet e lindjes së gjithëseicilës do të ishte zbuluar se padrejtësia shoqërore ka lindur e para, që në momentin kur njeriu la punën dhe u muar me mëndjen e vet (lindja e fesë). Ky akt ka ndodhur përpara ndarjes së punës dhe proçesi duhet parë i lidhur me marrëdhëniet njeri-natyrë dhe njeri-njeri, akoma më tej, ai duhet parë si akti që ka çuar në lindjen e ndarjes së punës ku prona private nuk ka qënë e lindur. Atëhere pikëpamja e Rusoit është reflektim i interesave të kohës dhe jo një tendendë zgjidhjeje të gabimeve të njeriu.

 

Tiranë më 09.03.2010                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Tiranë më 09.03.2010